Gerard Tibbs
En we hadden zomaar een heuse rel te pakken. Jiři Kylian, choreograaf bij het Nederlands Dans Theater, gaf afgelopen zaterdag een door hem in ontvangst genomen prijs meteen door aan iemand anders, omdat hij vond dat hij zelf al genoeg prijzen had gehad. Door deze actie veroorzaakte hij een kleine rel op de Nederlandse Dansdagen in Maastricht, waar ieder jaar de door de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouw Directies (VSCD) ingestelde ‘Zwanen’ worden uitgereikt. Immers: hij trok het oordeel van de jury in twijfel en bekroonde iemand zonder zelf jury te zijn.
Het voorval leidde tot enkele publicaties in de landelijke dagbladen, en die berichtgeving noopte de inderdaad, en terecht veelgelauwerde choreograaf Kylián tot een ingezonden brief naar NRC Handelsblad. In zijn in het Engels opgestelde brief legt Kylián uit wat hem bewoog om de prijs die hem werd uitgereikt als choreograaf van de productie ‘Gods and Dogs’ direct op het toneel al door te geven aan Gerald Tibbs, de artistiek leider van NDT2, de afdeling van het Nederlands Dans Theater voor dansers onder 21 jaar.
In zijn verantwoording in NRC Handelsblad verklaart Kylián: ‘Gerald Tibbs heeft het NDT langer gediend dan ikzelf. Hij was een uitzonderlijk danser die veel originele rollen heeft gedanst bij enkele van de grootste choreografen van de late twintigste eeuw (Tetley, Van Manen, Forsythe en vele anderen…) In de afgelopen twintig jaar heeft hij NDT2 met opmerkelijk succes geleid. Minstens 80% van de dansers van NDT1 (het hoofdgezelschap cp) zijn opgeleid in NDT2. Hij heeft nooit enige erkenning gekregen voor deze onschatbare bijdrage aan de reputatie van het NDT.’
In zijn pleidooi voor een herziening van het dansprijzensysteem pleit Kylián vervolgens voor het verbinden van een maximumleeftijd aan laureaten van 35 jaar en het afschaffen van nominaties voor dansers omdat daardoor niet alleen winnaars worden gecreëerd, maar vooral ook verliezers. Voor oudere choreografen stelt hij dat zij alleen nog in aanmerking komen voor oeuvreprijzen die hun hele carrière omvatten. Kylián (1947) ontving zelf zo’n oeuvreprijs van de VSCD in 2002.
In een eerste reactie op de ingezonden brief van Kylián laat de VSCD weten dat veel van Kyliáns bezwaren onterecht zijn. Volgens de vereniging zijn er al prijzen voor jonge choreografen en aanmoedingingsprijzen: ‘De Zwanen zijn onderscheidingen om de gezelschappen en kunstenaars die op de VSCD-podia staan te eren.’
In dat verband laten de directeuren ook weten dat de actie van Kylián eigenlijk toch wel op zijn plaats is. Immers, de prijs voor de meest indrukwekkende productie van 2009 was niet uitsluitend voor hem als choreograaf bedoeld, ‘maar voor het hele gezelschap waardoor deze tot stand is gebracht: dansers, lichtontwerpers, componisten, artistiek leiders en anderen.’
Dat Kylián als choreograaf de prijs in ontvangst mocht nemen, was dus meer een formele aangelegenheid, zoals de VSCD in zijn verklaring stelt: ‘Uiteraard levert de choreograaf een zeer belangrijke bijdrage, maar de prijs is bedoeld voor het gezelschap. Het zou daarom vreemd zijn deze prijs alleen nog toe te kennen aan producties die gechoreografeerd zijn door choreografen jonger dan 35 jaar.’
Dat de prijs nu door Kylián doorgegeven is aan de artistiek leider van het gezelschapsonderdeel dat verantwoordelijk is voor de winnende productie, is volgens een mondeling commentaar van de VSCD geen enkel probleem: ‘De bekroning is nog steeds voor de indrukwekkendste dansvoorstelling van 2009.’
Ondanks het schofferende optreden van Kylián afgelopen weekend, schiet hij wel degelijk raak in de achilleshiel van de Zwanen-dansprijzen. Kun je een ‘belangenorganisatie volle zalen’, die de VSCD in feite is ,wel laten bepalen wie de beste danser, choreograaf is of welke productie de beste is? Theaterprogrammeurs zullen uiterst zelden discussievolle voorhoedevoorstellingen á la die van Bruno Listopad kiezen. Veel te gevaarlijk. Het publiek moet immers behaagd en dus zal behoudzucht en compromis het bij de VSCD blijven winnen. Degene die werkelijk zou mogen zeggen wie of wat het beste is, zou voorbehouden moeten blijven aan een compleet onafhankelijke jury. Al dan niet in competitievorm. Laat de danswereld maar eens een flinke discussie oproepen zoals de jury’s van filmfestivals in Cannes of van Booker-prijzen dat doen. Dan gaat dans weer werkelijk ergens over. Dat de VSCD reageert met brieven waarin zij hun formele gelijk halen over het feit dat niet Kylián maar het gezelschap heeft gewonnen, zal dan tot het verleden horen. Misschien dat we de Zwanen gewoon de programmeursprijzen kunnen gaan noemen.
Bij filmfestivals betreft het meestal nieuwe, of niet in het land uitgekomen producten. De dansdagen kijken hoogstens terug naar wat er het afgelopen jaar gebeurd is.De dansdagen incl de zwanen zijn m.i. dan ook vooral bedoeld om aandacht te genereren voor deze discipline.Dat is met deze rel aardig gelukt.