Door Margriet Prinssen
Eenvoudiger kan bijna niet. Een jonge man in monnikskleding en een cirkel van wit krijt op een houten speelvloer. Als achterdoek een projectiescherm waarop woorden en een enkel filmpje worden geprojecteerd. Dat zijn alle ingrediënten voor de voorstelling TO Phi OR NOT TO Phi, van de talentvolle jonge acteur Phi Nguyen. In vijftig korte, soms ultrakorte fragmenten toont hij een groot aantal verschillende rollen. Telkens wanneer een scène begint of ophoudt, knikt hij even. Een teken voor de technicus achterin om aan te geven wanneer hij moet beginnen of stoppen met een fragment, maar ook een groet aan de toeschouwers, een beleefd bedankje. Heel af toe stapt hij uit de cirkel en gaat op de grond zitten om wat te vertellen. Over emoties en bijgedachten of over het belang van ‘dynamic mindfulness’. Tikje zweverige teksten die niet per se tot de verbeelding spreken. Dat doet zijn performance wel.
In een uur neemt hij je mee op een fascinerende reis. Hij verandert in een oogwenk van een razende kungfustrijder in een jonge geisha of van een dansende Jezus in een intens verdrietig kind. Telkens verandert ook de muziek: van opera naar Bach, of van een Nederlandse smartlap (“Peter, ik vertrouw je voor geen meter”) naar Turkse saz of Bollywoodhits. Vaak wordt de emotie ondersteund door de geprojecteerde tekst – ‘love’, ‘guilt’, ‘exotism’, ‘jealousy’-, maar het is nooit alleen een illustratie. Meestal zit er een dubbele bodem achter wat hij laat zien. De voorstelling is een solo performance, een soort uitstalling van alles wat Phi Nguyen (“de eerste afgestudeerde Aziatisch-Nederlandse toneelschoolacteur” kopt het persbericht) heeft geleerd, maar gaat over veel meer: Over kijken vooral: hoe kijken westerlingen aan tegen een Vietnamees? Wat zijn de vooronderstellingen waarmee we zijn spel interpreteren? En wat zegt dat over onszelf? Hoe kijk je eigenlijk naar theater?
De voorstelling is ontwikkeld in samenwerking met Ine te Rietstap die naam maakte met eigenzinnige, heel persoonlijke mimevoorstellingen. Aan het eind is de cirkel rond: Phi is getransformeerd van boeddistische monnik via typisch Vietnamese jongen (trainingsbroek, sportschoenen, geel jack) naar een bijna naakte man (op de kleurrijke onderbroek na), om te eindigen als westers icoon: spijkerboek en t-shirt. Het is knap hoe hij de aandacht weet vast te houden met zo weinig middelen: TO Phi OR NOT TO Phi is een intrigrerende en originele voorstelling.
TG Ine/hetveemproductie/TO Phi OR NOT TO Phi/ Concept en regie: Ine te Rietstap/ Spel: Phi Nguyen/ Gezien: Haarlem, Toneelschuur, 15 januari/Tournee t/m 22 april/ Informatie: hetveemtheater.nl
Die “tikje zweverige teksten” zitten volgens mij in de voorstelling juist omdàt ze een tikje zweverig zijn. Te Rietstap en Nguyen wijzen ons daar namelijk mee op onze vooroordelen ten opzichte van de persoon die we op het podium zien, zoals je zelf zegt: hoe kijken westerlingen aan tegen een Vietnamees? De teksten voldoen aan onze preconcepties over Oosterse denkwijzen. Erg mooi vond ik ook dat hij de eerste teksten in gebroken Engels bracht en de latere teksten in vloeiend Nederlands: niet alleen vanwege de transformatie die je omschrijft, maar vanwege het commentaar dat het geeft op onze neiging de mensen die we ontmoeten in één hokje te stoppen.