foto Leo van Velzen
Door Wijbrand Schaap
We leven in klassieke tijden, al kun je dat aan het werk van onze dichters en schrijvers niet direct merken en is er in onze theaters niet veel van te zien. Terwijl wij ons bezighouden met bescheiden interieurstukken over decadentie en kredietcrisis worden elders meesterwerken geschapen.
Zeven jaar geleden alweer schreef de Libanese Canadees Wajdi Mouawad met het stuk ‘Branden’ een tekst die zich kan meten met de grootste teksten uit de geschiedenis. Nu pas grijpt Alize Zandwijk de kans om met dat stuk te laten zien dat haar kwaliteit als regisseur inmiddels op het niveau van de allergrootsten is aangekomen. De voorstelling ‘Branden’ is een uniek samengaan van authenticiteit door ‘echte’ betrokkenen en zinsbegoochelende transformatie door ‘echte’ acteurs.
Om met meteen het ingewikkeldste te beginnen: Bright Omansa Richards. Hij vluchtte jaren geleden uit het door kindsoldaten geterroriseerde Liberia, doorliep de toneelschool en ontwikkelde zich tot een markante theaterpersoonlijkheid. Sommigen smalen dat hij na al die jaren nog steeds geen vloeiend Nederlands spreekt en toch eindexamen heeft kunnen doen op de toneelschool van Arnhem, maar wat brengt hij teweeg in dit stuk? Gewapend met een verdacht echt machinegeweer maakt hij het gevaar van haat en oorlog voelbaar: hij heeft meegemaakt wat hij speelt.
Oleg Fateëv, nog zo’n authentiek verschijnsel: de man was met zijn goddelijke accordeonspel medeverantwoordelijk voor het succes van de Brel-programma’s van acteur Jeroen Willems, en nu laat Alize Zandwijk hem dus acteren. Met zijn slechte beheersing van de taal is hij vooral aandoenlijk, maar juist dat overtuigt, net als Mahnaz Morrowatian, die zelf uit Iran vluchtte omdat ze dat deed wat één van de hoofdpersonages van Branden ook doet: taal leren.
Met zoveel authenticiteit op het toneel krijg je alleen nog niet voor elkaar wat het Ro Theater nu wel voor elkaar krijgt: een volle zaal die dik tweeënhalf uur zonder pauze ademloos aan de voorstelling gekluisterd zit. Met authentiek doen lukt dat een half uurtje. Daarom zijn er acteurs uitgevonden en die laten zich in deze voorstelling van hun beste kant zien. Esther Scheldwacht overtuigt als de tweelingzus van de jaren jongere acteur Nasrdin Dchar en Goele Derick is de broodnodige lichte toets in deze verder zware voorstelling over familiebanden, oorlog en de diepe wortels van het kwaad.
Dat is allemaal tot daar aan toe. Want wie nu echt eens een hele grote prijs verdient is Fania Sorel. Wat de actrice, behept met mooiere ogen dan Carice van Houten, in Branden laat zien is de absolute top. Het is dankzij haar dat dit stuk, waarin ouderschap op een nogal bizarre manier tot onvoorstelbare complicaties leidt, niet verzandt in sentimenteel gedoe: ze blijft helder en hard in haar spel, terwijl ze haar zachtheid al van zichzelf heeft.
Regisseuse Alize Zandwijk weet uit haar het beste naar boven te krijgen en zorgt er zo ook voor dat dit stuk naadloos aansluit bij een traditie die al 2500 jaar geleden door de Griek Sofocles (die van Oidipus) is ingezet. De eenvoud van de regie, op een vloer van sintels, met verbazend effectieve projecties en poppenspelscenes, is de eenvoud van de legendarische theatervernieuwer Peter Brook. Van deze man, die de kracht van het theater tot zijn essentie weet terug te brengen en die nu, 85 jaar oud, nog steeds dieper weet door te dringen tot het wezen van de acteerkunst, gaat in februari een nieuw stuk in première in Londen. De manier waarop Alize Zandwijk haar acteurs tot perfecte vertellers weet te transformeren is een rechtstreekse ode aan de man die de magie van het theater voor de toekomst heeft veiliggesteld. Het Ro Theater bereikt nu dat niveau. Alleen te zien in Rotterdam.
Over Wijbrand Schaap
Reacties