Door Leo Bankersen
Een componistenportret. Wie zich dan een brave documentaire voorstelt met informatieve gesprekjes en stukjes muziek, mooi voor een educatief uurtje televisie heeft nog nooit een film van Frank Scheffer gezien. En zeker niet The One All Alone, Scheffers ode aan Edgar Varese (1883-1965), de componist die tijdens zijn leven eigenhandig de muziek op zijn kop zette en velen verbijsterde. Hij stond open voor alle opvattingen en culturen, zoals zijn bescheiden leerling Chou Wen Chung in de film vertelt. En bleef als componist een volstrekte eenling.
The One All Alone ging zaterdagavond op het Nederlands Film Festival in première (nadat Venetie al de wereldprimeur had gehad). Het was het meest indrukwekkende wat ik tot nu toe in Utrecht heb gezien. Overweldigende muziek, zij aan zij met beelden die soms als abstracte illustratie lijken te zijn gekozen, maar die meestal als een vrije impressie op een intuitieve manier aansluiting zoeken bij de muziek. Overrompelende, onstuimige muziek die soms uit de kosmos lijkt te komen, maar ook diep geworteld is in de wereldstad New York. Scheffer laat ons de muziek van Varese ervaren als een oerkracht, een fenomeen van de natuur. Het is Scheffer als filmcomponist op zijn best.
De behoedzaam gedoseerde toelichtingen door andere componisten en bewonderaars spreken ook vaak in beeldende termen over die muziek. Ze zetten de componist als een levend en diep voelend, emotioneel mens voor ons neer. Varèse als kwetsbare reus, zijn muziek een rivier. Ontroerend en aangrijpend. Kracht en schoonheid.
Daar kan Denkend aan Holland, die andere kunstdocumentaire die vrijdag in première ging, dan toch niet aan tippen, ook al heb ik er met veel genoegen naar gekeken. Jan Wouter van Reijen trok langs de Waal, van de Duitse grens tot aan de zee en portretteert in zijn film niet alleen de rivier, de schepen en de landschappen, maar ook het werk van schilders, dichters en andere kunstenaars die zich door de Waal hebben laten inspireren.
Van Reijen neemt de tijd om de beelden voor zich te laten spreken, al dan niet ondersteund door muziek die soms gewoon aan de dijk wordt gespeeld. Hier en daar mogen de kunstenaars even iets vertellen, maar ook zonder dat snappen we het allemaal omdat Van Reijen ook zelf als filmkunstenaar op zoek gaat naar kleur, lijn en beweging. Alleen is het grote aantal kunstenaars (ruim dertig, als ik goed heb geteld) misschien wat veel van het goede. Het had best wat compacter gemogen.
Over Leo Bankersen
