Door Ellen Segeren

Even kijken hoe Van Dale synergie ook alweer omschrijft. Als een ‘situatie waarin het effect van twee of meer samenwerkende of gecombineerde organen of functies groter is dan de som van de effecten die elk van de organen of functies alleen zou kunnen opwekken’. Het publiek in het Concertgebouw in Amsterdam was op 10 januari getuige van zuivere synergie tussen het Freiburger Barockorchester, het Collegium Vocale Gent en vier vocale solisten in hun uitvoering van twee Bach-cantates. En dat terwijl de ensembles en solisten op zichzelf al meer dan genoeg te melden hebben. Het was dan ook een volle bak: velen hadden de kans gegrepen om deze twee topensembles en de uitmuntende solisten aan het werk te horen in het tweede concert uit de vocale barokserie, en ze werden bepaald niet teleurgesteld.

In een bescheiden bezetting onder leiding van Masaaki Suzuki openden koor en orkest met Höchsterwünschtes Freudenfest (BWV 194), een cantate die Bach in 1723 componeerde voor de inwijding van het orgel van de kerk van Störmthal. De solisten namen ieder een van de drie stemmen per koorpartij voor hun rekening. Het leidde tot een prachtig mengend en transparant koorgeluid. Gepaard aan de heldere en diffuse klank van het orkest vormde het een verfijnd geheel.  

In het basrecitatief en de aria liet Dominik Wörner een aangenaam licht en melodieus geluid horen, zij het met een iets te nadrukkelijke dictie, die verraadt dat hij opera en grote oratoria op zijn repertoire heeft. Daarna was het de beurt aan de jonge Duitse sopraan Dorothee Mields, die al een tijdje tot de vaste solistenploeg van Philippe Herreweghe behoort. Heel begrijpelijk gezien haar lichte timbre en haar vermogen om ondanks het vrijwel ontbreken van vibrato toch niet te klinken als een veredelde jongenssopraan. De ideale Bach-soliste.

Het tweede deel van de cantate werd geopend door tenor Christoph Genz, die een wat onevenwichtige en weinig dynamische indruk maakte. Zijn ogen waren aan de partituur geplakt en hij klonk weinig overtuigend. Een sprankelend duet van sopraan en bas volgde, waarbij Mields en Wörner het recitatief aan weerszijden van de dirigent ten gehore brachten en Mields voor de aria aan de kant van de bas aanschoof. De cantate werd besloten door een kippenvelkoraal, dat ondanks al die solistische pracht deed verlangen naar meer.

Een cadeautje was bewaard gebleven tot na de pauze, toen altus Damien Guillon zijn opwachting maakte. Met een enorm vocaal gemak, een grandioze beheersing en een bijzondere muzikaliteit maakte hij samen met Mields de Trauer-Ode cantate tot een feest voor het oor. De musici mochten hun heerlijke ademende slotkoraal als toegift herhalen voor een opgetogen publiek, dat na het horen van deze onbetwiste top van de Europese barok er thuis Van Dale niet op hoefde naslaan. Een en een is veel.

Meer informatie: http://www.fredluiten.nl/
Het derde concert uit de vocale barokserie geven Michael Chance en
Lisa Larsson op 25 april, en in het slotstuk uit de serie, op 31 mei,
wordt Andreas Scholl begeleid door de Akademie für Alte Musik Berlin.

foto Ben van Duin

Door Ellen Segeren

Spannend was het, de openingsavond van de Tenso Dagen: het treffen van top-kamerkoren uit zeven Europese landen. Spannend voor publiek én voor de gastkoren: het Nederlands Kamerkoor en Cappella Amsterdam, die deze avond het spits afbeten.

Een volle bak, in het Muziekgebouw aan ’t IJ. Zie je bij een gemiddeld optreden van een a-capellakoor nog vaak lege stoelen, voor de Tenso Dagen waren liefhebbers van kamerkoormuziek in groten getale komen opdagen. Ze werden beloond met een keur aan hedendaags repertoire met als buitenbeentje een paar psalmen van Sweelinck.

De Tenso Dagen, waaraan de crème de la crème van de Europese kamerkoren meedoet, werden dit jaar in Amsterdam georganiseerd door de twee vooraanstaande Nederlandse kamerkoren. Beide koren hadden ervoor gekozen op de eerste avond na elkaar op te treden. Al zitten de koren elkaar in het veld niet in de weg, het is vrijwel onmogelijk om iedere vergelijking uit te sluiten. Daarmee stelden ze zich kwetsbaar op, wat alleszins nobel genoemd mag worden.

De piepjonge Estse dirigent Risto Joost stuurde het Nederlands Kamerkoor door een keuze uit de informele canon van 20^e- en 21^e-eeuwse koormuziek, met vooral Franse stukken. De Cinq rechants van Olivier Messiaen klonken helder en trefzeker in de niet bepaald voor de hand liggende intervallen. Het was ook een goede gelegenheid ook om een aantal koorzangers in solo’s te horen, zoals mezzosopraan Helena van Heel in een prachtige passage. Een verademing was daarbij – bij de hele avond trouwens – dat de teksten naast het koor werden geprojecteerd, waardoor hinderlijk geblader uitbleef. Van Heels slotnoot, wegstervend tot pianissimo, kreeg daardoor alle verdiende lading

In Sweelincks psalm was de beheersing zoek. De sopranen waren te enthousiast en het geheel was te luid, waardoor de helderheid verdween. Bij de Partita piccola, een ‘vocalise’ die door componist Lex van Delden in 1949 werd opgedragen aan het toenmalige Nederlands Kamerkoor, was echter weer te horen waar de kracht van dit koor ligt. In de vloeiende lijnen van het vrij toegankelijke en melodieuze werk kwam de volle klank van het koor tot zijn recht. Ephitalame van Jolivet vereist lenigheid, dynamiek en speelsheid, die het koor beslist in huis heeft, maar waarvoor Risto Joost zich in het zweet moest werken. Na de slotnoten wierp hij het koor een kushand toe.

Cappella Amsterdam opende met stukken die bij hen gebeiteld zitten (de cd waar de werken op staan is net uit): twee psalmen van Sweelinck, een van de favorieten van dirigent Daniel Reuss. Met glasheldere lijnen, perfecte beheersing en een getemperd volume toonde het koor zich een meester in de renaissancepolyfonie. Na een rommelige positiewisseling – de zangers verlieten niet het toneel, zoals het Nederlands Kamerkoor na elk werk deed om in de juiste volgorde weer op te komen – volgde een ingevoegde hommage aan de onlangs overleden Heppener, door Reuss ingeleid: ,,Wat een goede componist in 40 seconden kan zeggen.” Inderdaad indrukwekkend, zijn korte maar krachtige To make a prairie.

De première van Haleine van Daan Verlaan volgde, een werk op tekst van Jan Arends, met complexe samenklanken en clusters, vogelgeluiden die bijna geïmproviseerd lijken en een dreigende ondertoon die het een grote spanning meegeeft. In de gepassioneerde uitsmijter Car nos vignes sont en fleur van Ton de Leeuw liet Cappella Amsterdam een flexibel geluid horen met een mooie balans.

De Tenso Dagen Amsterdam, de internationale uitwisseling van Europese professionele kamerkoren, duren nog tot en met zondag 18 oktober. Tenso, een term uit de Occitaanse troubadourstraditie, betekent ‘dialoog tussen zangers’, waarbij de ene troubadour voortborduurt op stijlfiguren van de andere. Doel van het netwerk is bevorderen van onderzoek naar en de uitwisseling van repertoire en expertise en het vestigen van een sterkere positie voor kamerkoren en nieuwe koormuziek in Europa. Ook wil Tenso de samenwerking met amateurs en jonge zangers verstevigen. Voor amateurkoren is er een programma met concerten en workshops.

Aangesloten kamerkoren zijn, naast het Nederlands Kamerkoor en Cappella Amsterdam, het RIAS Kammerchor uit Berlijn, choeur de chambre accentus uit Parijs, Latvijas Radio Koris uit Riga in Litouwen, Det Norske Solistkor uit Oslo, het SWR Vokalenensemble uit Stuttgart, het Eesti Filharmoonia Kammerkoor uit Tallinn in Estland. In het Muziekgebouw aan ’t IJ klinken deze dagen werken van Messiaen, De Leeuw, Schnittke, Poulenc, Pärt en andere hedendaagse componisten. De verschillende progamma’s kennen bovendien de nodige wereldpremières.

Meer informatie: www.tensodagen.nl