foto François Paolini
Door Maarten Baanders
Blauw, doods licht beschijnt het toneel. De dansers liggen in keurige rijen op de vloer. Warm geel licht breekt door. Dan is het of ze uit hun graf opstaan. Het zijn geen zware stenen die de doden bedekken, maar lakens die zich gewillig laten omplooien.
In 1997 maakte de choreograaf Maurice Béjart ‘Ballet For Life’. Dit dansstuk, dat dit seizoen door Béjart Ballet Lausanne in reprise wordt genomen, is een hommage aan mensen die in de bloei van hun leven stierven: Freddie Mercury van Queen, sterdanser Jorge Donn, de componist Mozart en de vermoorde modeontwerper Gianni Versace.
Béjart eert deze doden met een choreografie waarin vooral het leven wordt getoond. De pas opgestane doden lopen eerst nog aangedaan en met gepaste stemmigheid rond. Maar gaandeweg schudden ze het dood-zijn van zich af om zich als springlevende wezens in de show te werpen. Met zijn massaliteit schept de groep, smaakvol gekleed in kostuums van Versace en in een mooie belichting van Clément Cayrol, heldere, spectaculaire beelden.
Opzwepende nummers van Queen, afgewisseld met stemmige composities van Mozart, dragen de voorstelling. De dans heeft veel klassieke kenmerken, maar deze worden vermengd met moderne showachtige gebaren. Telkens zien we verwijzingen naar de doden: Freddie Mercury-imitaties, compleet met microfoon, en juichende fans, maar ook kleine terzijdes, waarin individuele dansers oog in oog met de dood staan. AIDS zindert door de lucht. Zwartgeklede vrouwen schreeuwen namen van gestorven mannen, maar als de naam Freddie klinkt, maakt het gejammer plaats voor gejuich.
Telkens dringen beelden en symbolen de energieke dansscènes binnen. Het is jammer dat hier zo weinig mee gebeurt. Bruidssymboliek, engelenvleugels, dwarrelende veren: het is allemaal wel erg zoet en het blijft vaak bij plaatjes.
Herhaaldelijk geeft de voorstelling het gevoel dat Béjart het bij ideeën laat en de uitdaging uit de weg gaat om er iets confronterends van te maken, iets wat het publiek werkelijk raakt. Bijvoorbeeld wanneet de dansers in bolvormige kooien het toneel worden opgedragen. Dat is een mooi beeld, maar het wordt niet uitgebuit om er interessante dans van te maken. Ook veel verwachtingen wekt de scène waarin de mannelijke dansers met alleen een broekje aan één voor één een kubus betreden. Het wordt steeds voller in die kist. Op het laatst krioelt het er van de spiermassa’s. Maar meer dan dat krioelen gebeurt er niet. En dat terwijl hier zoveel kansen in zitten om het drama, de angst, de beklemming van het opgesloten zijn in een kist voelbaar maken. Ook als je er liever levenskracht mee wilt benadrukken, dan kan het gekrioel in zo’n kist tot een prachtige uitbarsting van levenswil uitgewerkt worden. Maar dit blijft uit. ‘Ballet For Life’ blijft steken in uitdagingsloze dans.
Uiteindelijk zijn het echter vooral de dansbewegingen die de kracht van het thema afvlakken. De gebaren verrassen geen moment. Ze zijn niet markant, niet persoonlijk, wel vaak erg theatraal, uiterlijk en uitbeeldend. Wat je bijblijft zijn alleen globale bewegingen van de massa en de solisten. De dood is de grens van het leven, maar tot een echte grenservaring leidt de voorstelling niet.
‘The show must go on,’ zingt Freddie Mercury. Dat lijkt ook Béjarts slotsom. De doden gedenken is belangrijk, maar de show mag niets van zijn schittering kwijtraken.
‘Ballet For Life’, Béjart Ballet Lausanne. Gezien: 12 november, Theater Carré, Amsterdam. Aldaar nog te zien: 13 t/m 15 november 2009
Over Redactie
