Speelse en strenge Nelly Miricioiu in masterclass

Door Ellen Segeren (foto’s Hans Hijmering)

‘Een fout is een kans om iets te leren’

Voor het Internationaal Vocalisten Concours 2010 zijn vorige week in de voorronden de eerste kandidaten geselecteerd. Toefje op hun taart: twee masterclasses van de Roemeens-Britse sopraan Nelly Miricioiu. De jonge zangers grepen de kans met beide handen aan om iets te leren van de belcantokoningin, die dertig jaar geleden zelf het concours won. Miricioiu vertelt over het geven van masterclasses.

Nelly Miricioiu werd opgeleid volgens de gedisciplineerde en kwalitatief hoogstaande methodes uit haar geboorteland Roemenië, waar ze al zeer jong grote concoursen won en haar operacarrière begon. In 1981 ontvluchtte ze het communisme en ging in Engeland wonen, waar ze vrijwel direct doorbrak op de grote operapodia. Na haar debuut in La Scala in 1983 volgden vele rollen in alle grote operahuizen in Europa en Amerika.

Ze geniet ervan om haar brede kennis door te geven aan jongere generaties. “Er zijn veel leraren, en ergens hebben ze allemaal gelijk. Beperk je niet tot één. Luister goed en maak je eigen keuzes die bij jouw persoonlijkheid passen. En vergeet niet: een fout maken is een kans om iets te leren.” Met die woorden opent Nelly Miricioiu de tweede masterclass op zaterdagmiddag 26 september in De Toonzaal in Den Bosch. Ze besluit haar inleiding met de garantie dat het leven van een zanger of zangeres niet gemakkelijk is. “Als we maar één procent minder passie voor de muziek hadden, gooiden we de handdoek in de ring.” Waarna ze kittig in haar handen klapt en de eerste deelnemer het podium betreedt.

Vier zangers, Nicole Fiselier (NL), Zhenhua Chuang (China), Yun Park (Zuid-Korea) en Kitty de Geus (NL), zijn geselecteerd in de voorronden van een week eerder. Ze krijgen op twee opeenvolgende dagen een half uur persoonlijke aandacht en aanwijzingen van de grande dame. Miricioiu laat hen eerst het werk van hun keuze uitvoeren en stapt dan het podium op: “The problem is…” Doortastend pakt ze het aan. Ze geeft veel ruimte, maar laat ook horen wat ze wil horen, wat tegelijk een proeve is van wat ze kan. Humor, inlevingsvermogen en acteertalent zijn haar grote krachten. Ze is streng. Maar niemand zit ooit met kromme tenen, want ze brandt geen enkele kandidaat af. En bij het gewenste resultaat klinkt het: “Good girl!”

Masterclasses geven blijkt voor grote namen een delicate bezigheid. Na afloop van de masterclass zegt Miricioiu: “Als je als docent zelf wilt pronken, is het verloren tijd. Dat gebeurt maar al te vaak. De kunst is om entertainment met kennis te mengen. En natuurlijk een beetje indruk te maken, want ik ben me ervan bewust dat de mensen ook voor mij komen. Maar je moet integer blijven.”

Voor deelnemers is het ook een opgave, want die moeten bereid zijn hun ego, verlegenheid en trots van zich af te zetten, weet Miricioiu. “Dat is moeilijk, omdat juist die eigenschappen ons tot zangers maken. We hebben die trots en dat ego keihard nodig. Aan deze specifieke masterclass was het zo opmerkelijk dat de deelnemers allemaal hun trots behielden, maar mij wel toestonden om veranderingen aan te brengen. Dat is zeldzaam. Vaak worden ze zo hulpeloos.”

Als het goed gaat, heeft een masterclass een belangrijke functie voor de ontwikkeling van het aankomend zangtalent. “Het geeft een kick, het maakt energie los. Je wordt er niet meteen een goede uitvoerend musicus van, maar je krijgt wel een voorproefje van waar je heen gaat. En elke leraar vertelt je een deel van de waarheid. Zelfanalyse en goed luisteren blijven belangrijk. Vorm je eigen smaak voordat je informatie van een docent aanneemt. Het is zó persoonlijk! Ga niet af op naam en faam, want sommige docenten zijn voor de een wel goed, maar voor de ander niet.”

“Ik heb het voorrecht dat ik nog steeds uitvoeringen geef, dus mijn stem is in vorm. Ik kan voorbeelden geven die ze kunnen nazingen, zodat ze voelen wat ik bedoel. Ik kom nooit direct aan de stem. Ik begin altijd bij de basis: adem en articulatie. Dat is veilig. Ik wil geen grote zaken omwoelen of hun zelfvertrouwen schaden, integendeel.”

Op de vraag of ze zelf nog steeds leert, antwoordt ze: “Ja zeker! Ik geloof in permanente educatie. Ik ontdek nog steeds dingen die ik niet moet doen. Laatst besefte ik dat ik mijn rugspieren te veel vastzet. Door de jaren heen veranderen dingen. De techniek blijft hetzelfde, maar je lichaam en geest hebben de slechte gewoonte om weg te zakken in gemakzucht of angst, de twee grootste vijanden voor je stem. Maar ik ben ambitieus en volhardend, ik ben een terriër. Ik zou het vreselijk vinden als ik niets meer te leren had.”

Maak het iedereen naar de zin, maar verlies de integriteit van je eigen persoonlijkheid niet. Dat is de kern van professioneel zingen, aldus Miricioiu. Dat klinkt onmogelijk, maar ze haalt ondersteuning uit diepere bronnen. “Je moet nederig blijven. Dat leer ik uit spiritualiteit en filosofie. Bij elk nieuw contract stap ik naar de bibliotheek en kies boeken die me inspireren op dat moment in mijn leven. Energie leren uitwisselen is een voorwaarde. Ik kan niet alleen geven. Me opladen doe ik met ademhalen, mediteren eigenlijk. Daarom zei ik tijdens de masterclass voortdurend: adem! Ook heb je een dualiteit in jezelf nodig: de ene persoon zit in de geest, de andere in de stem. Als je beide aan de buitenwereld presenteert, heb je een probleem. Je moet die ene voor jezelf bewaren.”

Terugkijkend op haar eerste schreden op het podium zegt Miricioiu: “Het moeilijkste vond ik dat iedereen probeert je kapot te maken. Niet altijd bewust, maar toch. Iedereen wil iets van je. Jezelf blijven is het allermoeilijkste. Je stem is zeer kwetsbaar en de zangwereld is keihard. Je moet echt leren zwemmen. Maar ik wil mijn studenten niet ontmoedigen. Ze hebben een project, een droom, en die wil ik niet teniet doen.” De concurrentiestrijd is moordend, vooral onder sopranen, weet Miricioiu. “Er zijn te veel sopranen, dat is simpel. Daarom moeten vrouwen harder werken, maar dat zit ook in hun aard. Maar de tijden zijn veranderd. Operahuizen waren vroeger al blij als iemand de hoge noten haalde. Zo werkt het niet meer.”

Miricioiu sluit af met een Olympische boodschap. “De deelnemers krijgen een mooie kans met dit concours. Ook als ze niet winnen, zijn er toch veel mensen die hen horen en oppikken. Dit is exposure en dat is enorm belangrijk. Het doel van de zanger moet zijn om mee te doen, niet om te winnen. Omdat je een kunstenaar bent.”

(Op de foto’s is te zien hoe Nelly Miricioiu sopraan Nicole Fiselier het goede voorbeeld geeft bij de IVC-masterclass op 26 september in De Toonzaal in Den Bosch)

Listen on posterous