Door Ingrid van Frankenhuyzen
Woensdagavond 28 oktober nam Jiri Kylián afscheid als choreograaf van het Nederlands Dans Theater. Met de enigszins ironische titel Mémoires d’Oubliettes (herinneringen uit een onderaardse kerker) gaf de maestro nog eenmaal acte de présence bij het Haagse gezelschap dat dit jaar 50 jaar bestaat en waarbij Kylián 36 jaar lang het internationale boegbeeld was. Niet voor niets wordt het NDT ook wel The Kylián Company genoemd. In zijn afscheidsspeech aan het eind van de lange gala-avond liet de geboortige Tjech merken dat hij wel klaar was met de club waarmee hij triomfen vierde maar die ook zijn geesteskind NDT III -de senioren- weg bezuinigde. Kylián stopt echter niet met werken: hij zoekt inspiratie in nieuwe projecten die niet noodzakelijkerwijs met dans te maken hebben.
Kylián afscheid viel samen met de opening van het Holland Dance Festival dat in het teken staat van 50 jaar NDT, maar het viel ook samen met een ander jubileum waaraan weinig aandacht geschonken wordt: ex-NDT-dansers en choreografen Paul Lightfoot en Sol León die in 1989 hun eerste gezamenlijke werk maakten. Dat kan te maken hebben met het feit dat het gescheiden echtpaar volgens zeer hardnekkige geruchten ook artistiek gaat opbreken. Het einde van Lightfoot León nadert en dat is natuurlijk niet zo feestelijk omdat zij zo’n beetje de artistieke redding van het NDT waren. Want hoe het verder moet met gezelschap dat in 1959 uit rebellie ontstond en inmiddels tot een log instituut is geworden, is een vraag die op ieders lippen ligt. Het erfgoed van NDT-grondlegger Hans van Manen en Jiri Kylián conserveren is één ding, een nieuwe koers varen is een tweede. Het gezelschap eindigde de avond wel met een cadeau aan Kylián: een Kylián Fonds voor jonge innovatieve choreografen. Een cadeau dat hij ditmaal wel accepteerde, zij het dat hij het niet kon laten de speech die voor hem gehouden wordt te onderbreken omdat hij ‘m te lang vond worden. In zijn eigen gloedvolle en papierloze dankwoorden (het hoogtepunt van de avond) pleitte hij voor meer humor bij het NDT en bedankte hij zijn vrouw en muze Sabine Kupferberg die haar tranen nauwelijks kon bedwingen, als ook de aanwezige koningin Beatrix en wijlen prins Claus die hen door dik en dun hadden bijgestaan.
Je zou tussen de vele plichtplegingen, de (oude) filmpjes en de buffethapjes door bijna vergeten dat er ook gedanst werd. In het programma 50 years of Challenging Dance zaten immers drie wereldpremières: Mémoires d’Oubliettes van Kylián maar ook Studio 2 van Paul Lightfoot en Sol León (detail: nu al niet meer Lightfoot Léon genoemd) en dissolve in this van de nieuwe huischoreograaf en ex-NDT-danser Johan Inger. Laten we het zo zeggen: het waren voor de makers niet hun hoogtepunten in hu oeuvre. Het leek wel of ze alle drie ernstig gedeprimeerd waren en die toestand vorm gaven in sombere werken met trage muziek. Kylián intrigeerde -als vanouds- nog het meest met zijn geheimzinnige ‘kerker’-choreografie waarin de wanden uit touwgordijn bestonden, existentiële vragen van schrijver Samuel Beckett op band ingefluisterd werden door Kylián en Kupferberg, dreigende muziek van Dirk Haubrich opklonk en dansers verloren en bedreigd rondfladderden. Geen vrolijk afscheid dus en diezelfde somberte kon ook van Lightfoot en Léon gezegd: Studio 2 kende zelfs kop noch staart in deze staat van depressie. Doorgaans maakt het duo enigszins verhalend werk over de moeilijkheden in de liefde , deze keer ontbrak structuur en sturing en werd er zoals een van de toeschouwers het beschreef aan ‘bewegingsdiarree’ gedaan. De dansers bewogen maar door op Tabula Rasa van componist Arvo Pärt zonder dat er enige noodzaak in te bespeuren leek. Tja, en datzelfde lot viel Johan Inger ten deel. Met zowel de NDT I en II-dansers krioelde het als een bijenkorf in dissolve in this maar het leidde ook tot een choreografische pas op de plaats. Hoeveel indrukwekkend decor en licht er ook tegenaan werd gegooid.
Geen vrolijk stemmende aftrap dus van het Holland Dance Festival dat de hele programmering tot 15 november opdraagt aan 50 jaar NDT. Wie als danser of choreograaf ooit met het NDT te maken heeft gehad in de afgelopen decennia, is uitgenodigd om te tonen wat er met het erfgoed en invloed van het NDT is gedaan. Een geweldig idee maar toch vooral één van de tekentafel: het NDT staat immers aan de top, alle ‘offspring’ is altijd minder briljant of toonaangevend gebleven. Vooralsnog lijkt het programma dan ook geen verrassingen op te leveren: de gezelschappen van Nacho Duato en Ohad Naharin of het Cullberg Ballet bijvoorbeeld zijn vaker in Nederland te zien. Maar misschien duikt er ergens in een kleine zaal iemand op die de statuur van een Kylián of Van Manen gaat krijgen.
50 Years of Challenging Dance, het jubileumprogramma NDT is nog te zien t/m 30/10 in het Lucent Theater in Den Haag. Zie voor het programma van het Holland Dance Festival (t/m 15/11): www.hollanddancefestival.com
Over Ingrid van Frankenhuyzen
