Mikhail Baryshnikov: oude glorie, nieuwe gêne

Door Ingrid van Frankenhuyzen

De legendarische danser Mikhail Baryshnikov, 61 inmiddels, opende gisteravond het Holland Festival in Amsterdam.  In een programma waarin glorie en gêne dicht bij elkaar liggen.

De beperkte houdbaarheid van een danser is een probleem voor de danskunst.  Dansers gaan gemiddeld tot hun 36^e mee. Een enkeling blijft doordansen -Merce Cunningham stond toen hij hoogbejaard was nog zelf op het toneel- maar de meesten aanvaarden het lot van versleten spieren, botten en gewrichten.  En de gevolgen daarvan: het verlies aan elasticiteit, sierlijkheid, precisie, ritme en kracht.  Als er dan al ‘oudjes’ op de planken staan, is het maar hopen dat de choreograaf de bewegingen heeft aangepast op de harkige  lijven.

Iedereen keek dan ook uit naar de legendarische danser Mikhail Baryshnikov (61) die net als die andere Russische beroemdheid Rudolf Nureyev, begin jaren zeventig tijdens een buitenlandtournee ontsnapte aan de klauwen van het Russische (ballet)regime. Nureyev stierf in Frankrijk relatief jong aan Aids, Baryshnikov werd een ster in de Verenigde Staten. In Hollywood speelde en danste hij naast Gregory Hines in de film White Nights, hij kreeg o.a. een dochter met actrice Jessica Lange en hij speelde de rol van Russische minnaar van Carrie in de tv-serie Sex in the City.

Maar Baryshnikov bleef vooral de kunst trouw. Anders dan Nureyev die het klassieke balletrepertoire met de vele sprookjesprinsen trouw bleef, ontwikkelde Baryshnikov zich ook tot modern danser.  Hij zocht het avontuur en toen hij 42 was richtte hij in New York het White Oak Dance Project op, een gezelschap voor oudere dansers. Nu staat Baryshnikov samen met de 55-jarige Spaanse danseres Ana Laguna in het programma Three Solo’s and a duet.

Voor de Holland Festival-gangers, inclusief Koningin Beatrix, was de grote vraag wat er over was van de energie die mensen ooit uit hun stoelen deed rijzen als ze Baryshnikov zagen dansen. Het antwoord was vrijwel zonder uitzondering: weinig. Baryshnikov heeft nog steeds die fantastische Kirov Ballet-techniek in zijn benen, voeten en armen (de oude glorie sprankelt er af en toe doorheen) maar het gebrek aan jeugdige virtuositeit compenseert hij niet. Niet met wat Jiri Kylián bijvoorbeeld bij het seniorengezelschap NDT 3 deed: de koppeling van mime en humor maar vooral niet met Baryshnikovs persoonlijkheid. Voor een groot deel ligt dat aan zijn keuze van de choreografieën. Hij vroeg Alexei Ratmansky, ex-directeur van het Bolsjoi Ballet, een solo voor hem te maken: Valse-Fantasie. Een enorm tuttig en schools stukje waarin Baryshnikov voor een fictieve spiegel staat en oefent met klassieke balletposes van een verliefde en wanhopige prins. Het in en uit die rollen vallen, de acteur contra de danser, is te oppervlakkig uitgewerkt om te overtuigen en Baryshnikov geeft het te weinig scherpte, knipogen en diepte mee.

Dat geldt ook voor Place (2007) van Mats Ek waarin Ana Laguna en Baryshnikov zich koddig mogen uitleven op een vloerkleed en een tafel. Waar Laguna de beweging en het spel nog diepte meegeeft, lijkt de Russische Amerikaan een blanco canvas. Zelfs wat piece de resistance zou moeten zijn, Years Later van choreograaf Benjamin Millepied, is een artistiek mager werk. Op het achterdoek wordt een oud zwart-wit filmfragment getoond van een piepjonge Baryshnikov tijdens een repetitie. De ‘oude’ Mikhail Baryshnikov kijkt ernaar, doet af en toe even mee en haalt wat flauwe projectiegrappen uit. Het enige grappige moment is de loop die van een pirouette gemaakt wordt waardoor hij rondjes blijft draaien op film.

Het werd al met al een ongemakkelijke avond met achterhaalde choreografietjes. We kijken naar oude glorie, naar een naam, een monument, naar geschiedenis die anno 2009 helaas niet overtuigt. Artistiek gezien is dit programma een opening van een Holland Festival onwaardig. De marketing van een beroemde naam lijkt het gewonnen te hebben van het kritische verstand om kunst te brengen die ertoe doet.

Three Solo’s and a duet is nog te zien op 5 en 6 juni, Rabozaal Stadsschouwburg Amsterdam. Info op www.hollandfestival.nl