Windnomaden
Door Lies Holtrop
Er is dit jaar een aardige variatie aan beeldende kunst te zien op Oerol. Voor het eerst heeft Oerol een paspoortprogramma, waarin verschillende soorten projecten en acts zijn verzameld, waar ook de beeldende kunst onder valt. Dat maakt het wat overzichtelijker dan voorgaande jaren, hoewel je soms nog steeds behoorlijk moet zoeken als je specifieke kunstwerken wil zien. Natuurlijk zijn er ook nu weer de vaste gasten van SLEM (o.a. in 2006 verantwoordelijk voor de Jaarringen) die dit jaar de Windnomaden ontwikkelden. Ze mobiliseerden 382 kunstenaars, rijp en groen, om een schilderij te maken dat uit twee helften bestaat die scharnieren in het midden. Ze staan op pootjes in het wad bij West-Terschelling, en bewegen met hun vleugels in de wind.
Windnomaden is een mooi beeld, maar wat mij betreft gaat de hoofdprijs dit jaar naar een Fransman. Hij is dan weliswaar componist, maar zijn werk op Oerol overstijgt de discipline muziek. Pierre Sauvageot is degene die voor Oerol en Lieux Publics (Frans nationaal centrum voor kunst in de penbare ruimte) het werk Harmonic Field maakt vóór, tijdens, en na het festival. Het is de eerste try-out en een grote hit van het paspoort-programma, een work in progress dat in 2011 zijn finale zal beleven.
Sauvageot maakte een serie zingende wachters op de dijk, geïnspireerd op windgedreven muzikale vogelverschrikkers op Bali. Het is een ABC van Wilde Winden. Elk van de zesentwintig windinstrumenten is genoemd naar een wereldwind: de Dzhari en de Sirocco van Noord-Afrika, de Mistral van Zuid-Europa, voor iedere letter van het alfabet één. Hij ontwierp ingenieuze en simpele constructies van houten doosjes in allerlei vormen, buizen, snaren, toeters en fietswielen, waar de wind in alle toonaarden op speelt. Je hoort getokkel en getik, zingen, zoemen, fluiten, loeien: een concert dat verandert naarmate je je verplaatst en dat varieert met de kracht en de richting van de wind. Het is een kunstwerk om de hele dag naar te gaan liggen luisteren, want het neemt je mee naar een andere staat van bewustzijn als je bereid bent je eraan over te geven.
Harmonic Field moet de mensen stil maken, zodat ze weer gaan luisteren, aldus de componist. Geen sinecure op een festival waar tot diep in de nacht lawaai is. Op de dijk lukt het hem in ieder geval de mensen stil te maken, voor even. Ik kijk nu al uit naar 2011.
Miek Uittenhout beweegt zich met haar werk op het snijvlak van beeldende kunst, theatervormgeving en theater. Ze is een jonge kunstenaar die 2005 van de academie kwam, en de kunstanjer van het prins Bernhard Cultuurfonds voor aanstormend talent kreeg. In het bos op Terschelling maakte ze Hot, een project dat omschreven wordt als ‘oog in oog met hevige wanhoop’. Het zijn theatrale opstellingen van manshoge figuren met attributen zoals een gigantische ijshoorn met slagroom of een vliegtuigje van een kermisattractie. De figuren zijn opgeplakte en uitgezaagde foto’s: een oma met blote spataderbenen die je strak aankijkt en resoluut naar boven wijst. Daar hangt een ballon in de boom met een briefje eraan, waarop ‘save me‘ geschreven staat. Frank Zappa die woedend de bomen wit verft. Een vrouw in natte onderjurk – schaamhaar en tepels schijnen erdoorheen – staat met uitgelopen make-up wanhopig te wezen onder een zwarte wolk die haar natregent. Heel herkenbaar: je staat ‘smogens op, en binnen vijf minuten weet je: dit wordt een rampzalige dag. Het zijn zeven absurdistische en tegelijk schrijnende beelden, krachtig door hun eenvoud.
Het kunstwerk dat Valerie van Leersum en Ellen Kromhout in een weiland hebben neergezet is zeer geslaagd. Ze Kwam Binnen door het Kelderraam is een klein wit huisje met deuren en een raam, waarin alles op zijn kop lijkt te staan doordat de vloer bestaat uit spiegels. En dat niet alleen, ook zijn schaduw in het weiland is van spiegels die als een soort tangrampuzzel in elkaar passen. Als je naar beneden kijkt zie je de hemel, als je in het huisje kijkt zie je je overbuurvrouw door de tegenoverliggende deur op haar hoofd staan. Nou ja, bij wijze van spreken.
De spiegels hebben onbedachte effecten die het publiek ertoe aanzetten te spelen met houdingen, kijken en fotograferen. Iedere dag komt er bovendien een andere gastkunstenaar een bijdrage leveren, wat weer tot nieuwe vergezichten en ervaringen leidt. De makers wilden onderzoeken hoe theatraal een stilstaand beeld kan zijn (conclusie: zéér) en bewegen zich zoals veel van hun Oerolse collega’s op de grens van verschillende disciplines. Als gastkunstenaars zoeken ze dan ook niet alleen beeldende kunstenaars op, maar ook bijvoorbeeld muzikanten. Geert Jonkers, Sjoerd Wagenaar, Aardlek en Sytske Pruiksma zijn enkelen van hen.
Je kunt natuurlijk niet alleen maar winnaars hebben. De Zuid-Afrikaanse land-art kunstenaar Strijdom van der Merwe toont in de Terschelinger duinen en op het strand zijn Line of Red Flags, een lange reeks rode vlaggen die zich door het landschap slingert. Eerder deed hij al meerdere malen precies hetzelfde in Zuid-Afrika. Het doet mij veel te veel denken aan het werk van Christo: dat is ook maar één keer leuk. Het blijft niet boeien, er wordt geen nieuw verhaal verteld, laat staan een verhaal dat meerdere stemmen heeft. En dat terwijl Van der Merwe meer en beter kan. Zo maakte hij in Italië en in België een prachtig houten hekwerk in het bos, en legde hij in Zuid-Afrika zijn enorm vergrote vingerafdruk in zand op de vloer. Het zijn werken met veel meer zeggingskracht dan deze rij vlaggen.
Ook het werk van Lucia Luptakova viel wat tegen, al moet ik eerlijkheidshalve zeggen dat ik maar één van haar twee sculpturen zag. Volgens de programmakrant zijn het ‘ingetogen plekken waar de tijd stilstaat en de ruimte zich beweegt. Ruimte die elke keer ontbindt en weer opnieuw ontstaat met de wind.’ En dan krijg je een simpele vierkante palenconstructie waaraan lakens wapperen, alsof iemand de was heeft buitengehangen. Een typisch voorbeeld van een veelbelovend concept dat in de praktijk niet blijkt te werken.
Over Lies Holtrop
