Door Jacob Haagsma
De Argentijnse zangeres Mercedes Sosa is op 4 oktober overleden. Ze is 74 geworden. Problemen met nieren, lever en hart, die haar al jaren kwelden, maakten een einde aan haar leven. Ze lag al enkele dagen in coma. Daarmee verliest de wereld een bijzondere artieste, en talloze ‘stemlozen’ hun stem. Haar uitgesproken politieke opvattingen brachten haar in conflict met de Argentijnse junta.
Mercedes Sosa, bijgenaamd La Negra, werd geboren in 1935 in San Miguel De Tucumán, in het noordwesten van Argentinië. Ze was van Franse en Indiaanse komaf en groeide op in een gezin dat het niet breed had. In 1950, ze was nog maar vijftien, won ze een talentenjacht van een regionaal radiostation.
Maar het duurde nog ruim tien jaar voor haar carrière echt een vlucht nam. Ze raakte betrokken bij de ‘nueva cancion’, die de Zuid-Amerikaanse volksmuziek aanwendde voor een persoonlijker expressie waarbij de politieke dimensie niet geschuwd werd. Net als de opkomende folkbeweging in de Verenigde Staten en de ‘Tropicalia’-golf in Brazilië.
Mercedes Sosa werd er erg succesvol mee, tot in de Verenigde Staten en Europa waar ze al in de jaren zestig regelmatig toerde. Intussen kreeg ze steeds meer aansluiting bij muzikale en politieke bewegingen van elders op het continent. Een van haar geestverwanten was de Chileense zanger Victor Jara, die de ultieme prijs betaalde voor zijn luidkeels bezongen politieke overtuigingen. In de nasleep van de bloedige militaire staatsgreep in Chili, op 11 september 1973, werd hij gearresteerd, gemarteld en doodgeschoten.
In haar eigen Argentinië kwam het generaalsregime van Jorge Videla in 1976 aan de macht. Zijn repressieve bewind verdroeg zich slecht met de linkse opvattingen van Sosa, die in haar jeugd een aanhanger was president Carlos Peron (de echtgenoot van de tot musicalfiguur gestolde Evita).
Bij een concert te La Plata in 1979 werd niet alleen zij, maar ook het voltallige, pakweg 200-koppige studentenpubliek gearresteerd. Het lot van Jara bleef haar bespaard. Na enige druk vanuit het buitenland werd ze al snel vrijgelaten. Onder zware druk van dreigende doodseskaders van paramilitaire snit nam ze de wijk, om enkele jaren als balling te leven in Spanje en Parijs.
Drie jaar later, toen de militaire dictatuur na de verloren oorlog met Groot-Brittannië om de Falkland-eilanden wankelde, keerde ze terug naar haar vaderland. Bevrijd van politieke druk kwam de universele zeggingskracht van haar werk steeds duidelijker naar voren. Geen wonder dat ze verscheidene Latin Grammy Awards in de wacht sleepte.
Ze zong duetten met beroemde vakbroeders en –zusters als Luciano Pavarotti, Sting en Andrea Bocelli. Samen met Shakira en andere sterren van het Latijns-Amerikaanse continent zong ze op haar laatste cd’s, ‘Cantora 1’ en ‘ Cantora 2’. Haar discografie beslaat ruim 70 titels.
Over Jacob Haagsma
