RPhO: Thibaudet is een toppianist in Ravel, en dat met alleen de linkerhand

Door Willem Jan Keizer

Richard Strauss (1864-1949) heeft een merkwaardig oeuvre nagelaten. Hij was meer een kind van zijn tijd dan vaak wordt gedacht. Hij was een briljant instrumentator, had volledig grip op de noten die hij schreef voor een orkest of een solist. Maar qua programma, het onderliggende verhaal bij zijn muziek, sloeg hij vaak op bizarre wijze de plank mis.

Zonder een greintje gevoel voor humor schreef hij ‘Till Eulenspiegel’ en ’Don Quixote’. Hij koketteerde met de dood in ‘Tod und Verklärung’ en schreef opera’s (‘Elektra’ en ‘Salomé’) die baden in het bloed. Hij beschreef op infantiele wijze zijn huiselijke ongenoegens in de ‘Sinfonia domestica’ en portretteerde zichzelf in het groteske ‘Ein Heldenleben’ (1898).

Dit werk neemt het Rotterdams Philharmonisch Orkest de komende tijd mee op reis naar het buitenland, naar Duitsland en Canada – het thuisland van de chefdirigent. Gisteravond werd dit inhoudelijk bizarre stuk in de Doelen gespeeld; chef Yannick Nézet-Séguin stond op de bok.

Strauss ontkende overigens hevig dat hij een muzikaal zelfportret had geschreven. Toch moeten we aannemen dat de door het grote succes verwend geraakte componist dit wel als zodanig bedoeld had, met zijn chronisch tekort aan realiteitsbesef.

Het RPhO heeft in de lange geschiedenis van het orkest altijd een warme belangstelling gekoesterd voor Strauss’ muziek. Dit pompeuze werk kreeg een tamelijk lichtvoetige benadering, zonder het massieve en mateloze zwelgen dat zo op de loer ligt. Maar hoe goed het orkest ook speelde onder de baton van de chef, Strauss’ Held weet geen enkele empatie noch enige sympathie op te wekken. Als de strijd is gestreden denk je dan: ,,ach, het zal wel”.

Veel indrukwekkender was de nagenoeg perfecte uitvoering van het pianoconcert voor de linkerhand van Maurice Ravel. Dit werd voorafgegaan door het muzikaal goed passende en werkelijk uitstekend gecomponeerde ‘Conciso’ (1996) van Theo Verbey. Organisatorisch is deze combinatie echter een ramp. Het changement van het kleine kamerorkest van Verbey naar het enorme orkestapparaat dat Ravel voorschrijft duurde maar liefst ruim een kwartier – lang genoeg om ieder idee van een muzikale combinatie onderuit te halen. Straal mislukt dus, en daarom ook maar goed dat dit werk niet mee gaat op reis. Wel gaat Ravel mee, samen met de solist, Jean-Yves Thibaudet. Wat een uitzonderlijke klasse klonk er. Thibaudet is een toppianist en het RPhO met Nézet-Séguin zet sowieso de standaard in de muziek van Ravel.

Dit duistere werk refereert indirect aan de Eerste Wereldoorlog. Niet alleen in palet en toonzetting, maar ook omdat pianist Paul Wittgenstein, die het werk voor veel geld bij Ravel bestelde, in die oorlog zijn rechterarm kwijtraakte. De donkergekleurde opening in contrabas en contrafagot leidt via een kleine Chinoiserie naar een marsachtige climax waarin de pianist met gebruik van maar één arm alles uit de kast dient te halen om bij te blijven.

Geen wonder dat Ravel ontevreden was over het modale spel van Wittgenstein: hij schreef noten voor die de eenarmige pianist niet kon bevatten. Thibaudet kan dat wel, en hoe. Zo vaak gebeurt het niet dat na afloop zowel orkest als dirigent als publiek unaniem uit hun dak gaat in een klaterende ovatie. Terecht. De toegift die Thibaudet gaf, Ravels ‘Pavane pour une infante défunte’ was van adembenemende schoonheid. Ook in deze werken van Ravel werd een nieuwe standaard gezet.

De Doelen Rotterdam: Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Yannick Nézet-Séguin m.m.v. Jean-Yves Thibaudet-piano. Werken van Verbey, Strauss en Ravel. Bijgewoond: vrijdagavond 5-2. Tournee: 7-2 t/m 24-2. Dortmund, New York, Québec, Montreal, Ottawa. Informatie: www.rpho.nl