Door Jacob Haagsma
Een forse, buikige gestalte schrijdt het podium op. Om het bonkige lijf een wit gewaad dat voor een bruidsjurk door zou kunnen gaan, op het pafferige hoofd een zwarte pruik. De handen fladderen, het lijf beweegt zich met een onhandige gratie. Het publiek in het stijf uitverkochte Carré ligt alvast aan de voeten van Antony Hegarty, en dan moet hij nog beginnen met zingen. Dan voltrekt zich het wonder al helemaal. Het is een stem die zich haast letterlijk lijkt los te zingen van dat merkwaardige lijf, een hoge, ijle, haast engelachtige stem die wonderlijk lijkt te zweven tussen de geslachten, tussen man en vrouw.Dat is precies zoals Antony het graag hebben wil. Hij klinkt kwetsbaar, en zo ziet hij er, ondanks zijn forse gestalte, ook uit. Je zou hem zo willen knuffelen en dan ben je niet de enige. Vele collega-artiesten, zoals Lou Reed, William Basinski, Björk, Marc Almond en David Tibet (van cultgroep Current 93), namen hem in een vroeger of later stadium van zijn carrière onder hun vleugels. Hegarty, Brit van geboorte en als kind nog een poosje in Amsterdam woonachtig, kwam tot bloei in de New-Yorkse underground-scene. En nu, na drie cd’s, kan hij bouwen op een groot, devoot publiek.
Zo komt deze onwaarschijnlijke, androgyne ster terecht op de planken van Carrré in Amsterdam, wegens het Holland Festival. Achter hem niet zijn gebruikelijke begeleidingsgroep The Johnsons, op enkele leden na, maar tientallen Jansens: de leden van het Metropole Orkest.
Dat had een gladgestreken, suikerzoete knieval voor de middle of the road kunnen worden. Maar dan kent u het Metropole Orkest nog niet. Het is eerder een ‘crossover’-instelling die wel vaker avontuurlijke omgevingen zoekt, van jazz en Elvis Costello tot de cartoonmuziek van Raymond Scott. Bovendien werden de arrangementen gemaakt door de jonge componist Nico Muhly, die op ‘The Crying Light’, de laatste cd van Antony And The Johnsons, ook al de strijkerspartijen op de juiste plek zette.
Muhly maakte er glasheldere arrangementen van: doorgaans sober, transparant en een enkele keer wat kleurloos, maar vaker juist reuze spannend in hun beperking. Soms voegt hij niet meer toe dan één langgerekte noot door de strijkers, een hoge, ijzingwekkend spannende ‘drone’ die toch raak aankomt. In ‘For Today I Am A Boy’ (met regels als ,,One day I’ll grow up to be a beautiful woman” en ,,One day I’ll grow up, I’ll feel the power in me” weinig minder dan een beginselverklaring) werkte het orkest op een wat conventionelere manier naar een climax toe. Dat was ook het moment dat Antony, na een paar overnerveuze en onwennige openingsliedjes, zijn vorm vond.
De meeste liedjes klonken in deze subtiele orkestraties als voorzichtige uitvergrotingen van de plaatversies. Groot was dan ook het spannende contrast van ‘Kiss My Name’. Op de plaat een sierlijk walsje met subtiel drumwerk en hier voorzien van knalharde, in rap tempo repeterende, machinale percussie die Antony’s stem wel wat overstemde. Werkelijk: het leek wel een radicale drum ‘n’ bass-remix, niet direct iets waar je aan denkt bij zo’n orkestrale aanpak, en leidde zelfs tot luidkeels protest van een querulantig type in de zaal: ,,I can’t hear your singing!”
Daar stonden, later op de avond, talloze aanhankelijkheidsbetuigingen tegenover (,,you’re an angel”, en daar leek Antony ook wel wat op, met die jurk), die hij verlegen in ontvangst nam. Antony ontroert volop met zijn verstilde liedjes die zich lekker lastig in bestaande categorieën laten persen. Net als hun schepper, en die weet dat. ,,Dit is het nieuwste liedje uit mijn baarmoeder”, grapt hij.
Dat de ware verplettering bij althans deze luisteraar uitbleef, laat zich lastig verklaren. Is Antony misschien net even beter af in een kleinere setting? Was zijn lichte ongesteldheid, bestreden met ‘steroiden’ en buitenlandse artiesten in Amsterdam zijn wel eens met slechtere smoezen van de wereld, een struikelblok? Is hier, van bruidsjurk en pruik tot en met de trillers in zijn stem, toch sprake van een maniertje? Nee, nee, dat zeker niet. Antony, op papier misschien een gekunstelde constructie, is zo echt en authentiek als maar kan.
Toch goed dat hij ook ‘Crazy In Love’ deed, ooit van r&b- en billenspecialiste Beyoncé en zijn nieuwe single bovendien. Als om duidelijk te maken dat hij, de terechte artistieke pretenties van zo’n orkestproject niet te na gesproken, nog steeds verkeert in het rijk van de popmuziek.
Antony And The Johnsons met het Metropole Orkest is nog te zien op 22 juni, Carré Amsterdam, in het kader van het Holland Festival.
Over Jacob Haagsma
