We zijn gewend aan beelden van schrijnende Afrikaanse armoede, zo gewend dat we de ochtendkrant rustig dichtslaan en overgaan tot de orde van de dag. Waarom roept Renzo Martens’ film Episode 3 ‘Enjoy Poverty’, de weerslag van twee jaar omzwervingen door Congo, dan zoveel verwarrende reacties op?
Bijvoorbeeld omdat we zien hoe Martens Congolezen gewoon zegt hoe het er voor staat. Laat je hoop varen, er verandert toch niets. Of omdat hij een hongerig plantagegezin een maaltijd geeft en hun gênante dankbaarheid vastlegt, terwijl we weten dat ze daarna weer honger zullen hebben. Of omdat hij een neonreclame met de tekst ‘Enjoy Poverty’ in de jungle opricht.
De film opende vorig jaar al het Amsterdamse documentairefestival IDFA en komt 4 juni in de bioscoop. Vrijdag was de voorpremière in het Ketelhuis, met discussie na. Ook dat gesprek, met Dana Linssen, Joris Luyendijk en de maker zelf, liet vooral zien hoe moeilijk het is de film van pasklaar commentaar te voorzien. Volgens Luyendijk ging het puur over uitbuiting (een Europees plantagebedrijf dat zijn werknemers op de rand van de hongerdood houdt), volgens Linssen ging het over menselijkheid, of de onmogelijkheid om die te bewaren in dergelijke situaties. Lastig, vond ze sommige scènes.
Martens gaf aan dat hij welbewust een bekende strategie uit de beeldende kunst had toegepast: de film valt samen met wat het wil laten zien. Om een portret van de status quo te maken (20.000 kinderen sterven per dag van de honger, en er gebeurt niets) moet je vervelende dingen doen. Bijvoorbeeld iemand hoop geven (plaatselijke trouwfotografen een stoomcursus nieuwsfotografie aanbieden) en dan weer laten vallen (ze blijken geen perskaart te kunnen krijgen). Maar waar gaan wij ons nu over opwinden? Over de onorthodoxe acties van Martens, of over het feit dat hij iets doet wat daar al jaar en dag gebeurt?
En wat gaan we doen na het zien van Enjoy Poverty? Slaafvrije chocola kopen of onszelf opblazen in een elektrische auto? Het publiek en het forum kwamen er nog niet uit bij het verwerken van de lastigste documentaire van het jaar.
Over Redactie
