Door Wijbrand Schaap
Duitse theatermakers zijn Heel Erg Goed. Duitse acteurs kunnen iedere zaal aan. Hun stemmen dragen ver. Het Duitse theater is ook heel rijk, en daarom vaak heel erg mooi. Duitse theatermensen nemen zichzelf daarom ook bijzonder serieus.
Beieren is Duitsland in het kwadraat. De hoofdstad München bezit bijvoorbeeld een International Airport met JFK-allure. Maar zoals zoveel in deze ophaalbrug voor de poort naar Europa bedriegt de Münchener schijn ook wel eens: het vliegveld bedient slechts een paar lokale vliegmaatschappijen en het Bayerisches Staatsschauspiel München verbergt achter hele grote woorden een schandelijk gebrek aan inhoud. De bewerking van Büchners klassieker Woyzeck, waarmee het Holland Festival het toneelprogramma van de editie 2009 afsluit, blijkt in ieder geval een buitengewoon helder klinkend hol vat te zijn.
Wat is er gebeurd? Büchners tekst uit 1837 is fragmentarisch en onvoltooid. De kwaliteit van de scènes die af waren daagde talloze theatermakers uit om die te monteren tot een eigen stuk, dat globaal gaat over een arme soldaat (Woyzeck), die uit armoede en algehele malaise een speelbal wordt van het lot en de sterkeren om hem heen en door die druk uiteindelijk zijn geliefde vermoordt. De Oostenrijkse regisseur Martin Kuŝej wilde er iets moderns mee doen. Niks slachtoffergedrag, moet hij hebben gedacht. Geheel in lijn met de moderne gedachte dat de mens alles aan zichzelf te danken heeft, is Woyzeck in zijn visie geen slachtoffer van het systeem, maar dader. Dat maakt hem uiterst pervers en promoveert hem tot psychopatisch leider van het groepje losers om hem heen: de tamboer majoor, de hoer, de gek enzovoort.
Nu is die visie op zich best interessant. Er zijn alleen een paar nadelen aan verbonden. Waarom, bijvoorbeeld, doet een zo perverse psychopaat als Woyzeck, volgens de regie een junk op een postnucleaire vuilnisbelt, er zo lang over om slechts één moord te plegen? Twee uur duurt het, en al die tijd staat de buitengewoon goedgevormde acteur Jens Harzer een Playgirl-versie van Hannibal Lecter te zijn zonder iemand te vermoorden.
Erger is echter de beeldentaal in dit verder buitengewoon esthetisch en cinematografisch vormgegeven apocalyptische theater. Op deze comfortabele en aangenaam ruikende vuilnisbelt vol zachte blauwe zakken is het ‘The Village People’ meets ‘The Young Ones’: homo-erotische clichétypes, licht fascistoïde zonnebrillen, een vleugje sm, een dikke travestiet, een hoer met rood haar, een madonna en een verdwaalde ober. Maar dan zonder ook maar een greintje zelfkennis, intelligentie of humor. Zelfs een hiphopclip-regisseur die de laatste hersencel uit zijn pan heeft gesnoven zou zich nog schamen voor zulke eldelkitsch. Die zou er overigens ook zeker voor terugdeinzen om in de verder uiterst modieus dreinende soudtrack Smells Like Teen Spirit van Nirvana op te zetten, omdat dat nummer inmiddels tot lijflied is verheven van bange burgers die zich zorgen maken over de leegheid van de Jeugd van Tegenwoordig.
Het Bayerische Staatsschauspiel van München is de overbuurman van de Münchener Kammerspiele, dat ondanks de kleine naam al meer dan een eeuw het echte toonaangevende gezelschap van Duitsland is. Vorige week stond van dat gezelschap de voorstelling Hiob, geregisseerd door Johan Simons, in dezelfde zaal in het Holland Festival. Zelden twee voorstellingen gezien die qua betekenis, inhoud en vorm meer elkaars tegenpolen waren.
Dat is dan eigenlijk wel weer buitengewoon interessant.
Woyzeck is vanavond nog te zien in de Amsterdamse Stadsschouwburg, in het kader van het Holland Festival
Over Wijbrand Schaap
