De teksten van Dewulf kabbelen een beetje, suggereren diepgang door veel te herhalen en als de monniken uiteindelijk gaan praten, zijn hun teksten tamelijk obligaat en voorspelbaar. Gelukkig is er een ijzersterke cast met Bert Luppes, Titus Muizelaar en met Paul Koek als de nog steeds zwijgende maar muzikaal des te meer bijdragende derde.

foto Kurt van der Elst

Te midden van de kisten en oude planken ligt een levensgroot Mariabeeld gewikkeld in bubbeltjesplastic, de voeten omsnoerd met brede bruine tape. Een onttakelde indruk maakt het geheel. De drie monniken zijn gehuld in wijde pijen die ooit wit moeten zijn geweest maar inmiddels zijn verkleurd en versleten. Zij zijn de laatst overgeblevenen van het ooit bloeiende Kartuizerklooster en nu moeten ook zij het klooster verlaten, na drieëndertig jaar trouwe dienst.

De Vlaamse schrijver Bernard Dewulf (Libris Literatuurprijs 2010) schreef de tekst van Drie monniken op uitnodiging van Floor Huygen, artistiek leider van Artemis. Zij is gefascineerd door het monnikenbestaan, dat haaks staat op het jachtige en gestreste moderne leven. Stilte en contemplatie zijn zeldzame waarden geworden, waar blijkens de vele tijdschriften en cursussen mindfulness veel mensen naar op zoek zijn.

Het uitgangspunt voor Drie monniken is dan ook interessant genoeg. Helaas stelt de tekst van Dewulf teleur. In het programma stelt hij een sleutel te hebben gevonden in het werk van Beckett, met name in Wachten op Godot en Eindspel , maar dat niveau haalt zijn tekst bij lange na niet. Wat zeggen mensen tegen elkaar nadat ze zoveel jaar hun dagen samen hebben gesleten in opperste zwijgzaamheid?

Spreken is voor de Kartuizer monniken, een van de strengste kloosterorden, slechts eenmaal per week gedurende een uur toegestaan en dan nog onder allerlei restricties. Wat doet dat met mensen, zo lang zwijgen? Kunnen ze nog wel een ‘normaal’ gesprek voeren? Je verwacht na zoveel jaar gecondenseerde en gestolde woorden van een diep filosofisch gehalte, statements vol zingeving, heilige taal. Of juist misschien een kakofonie aan woorden die al die tijd niet gesproken mochten worden, een aanval van verbale vuilspuiterij. De teksten van Dewulf zijn geen van beide, heilig noch blasfemisch. Ze kabbelen een beetje, suggereren diepgang door veel te herhalen en als de monniken uiteindelijk gaan praten, zijn hun teksten tamelijk obligaat en voorspelbaar.

Gelukkig is er een ijzersterke cast met Bert Luppes, Titus Muizelaar en met Paul Koek als de nog steeds zwijgende maar muzikaal des te meer bijdragende derde. Hij speelt een tikje boosaardige giechelmonnik en loopt rond, op inventieve wijze muziek makend met alles wat los en vast zit. Muziek die zowel aan religieuze gevoelens als aan het profane refereert, van Radar Love tot Requiem.

De voorstelling wordt op locatie gespeeld op drie plekken in Nederland, in het Zonnehuis in Amsterdam Noord, in Leiden en in Den Bosch. In het Zonnehuis zit het publiek om het speelvlak heen dat bestaat uit oude planken, kisten en trapjes. Het meest genietbaar zijn de momenten van religieuze rituelen, stilte en zang. Mooi, die stilte.

Theater/ Recensie/ Margriet Prinssen/ Artemis i.s.m. Veenfabriek/Drie monniken /Tekst: Bernard de Wulf/ Regie: Floor Huygen/ Spel: Bert Luppes, Paul Koek, Titus Muizelaar / Gezien: Oostzaan, Het Zonnehuis, 20 april, nog te zien aldaar t/m 4 mei; Leiden, De Meelfabriek, 30 mei t/m 9 juni; Den Bosch, 2 t/m12 augustus/ Meer informatie: www.artemis.nl

‘A funny tragedy’ kiest Yasmina Reza als ondertitel voor haar stuk God van de slachting (2006). Een tragedie is misschien een groot woord, maar ‘funny’ is het onlangs ook door Polanski verfilmde toneelstuk (Carnage) zeker wel. Uiterst vermakelijk is vooral het verbale vuurwerk waardoor een aanvankelijk onschuldig lijkend gesprek tussen volwassenen steeds explosiever wordt.

foto Phile Deprez

Het stuk gaat over twee ouderparen die met elkaar in gesprek raken over een incident waarbij de ene zoon de andere twee tanden heeft uitgeslagen. Beschaafde mensen zijn het die zo’n kwestie netjes onder elkaar regelen. Zo lijkt het althans maar de kleine steken onder water monden uit in insinuaties, beschuldigingen over en weer en groeiende ergernis. Nadat de ‘uitstekende’ fles rum op tafel is verschenen, ontspoort het gesprek totaal en mondt het beschaafde gesprekje uit in een totale chaos.

De ouders zijn nog erger dan de kinderen. Het stuk zou ook ‘Portret van het huwelijk’ kunnen heten, want vlijmscherp fileert Reza vooral de relationele beslommeringen. Onnavolgbaar is de wijze waarop telkens de sympathie verschuift: in eerste instantie vormen de stellen nog een front, maar al gauw worden de eerste barsten in het huwelijkse bolwerk zichtbaar en van daaruit gaat het hard tegen hard. Soms spannen de vrouwen samen tegen de mannen of andersom. Een uit de hand lopend dubbelspel pingpongen waarbij aan het eind iedereen buiten adem is. Psychologische oorlogsvoering op hoog niveau.

De kracht van het stuk zit in de herkenbare personages. Alain (Oscar Van Rompay) is een volbloed cynicus, zo’n man die vraagt ‘Kan ik helpen?’, als hij zeker weet dat de klus geklaard is. Hij gelooft in de ‘god van de slachting’ oftewel in de wet van de sterkste. Zijn zoon noemt hij een ‘barbaar’, zoals hij alle mensen ziet als barbaren. Onophoudelijk is hij in de weer met zijn mobiel en dan speelt het zelfs nog klaar om de anderen te verwijten dat ze zijn gesprekken afluisteren. Diametraal tegenover hem staat de idealistische gastvrouw die gelooft in vooruitgang en beschaving. Althans, in het begin van de ontmoeting.

De voorstelling bij NTGent is geregisseerd door de in België zeer populaire tv-maker Jan Eelen; de hele reeks in Gent is al tijden uitverkocht. De regie is sober en doeltreffend vormgegeven en met zulke goede acteurs heb je ook niets meer nodig. God van de Slachting is in Nederland maar op een paar plekken te zien. Onbegrijpelijk want het is een voorstelling voor een groot publiek. Een goed gemaakte, bijna klassieke comedy: herkenbaar en heel erg geestig.

 Theater/ Recensie/ Margriet Prinssen/ NTGent / God van de slachting/Tekst: Yasmina Reza/ Regie: Jan Eelen/Spel: Els Dottermans, Frank Focketyn, An Miller, Oscar Van Rompay/ Gezien: Haarlem, Toneelschuur 18 april, nog te zien /m 6 juni; o.a. Den Haag, Theater aan het Spui, 24 april/ Meer informatie: www.ntgent.be

De verhouding tussen de aristocratie en het personeel is eigenlijk het enige dat refereert aan een andere tijd. Verder is het bijna angstwekkend modern in de bewerking die regisseur Casper Vandeputte zelf maakte van het oorspronkelijke stuk. [...] Het zijn vooral de vrouwen die domineren, met name Judith Noyons die de manisch depressieve Desiree angstaanjagend goed speelt en de Vlaamse Alejandra Theus die een prachtrol maakt van Marie. Haar verdriet als ze verlaten wordt door haar vriend is even ontroerend als haar woede even later hilarisch.

foto: Annegien van Doorn

“Eigenlijk zou iedereen zich op z’n zeventiende neer moeten schieten, wat daarna volgt zijn alleen maar teleurstellingen”

Desiree is de somberste van de zes jonge mensen die Ferdinand Bruckner schetste in Krankheit der jugend (1926), zijn meest succesvolle toneelstuk. Destijds sloeg het in als een bom.  Je zou het een typisch existentialistisch stuk kunnen noemen als Sartre en Camus het existentialisme niet pas twintig jaar later zouden hebben uitvinden.

Het gaat over een groep vrienden die samenwonen in een soort woongroep. Bijna aan het eind van hun studie zijn ze, zowat volwassen oftewel klaar om zich aan te passen aan de burgerlijke normen van huisje-boompje-beestje. Maar willen ze dat wel? Niet alleen de superslimme maar depressieve Desiree heeft het zwaar om een levenshouding te vinden. Ook Marie raakt de weg kwijt wanneer haar vriendje haar inruilt voor een ander. Freder is sowieso al de minst aangepaste: de eeuwige student die zijn heil vooral nog in de fles zoekt en de anderen voortdurend een grimmige lachspiegel voorhoudt. Allemaal zwelgen ze in hun relationele problemen en ze hebben een zeker voor die tijd behoorlijk cynische kijk op het leven. Alleen de bediende Lucy is in al haar naïviteit grenzeloos optimistisch

De verhouding tussen de aristocratie en het personeel is eigenlijk het enige dat refereert aan een andere tijd. Verder is het bijna angstwekkend modern in de bewerking die regisseur Casper Vandeputte zelf maakte van het oorspronkelijke stuk. Hij regisseert met deels hetzelfde team als waarmee hij vorig jaar het geslaagde Polaroids maakte. Teun Luijkx, die vorig jaar vooral furore maakte dankzij zijn rol als Adam in de televisieserie Adam en Eva, kan ditmaal minder spectaculair uitpakken als de zakkige Teddy. Het zijn vooral de vrouwen die domineren, met name Judith Noyons die de manisch depressieve Desiree angstaanjagend goed speelt en de Vlaamse Alejandra Theus die een prachtrol maakt van Marie. Haar verdriet als ze verlaten wordt door haar vriend is even ontroerend als haar woede even later hilarisch.

Ook het decorontwerp van Pascal Leboucq is fraai: in het eerste bedrijf hangen rijen vol eenpersoons matrassen in de nok van het theater, gaandeweg valt er een aantal naar beneden om te worden gebruikt wordt als bed of dubbelgevouwen als sofa en aan het begin van het derde en laatste bedrijf dondert de rest met een daverende klap naar beneden. Wat overblijft is een speelvloer vol gebruikte en kapotte matrassen, waar de spelers overheen moeten ploeteren. Of vrolijk trampoline blijven springen zoals Teddy. Het frisse is er wel af bij deze generatie jongeren.

Toneelschuur Producties/Tekst: Ferdinand Bruckner/ Regie en bewerking: Casper Vandeputte/ Spel: Lotte Driessen, Gonca Karasu, Teun Luijkx, Judith Noyons, Joris Smit, Alejandra Theus/ Gezien: Haarlem, Toneelschuur, 24 maart; nog te zien aldaar tot en met 5 april; Meer informatie: www.toneelschuur.nl

Dankzij het ingenieuze decor van Douwe Hibma en Jakop Ahlbom vallen we van de ene verrassing in de andere. Alles is multifunctioneel: het bed is een piano en de boekenkast doet ook dienst als ijskast. Met katrollen, tegengewichten en virtuoze acts is het klaarzetten van de ontbijtspullen een mirakel van evenwichtskunst.

foto: Stephan van Hesteren

Is ze echt of toch niet? Als ze binnen wordt gesjouwd, ben je er aanvankelijk zeker van dat het een etalagepop is: zo glazig kijkt ze uit haar ogen, zo moeizaam laat ze haar armen of benen buigen. Met haar rode pruik en haar knalgele kleren kan ze zo in de Vogue.

Zij is de verrassende troef in de nieuwe voorstelling van Jakop Ahlbom, Lebensraum, geïnspireerd door de slapstickfilms van Buster Keaton. Net als in Keatons Scarecrow is in Lebensraum het uitgangspunt een kleine kamer, die gedeeld wordt door twee mannen.

Ze zijn wit geschminkt, strak gekamd en gekleed in identieke zwarte pakken, de twee mannen die ‘s ochtends uit bed komen rollen (letterlijk!). Het aantrekken van sokken en schoenen en het klaarzetten van het ontbijt geschiedt volgens vaste rituelen. Dankzij het ingenieuze decor van Douwe Hibma en Jakop Ahlbom vallen we van de ene verrassing in de andere. Alles is multifunctioneel: het bed is een piano en de boekenkast doet ook dienst als ijskast. Met katrollen, tegengewichten en virtuoze acts is het klaarzetten van de ontbijtspullen een mirakel van evenwichtskunst. Net als in de films van Buster Keaton wordt er niet gesproken en zijn de witgeschminkte gezichten van de acteurs volstrekt uitdrukkingsloos. Anders dan de pianomuziek die de stomme films uit de jaren 20 van de vorige eeuw begeleidde, zorgen nu twee muzikanten van de band Alamo Race Track, met wie Ahlbom al eerder succesvol samenwerkte, voor de soundtrack. Ze maken ook deel uit van de voorstelling: in de openingsscène lijken ze zelfs deel uit te maken van het gestreepte behang, met de rug naar het publiek toe in identieke streepjespakken.

Ondanks de volmaakt uitgevoerde slapsticktrucs is het niet alleen maar lachen, gillen, brullen. Alhbom creëert in lal zijn stukken een gevoel van vervreemding, een tikje surreëel onbehagen. Vooral wanneer de etalagepop tevoorschijn is gehaald, ontspint zich een verwarrend duel: een strijd tussen de mannelijke behoefte aan vrouwelijke warmte en die aan iemand die de vloer dweilt. Gaandeweg dreigen de mannen de macht kwijt te raken. Dat leidt tot nog veel meer geestige scènes waarin het behoorlijk uit de hand loopt met de tot leven gewekte vrouw met een glansrol voor Silke Hundertmark.

Curieus genoeg is dit overigens de tweede voorstelling waarin het gaat over een etalagepop die tot leven komt, na De vriendin van Harry van Golden Palace. De pop, aanvankelijk een projectiescherm van mannenfantasieën, neemt in beide voorstellingen het heft in eigen hand. De mannen hebben het nakijken.

Van en met: Jakop Ahlbom, Reinier Schimmel, Silke Hundertmark, Leonard Lucieer, Ralph Mulder/ Muziek: Alamo Race Track/ Gezien: Haarlem, Toneelschuur, 23 maart, te zien o.a. ; Utrecht, Theater Kikker, 10 t/m 12 april; Den Haag, Theater aan het Spui, 18 april; Almere, Schouwburg,20 april;  Amsterdam, Bellevue, 8 t/m 11 mei/ Meer informatie:www.jakopahlbom.nl of www.allesvoordekunsten.nl

*In sommige theaters worden in de periode voorafgaande aan de voorstelling films van Buster Keaton vertoond. Voor programma bekijk de speellijst.

Bambie F16 is fysiek theater waarin nauwelijks gesproken wordt maar waarin de beelden zo krachtig zijn dat je ze niet snel meer vergeet. Het is bijna aan één stuk door heel erg komisch en tegelijkertijd raken de beelden af en toe. Fabelachtig hoe de acteurs met een kleine oogbeweging, een lichte grimas, een nauw verholen glimlach of een minimale beweging het fenomeen machtswellust in beeld brengen. Verbluffende beelden, strak getimed en ijzersterk.

foto: ben van Duin

Eerst is er alleen maar gekraak en gedempte geluiden. Voor op het toneel staat een grote vierkante kast die als podium fungeert en met zijn verschoten houten lijsten herinneringen oproept aan een glorieus verleden. Daarboven houten panelen met gouden sterren, drie lagen boven op elkaar. Als er eindelijk wat begint te bewegen, kleine, loerende witte puntjes boven de panelen, blijken het megafoons te zijn waaruit dreigende oorlogstaal klinkt. Van die omroeptoeters die vroeger werden gebruikt door vakbondsleiders om bij stakingen de arbeiders op te roepen tot actie.

Pas na een tijd komen de vier spelers tevoorschijn en dan nog met de rug naar het publiek toe, gekleed in uniformen en curieuze hoofddeksels. Opeens kijk je naar een vergadering van de Verenigde Naties: de panelen vormen de bankjes, de mannen in uniform de wereldleiders. Een van hen zwaait met minzame bewegingen van zijn gehandschoende hand naar een fictieve uitzinnige menigte. Gaandeweg kruipt de een wat dichter naar de ander toe, de ander weer wat verder weg, zie je schijnbewegingen en misrekeningen en na verloop van tijd ontaarden de schermutselingen in steeds grimmiger vechtpartijen.

Bambie F 16 heeft zich laten inspireren door het geweld op het wereldtoneel. In het uiterst functionele decor (Hester Jolink en Karin Post) spelen de dictators en de machthebbers in een poppenkast vol inwisselbare figuren. Wat ze gemeenschappelijk hebben: epauletten, gouden franje, een uniform met schoudervullingen, petten of tulbanden. En een ontembare zucht naar macht. Een voor een blazen ze de ballonnen op die ze onder hun uniform hebben verstopt: een even komisch als treffend beeld van pronkzucht en machtswellust.

Het is een typische Bambie voorstelling: fysiek theater waarin nauwelijks gesproken wordt maar waarin de beelden zo krachtig zijn dat je ze niet snel meer vergeet. Het is bijna aan één stuk door heel erg komisch en tegelijkertijd raken de beelden af en toe. Prachtig is bijvoorbeeld de scène waarin ze allemaal opduiken uit het water en zich bewegen als etalagepoppen of ontsnapte beelden uit Madame Tussaud. Dat watereffect wordt overigens bereikt door het fantastische geluidsdecor van Wim Conradi. Het loopt steeds verder uit de hand wanneer de dictatoriale figuren elkaar in een krankzinnig tempo om zeep helpen, in een ouderwetsig computerspel belanden of in een slapstick optocht met een juten zak over hun hoofd om beurten steeds in dezelfde valkuil vallen. Fabelachtig hoe de acteurs met een kleine oogbeweging, een lichte grimas, een nauw verholen glimlach of een minimale beweging het fenomeen machtswellust in beeld brengen.

Verbluffende beelden, strak getimed en ijzersterk.

 Gezien: Amsterdam, Frascati, 9 maart; te zien: Toneelschuur, 10 en 11 april/ Meer informatie: berbee.nl of bambie.org

“Mooi weer”, merkt de knappe, jonge vrouw van de professor op. “Mooi weer om je op te hangen”, schampert Oom Wanja. Daarmee is wel zo ongeveer de toon gezet van dit dwarse personage, een man van middelbare leeftijd die na zijn leven grotendeels te hebben opgeofferd voor een ander in een heftige crisis belandt.

foto: Ben van Duin

Pierre Bokma speelt de rol van oom Wanja in deze nieuwe enscenering in regie van Gerardjan Rijnders en hij doet dat weergaloos. Het is onwaarschijnlijk hoe hij vanaf de openingsscène,waarin hij niets doet dan onbedaarlijk gapen, transformeert van een vermoeide en verveelde man tot een berustende ziel aan het einde. Tussendoor maakt hij alle stadia door van depressie tot woede, van verbittering tot teleurstelling, van wraakgevoelens tot oprechte tederheid. Hij sleept zich aan de haren overeind uit de lethargie om in volzinnen alles en iedereen de waarheid te zeggen, in een onwaarschijnlijk tempo, alsof de duivel ‘m op de hielen zit, alsof hij stikt.

Hij zet oom Wanja neer als een sloeberige stakker, maar ook als degene die genadeloos de emoties van anderen fileert en te kakken zet. Hij is tegelijk zo herkenbaar als een lastige oom op een verjaardagsfeestje en zo complex als een typisch Tsjechovpersonage: geconfronteerd met ouderdom, verval en de middelmatigheid der dingen, verzet hij zich tot het uiterste. Onvervalste melancholie maar zo scherp en zo subtiel geformuleerd en gespeeld dat het om te huilen is van het lachen en andersom.

Dat klinkt als een onemanshow en het knappe van deze enscenering is dat de andere acteurs even goed tot hun recht komen, ondanks of dankzij de briljante rol van Bokma. Hein van der Heijden zet een sterke dokter Astrov neer, de idealist die altijd heeft geijverd voor een betere toekomst . Ook hij verliest zijn illusies en klampt zich wanhopig vast aan het schamele dat hem nog rest, waarvan de wodkafles een voorname plaats inneemt. Een hilarisch hoogtepunt is de dronkenmansscène waarin Astrov en Wanja elkaar te lijf gaan.

De vrouwen bieden goed tegenwicht, met name Randy Fokke als de naïeve, plichtsgetrouwe Sonja, hopeloos en vergeefs verliefd op de dokter, en Marie-Louise Stheins als de vertrouwde huishoudster die altijd klaar staat met een zakdoek en een kopje thee.

De voorstelling is niet of nauwelijks geactualiseerd en evenmin in een historisch kader geplaatst. Een houten tafel en wat stellingkasten, dat is alles. Het is een verhaal van alle tijden, deze Oom Wanja, soms op het kluchtige af, onweerstaanbaar grappig en tegelijk ontroerend.

Het is de tweede van een drieluik Tsjechovproducties, met hetzelfde artistieke team en deels dezelfde acteurs, op initiatief van ‘vrije’ (indirect gesubsidieerde) producent Hummelinck Stuurman. De voorstelling gooit hoge ogen naar de beste productie van het jaar en een aantal spelers zal zeker in de prijzen vallen.

Deze Oom Wanja mag niet gemist worden.

Theater/ Recensie/ Margriet Prinssen/Hummelinck Stuurman/ Oom Wanja/ Tekst: Anton Tsjechov/ Bewerking en regie: Gerardjan Rijnders/ Dramaturgie en bewerking: Janine Brogt / Spel: Pierre Bokma, Eline ten Camp, Hein van der Heijden, Thomas de Bres, Marjon Brandsma/Elsje Scherjon, Reinier Bulder, Randy Fokke en Marie-Louise Stheins/Gezien: Amsterdam, Delamar, 25 feb/ te zien o.a. Den Helder, Schouwburg De Kampanje, 2 maart; Haarlem, Stadsschouwburg, 8 mrt; Delft, Theater de Veste, 9 mrt; Leidse Schouwburg, 16 mrt; Amstelveen, Schouwburg, 23 mrt; Alkmaar, De Vest, 31 maart; Hoofddorp, Schouwburg De Meerse/De Meerse op locatie, 24 april; IJmuiden, Stadsschouwburg Velsen, 26 april; Den Haag, Koninklijke schouwburg, 7 mei; Hoorn, Het Park, 12 mei; Utrecht, Stadsschouwburg, 20 mei; Amsterdam, Delamar, 29 mei t/m 10 juni; /Meer informatie: www.humstu.nl

foto bowie verschuuren

“Het is onze taak om de Indiaan in John Dowland te bevrijden”, zegt Kwekwekibiness. Hij vindt dat de 16e eeuwse componist teveel met sentiment in verband wordt gebracht. Hij zou liever wat heroïsch activisme zien, wat opstandige indianengeluiden.
De melancholieke muziek van Dowland vormt het uitgangspunt voor de voorstelling Flow my tears, een coproductie van de Veenfabriek en Wunderbaum, met in de hoofdrollen Jeroen Willems en Marleen Scholten.

Het is een curieuze voorstelling geworden, met tal van elementen die elkaar soms versterken en aanvullen, maar af en toe ook behoorlijk in de weg staan. Om te beginnen: de tekst van Annelies Verbeke, die voor Wunderbaum al eerder Rail Gourmet schreef. Haar teksten zijn speels, luchtig, grappig en poëtisch, maar ze schrijft ook tegendraads proza, met niet altijd even makkelijk voor de hand liggende metaforen.
In dit geval heeft ze de thematiek van de Indiaan gekozen en dan vooral bekeken vanuit de romantiek van de dicht bij de natuur levende ’wilde’. De hoofdrolspelers Jeroen Willems en Marleen Scholten vormen een duo dat rondtrekt met een stel als Ojibwe Indianen uitgedoste musici. Ze hebben elkaar ontmoet op de Western Experience Country en Indianen beurs in ’s-Hertogenbosch.

Dat klinkt nogal melig en in het begin werkt die persiflerende aanpak ook wel op de lachspieren. Het contrast tussen de plechtstatige muziek en de van pruiken en verentooien voorziene musici is grappig en af en toe horen we een deuntje uit oude westernseries. Op video zien we de gevederde Jeroen Willems een paard bedwingen. Op toneel is hij een beetje een knullige Kwekwekibiness, het opperhoofd der Indianen; zijn vrouw, Marleen Scholten, heeft in alle opzichten een meer glorieuze uitstraling, met haar glitterjurk en strakke laarsjes. Zingen doen ze allebei heel mooi.

Een belangrijke rol wordt gespeeld door clavecinist Frans de Ruiter die zijn grote kennis over Dowland graag wil delen maar onverbiddelijk wordt afgekapt door het tweetal.

Kortom: er is de mooie muziek van Dowland, prima uitgevoerd door ervaren musici en mooi gezongen. Van Jeroen Willems was al bekend dat hij behalve een formidabel acteur ook een uitstekende zanger is (bijvoorbeeld van zijn concert met repertoire van Jacques Brel), maar Marleen Scholten doet niet voor hem onder. Zij is echt de verrassing van de avond. Af en toe zijn er slapstickmomenten met omvallende achtermuren en idiote verkleedpartijen. Er is een liefdesgeschiedenis tussen de twee hoofdrolspelers. En daaromheen gewikkeld zit het verhaal van de Indianen. Alles bij elkaar levert dat een merkwaardige voorstelling op, waarvan de som der delen geen meerwaarde oplevert. En of Dowland al dan niet als Indiaan kan worden gezien? Dat lijkt er vooral met de haren- de vedertooi in dit geval- bijgesleept te worden

Coproductie Veenfabriek en Wunderbaum, m.m.v. Asko|Schönberg/ Tekst: Annelies Verbeke/ Muziek: John Dowland/ Regie: Paul Koek/ Spel en zang: Jeroen Willems en Marleen Scholten/Muziek Walter van Hauwe, Ton van der Meer, Frans de Ruiter, Pieter Smithuijsen/ Gezien: Amsterdam, Stadsschouwburg, 8 feb; te zien o.a. in Haarlem, Toneelschuur, 17 en 18 feb; Den Haag, Theater ah Spui, 1 en 2 maart; Delft, De Veste, 17 april; Hoorn, Parktheater, 19 april;  Leiden, Schouwburg, 27 april/ Info: www.veenfabriek.nl

foto: Annegien van Doorn

Pas na een tijd wordt duidelijk waar De baai van Nice zich afspeelt. Niet in een moderne westerse galerie waar de ruimte aan doet denken, maar in het communistische Leningrad van midden jaren vijftig. Muurbedekkende reproducties van barokke engelen en decadente naakten, een lichte vloer en een enkel summier bankje wekken de indruk van een postmodern museum. Het zet je als toeschouwer een tijdlang op het verkeerde been, maar misschien is dat de bedoeling van de jonge regisseur Joeri Vos. Hij maakt zijn tweede voorstelling bij Toneelschuur Producties, na het briljante De lange nasleep van een korte mededeling bijna twee jaar geleden. Opnieuw ‘een komedie, met serieuze ondertoon’, ditmaal gebaseerd op een toneelstuk van de Engelse schrijver David Hare.

In De baai van Nice vormt de beoordeling van het gelijknamige schilderij van Matisse de spil, waaromheen de gesprekken over kunst, liefde en politiek draaien. Is het echt een doek van de grote Matisse of is het namaak? De hoofdpersoon Valentina Nrovka heeft Matisse goed gekend en zij wordt door de assistent-curator vol spanning ontvangen. Logisch want een echte Matisse is veel geld waard.

Daarnaast wordt in het stuk een portret van de verhouding tussen moeder en dochter geschetst: twee generaties vrouwen die verwikkeld zijn in een psychologische strijd vol zelfspot, cynisme en verbaal geweld. De moeder heeft in de jaren twintig in het vrije Parijs geleefd. Toen ze een kind kreeg, is ze noodgedwongen teruggekeerd naar het behoudende Rusland, al getuigen haar opvattingen nog steeds van een recalcitrante en onconventionele geest. Sophia, inmiddels net zo oud als haar moeder toen haar leven zo radicaal veranderde, komt haar om raad vragen inzake haar scheiding.

Leny Breederveld maakt een mooie rol van de wereldwijze Valentina met haar strenge opvattingen over kunst en leven. Ze spaart niemand in haar oordeel over wat goed is en wat niet, zeker haar dochter niet. Als Sophia schoorvoetend toegeeft dat haar minnaar haar zo bevalt omdat hij zo prettig middelmatig is in vergelijking met haar vermoeiend briljante echtgenoot, concludeert moeder hardvochtig: “Logisch, een middelmatige man past een stuk beter bij jou”.

Een merkwaardige rol is die van de assistent-curator (Roy Balthus) die over de top speelt met rare tics en rollende ogen. Grappig,  maar zijn gestileerde spel valt uit de toon bij dat van de anderen. Waar Joeri Vos er in zijn vorige stuk in slaagde om met een strakke regie zowel het dramatische karakter als de komische elementen naar boven te halen, komen in deze voorstelling de verschillende ingrediënten niet bij elkaar en roept De baai van Nice vooral veel vragen op.

Gezien: Haarlem, Toneelschuur, 28 jan; nog te zien aldaar tot en met 4 feb; Meer informatie: www.toneelschuur.nl

Extra:

Het publiek van De baai van Nice maakt een bijzondere entree naar de zaal door tentoongestelde kunstwerken van Alice Brasser en Janhendrik Dolsma.

Op donderdag 2 februari na afloop van de voorstelling: ’t Schuurgesprek, verrassend epiloog met de makers en dr. Anna Tummers, conservator oude kunst in het Frans Hals Museum

 

foto: Ben van Duin

Meteen wordt het publiek ingezet als het klapvee van een live op te nemen aflevering van het televisieprogramma Nieuws van de dag: ‘Kunt u misschien een iets actievere rol spelen?’, vraagt de knappe stagiaire streng. Bedrijvig rent zij heen en weer met borden waarop APPLAUS staat; aan de ene kant wordt de presentator (Geert Lageveen) gebrieft met wat laatste hijgerige details, aan de andere kant staat de politicus (Leopold Witte) die zo meteen ondervraagd gaat worden en nu door zijn drie adviseurs nog even op scherp wordt gezet. Het lijkt wel een wedstrijd: als beide kampen klaar zijn voor de strijd en de twee heren elkaar een hand geven, staat het beeld secondenlang stil.

Breaking the News is een voorstelling van het illustere duo Geert Lageveen en Leopold Witte, die bij Orkater al zoveel prachtstukken hebben gemaakt. Ze schreven en maakten onder andere Conijn van Olland, De gouden eeuw, IK, Kamp Holland en onlangs 237 Redenen voor Seks. Nu buigen ze zich in Breaking the News over de macht van de media en de emoties achter het nieuws. Het beeld dat geschetst wordt is snel duidelijk: in beide kampen overheerst oppportunisme en is men alleen uit op snel succes. Het enige dat telt is hoe men overkomt, de waan van de dag en de strijd om de kijkcijfers. Het gaat om mooie plaatjes en mooie praatjes; wat er aan schamele inhoud rest moet geperst worden in simplistische slogans en soundbites.

Een en ander culmineert in een steeds verder uit de hand lopende satire die uiteindelijk zichzelf in de staart bijt. De voorstelling gaat dan slepen: op een gegeven moment weten we het wel. Ter voorbereiding op Breaking the News heeft het duo Lageveen-Witte zich maandenlang ondergedompeld in de wereld van het nieuws en gesproken met journalisten, tv-makers, politici en spindoctors. In hun voorstelling laten ze zien hoe het er achter de schermen aan toegaat, maar het blijft aan de oppervlakte, net als de wereld die ze portretteren. Satirisch commentaar in de vorm van een flitsende show, anekdotisch en geestig. Echt beklijven doet het niet. De voorstelling lijdt bovendien onder een te hoog boodschappengehalte.

De rol van de musici van muzikantencollectief Susies Haarlok wordt niet helemaal duidelijk. Ze spelen hoog boven het toneel, in een huiskamer op palen, gekleed in ouderwetsige jurken van christelijke snit. De aankleding is helemaal die van de jaren vijftig: een opgezette hond, claustrofobisch behang en een koekoeksklok. Refereren ze aan een teloorgegane wereld? Geen idee, maar ze maken geweldige muziek: soms lekkere deuntjes, gekke tunes en vette ‘ankeilers’, dan weer haaks op het spel staande melodieën die commentaar leveren op de wereld beneden hen.

Leopold Witte is een van de weinigen die boven het anekdotische uitstijgt: hij laat subliem zien hoe hij als CDA-achtige politicus mee wordt gevoerd in de glitter en glamourwereld die van nature ver van hem afstaat. De hypocrisie, de valse tonen, de min of meer oprechte pogingen om mee te doen: pijnlijk herkenbaar.

Gezien: Haarlem, Toneelschuur, 27 januari;  Info:www.orkater.nl