Door Margriet Prinssen
Waar staat die C eigenlijk voor? Voor Cultuur of voor Collaborateur? Jan C. de Vos jr is de hoofdpersoon in de nieuwe voorstelling van Het Volk De Opportunist. Anders dan gebruikelijk bij Het Volk is het onderwerp behoorlijk serieus: De Opportunist schetst de opkomst en ondergang van Het Noord-Hollandsch Tooneel (NHT), dat zich begin jaren veertig manifesteerde als nationaalsocialistisch toneelgezelschap. Artistiek leider Jan C. de Vos jr speelde handig in op de NSB-droom van volkseigen en raszuiver toneelrepertoire. Hij kreeg een enorme subsidie, maar bakte er vervolgens niets van. Gerenommeerde acteurs wilden niet voor hem werken, de critici waren unaniem negatief en het publiek bleef weg. Het NHT ging aan knulligheid en onbenul ten onder.
Het Volk brengt deze in de vergetelheid geraakte (anti-)held nu opnieuw onder de aandacht. Enkele keren wordt in het stuk de vergelijking gemaakt met Mefisto. Net als de beroemde figuur uit het boek van Thomas Mann of de Mefistofeles van Faust, verkoopt Jan C. de Vos jr zijn ziel aan de duivel, maar hij haalt het niet bij zijn beroemde voorgangers. Jan C. de Vos jr blijkt een eendimensionaal personage: een man met zeer beperkte talenten die toevallig net op het juiste moment aan de juiste touwtjes trekt, een echte opportunist. Geen man die door wroeging wordt gekweld of probeert zijn tegenstrijdige gevoelens te verwerken of anderszins een tot de verbeelding sprekend zielenleven heeft. Hij wordt in de voorstelling neergezet als een tamelijk oninteressante, mislukte man. Niet eens tragisch mislukt.
De voorstelling is opgezet als een documentaire: in flashbacks wordt teruggekeken op de geschiedenis van het NHT. Een verteller komt af en toe tussenbeide en authentieke filmbeelden versterken het documentaire karakter. Nogal veel scènes spelen zich af in het treurige flatje in Berlijn waar het echtpaar de Vos na de oorlog terechtkomt en haar dagen slijt tot Jan C. de Vos jr. in 1959 overlijdt.
Het meest interessant zijn de fragmenten over de begindagen van het gezelschap, dat overigens gevestigd was in Haarlem, vlakbij de Toneelschuur, waar de voorstelling in première ging. Dan zien we Het Volk op haar best in geestige uitstapjes: Joep Kruijver die tijdens een auditie een fraaie Ausdruckstanz brengt en Bert Bunschoten die uitblinkt als joodse ober. Als geheel blijft de voorstelling teveel een geschiedenisles en wordt het te weinig echt interessant theater. Geen dilemma’s, geen meeslepend dramatisch verhaal, geen dubbele bodems. De kracht van Het Volk zit juist in de inventiviteit waarmee ze vaak op twee of drie sporen tegelijkertijd spelen met fictie en werkelijkheid. De opportunist is te eendimensionaal.
De Opportunist Regie en idee: Michael Helmerhorst, Spel: Bert Bunschoten, Joep, Minke en Wigbolt Kruijver. Gezien: Haarlem, Toneelschuur, 11 november. Tournee t/m 29 april 2010. Informatie:www.toneelgroephetvolk.nl
Over Redactie
