foto August Swietkowiak
Door Maarten Baanders
‘Mijn werk is niet autobiografisch. Het verwijst niet naar mij zelf, maar geeft weer hoe ik naar mensen kijk. De personages zijn geen mensen die op mij lijken,’ zegt choreografe Pia Meuthen, die zojuist met haar dansers de laatste hand heeft gelegd aan haar nieuwe voorstelling Nude.
De roman Tussen een persoon van Esther Gerritsen vormde de inspiratiebron. Dit boek beschrijft een man en een vrouw op het punt van verhuizen. De man wil een nieuwe fase van zijn leven laten beginnen. Maar de vrouw voelt er niets voor ergens anders te gaan wonen en stapt uit het verhaal van haar man. Ze wil niet dat de relatie een sleur wordt.
‘Je kunt iemand maar één keer echt zien, namelijk als je hem voor het eerst ontmoet,’ vat Meuthen een van de kernthema’s van het boek samen. ‘Als je iemand langer kent en vaak ziet, in een relatie bijvoorbeeld, kijk je niet echt meer naar hem, maar vorm je je een beeld dat in je eigen verhaal past. Ieder mens schrijft zijn eigen levensverhaal en gebruikt daar andere mensen voor. Het fascineert me hoe mensen met elkaar omgaan. Wat verzwegen wordt is net zo interessant als wat wordt uitgesproken. Ook het onvermogen om in de wereld van een ander door te dringen is een aspect van relaties dat me fascineert.’
In Tussen een persoon spreekt de vrouw juist wel uit wat haar bedenkingen zijn. Dat doet ze nogal heftig. Ze bindt haar partner vast en steekt een lange monoloog af. In Nude worden veel teksten uitgesproken, door de dansers en door een voice over, maar Pia Meuthen vertaalt ook veel van wat gezegd wordt in dansbewegingen. Zo ontstaat de spanning van onuitgesproken gedachten en de lichaamstaal waarin die gedachten toch zichtbaar worden.
‘Het is een extreem verhaal,’ vertelt Meuthen. ‘Ik heb niet alles concreet overgenomen. Wel de situatie, de verhuizing, maar dat vastbinden bijvoorbeeld niet. In de voorstelling laat ik dat zien door dansbewegingen. De danseres zet de danser vast, beperkt hem in zijn bewegingsvrijheid.’
‘Al werkende kwam ik er vaak achter dat stukken die ik als tekst wilde laten klinken eigenlijk veel beter in dans konden worden uitgedrukt. Het oorspronkelijke boek heb ik losgelaten. In het begin kon ik dat niet. Maar vanaf het moment dat ik het boek als een beperking ging ervaren, keek ik er niet meer in. Het zou niet goed werken steeds te controleren of wat ik ervan gemaakt had nog wel klopte. Zodra ik het losgelaten had, lukte het me te schrappen en ging ik me vrijer voelen. Het verhaal hoeft niet realistisch te zijn, besefte ik. De dans vertelt zoveel.’
Een van de vrijheden die Meuthen genomen heeft, is de creatie van een alter ego van de vrouw. ‘Dat alter ego komt niet in het boek voor, maar door haar erbij te verzinnen, konden we duidelijker maken dat de vrouw uit het verhaal stapt en naar zichzelf kijkt, op een analytische manier. Ze kan letterlijk ingrijpen in haar eigen verhaal. Toen ik dit idee eenmaal kreeg, gaf dat een bevrijd gevoel. Bevrijd van het boek. Ik wilde niet een lang duet maken, maar een verhaal van twee mensen. En vooral wat zich in het hoofd van die mensen afspeelt.’
Bij het maken van de voorstelling maakte Meuthen intensief samen met de dansers, Barbara Mullin, Reinier Schimmel en Anne van Balen. ‘Ik bedenk welke elementen ik wil vertalen in fysieke bewegingen en welke ik als tekst in de voorstelling wil hebben. Hoe de bewegingen eruit komen te zien weet ik niet van tevoren. De dansers improviseren en zoeken hoe de tekst in beweging kan worden omgezet. De videobeelden daarvan bestudeer ik en daaruit maak ik een keuze. Het uitwerken deden we dus samen, maar het componeren tot een geheel doe ik.’
De dansers moesten zich inleven in de personages. ‘Voor Barbara Mullin was dat nog het moeilijkst. Ze kon zich niet verplaatsen in iemand die zulke extreme beslissingen neemt. We hebben samen gezocht naar elementen die meer uit Barbara zelf kwamen en die pasten in het verhaal. Je kunt een rol persoonlijker maken door uit de eigen persoon te putten.’
Voor Reinier Schimmel was het inleven een minder groot probleem. In het boek blijft de man tamelijk vaag, dus konden Meuthen en de dansers veel zelf invullen. Dat geldt ook voor het alter ego van de vrouw, gedanst door Anne van Balen.
Nude is een gecompliceerde voorstelling. Live muziek, teksten, dans en ruimtegebruik moesten nauwkeurig op elkaar afgestemd worden, vooral de overgangen. Microfoons staan verspreid op het toneel. De verschillende microfoonstandpunten hebben te maken met de verschillende standpunten van waaruit de vrouw naar haar verhaal kijkt.
‘Het is een heftiger voorstelling geworden dan ik verwacht had,’ zegt Meuthen. ‘Best extreem. Maar daarin sluit het toch weer aan bij het boek.’
Nude, Panama Pictures/Danshuis Station Zuid. Choreografie: Pia Meuthen; Muziek: Jeroen Strijbos; Teksten: Esther Gerritsen; Première do 1 okt, De NWE Vorst, Tilburg. Daarna tournee door het land.
Over Redactie
