Er groeit een alternatieve scene voor klassieke events buiten de ijspaleizen van de klassieke muziek. Vorige maand kon je ‘klassiek clubben’ in de Yellow Lounge op het Westergasfabriekterein. De club was uitverkocht, inderdaad met een groot aandeel jonge mensen – hoewel de uitgestrekte gastenlijst dit beeld wellicht vertekende.

Kaartjes van €12,50, een DJ, en een frisse treat – de Jussen-broertjes die synchroon hoofdboppend Liszt en Chopin ten gehore brachten. Hun label Deutsche Grammophon, de organisator en financier van Yellow Lounge, zet de jongens vlot in de markt en als lokaas in een club.

Hard nodig. Het klassieke muziekpubliek vergrijst in rap tempo. Er zitten nog net geen lijken in de concertzaal.

Uit onderzoek van dit jaar blijkt dat het percentage jonge bezoekers van klassieke concerten de afgelopen 25 jaar daalde van 17% naar 13,4%. De gehoopte verwachting komt niet uit: jongeren groeien niet naar klassieke muziek toe bij het bereiken van een volgende leeftijdsfase. We klagen en discussiëren tot we een ons wegen. Gooien er een onderzoekje tegenaan. Pagina’s lange marketingplannen. Hoe krijg je de jongeling aan de klassieke muziek? De doelgroep zelf raakt iebelig van de nobele pogingen en kijkt onverschillig langs aanplakbiljetten en twitteracties.

Ajakkes, klassieke muziek. Saai!

Concertorganisatoren bedachten prijsstunts en educatietrajecten, tot groot genoegen van de subsidieverstrekkers: de jonge mensen snappen immers de muziek niet, dus moeten ze het leren. Want leren luisteren, dat is leren waarderen. De meesten jongeren hadden hier evenwel geen oren naar. Leren? Oh nou, dat maakt de muziek inderdaad direct een stuk aantrekkelijker.

Pas de laatste twee jaar voeren organisatoren extremere maatregelen uit. De sector raakte in navolging van het boek Van hoge naar nieuwe kunst door Hans Abbing (2009) doordrongen dat de doelgroep niet de muziek stroperig saai vindt maar in slaap valt van alles eromheen. Mijlenver verwijderd van de poppaleizen en de festivals.

Reacties op de visie van Abbing logen er niet om. ‘Jonge mensen willen zeker niet stilzitten! Maar stilte is de enige manier om onze muziek echt te kunnen waarderen.’ Toch worden jonge luisteraars vanzelf stil – als de muziek tot ademloos luisteren noopt.

Tegenaanval

De gevestigde orde nam initiatief. Het Concertgebouw begon met Tracks, De Nederlandse Opera zette de Operaflirt in en het Holland Festival doet het met  HF Young. De keywords van hun aanpak: kort, voorselectie, exclusiviteit, afterparty. Zonder de artistieke inhoud geweld aan te doen.

Werkt het? Zowel het Concertgebouw als de Nederlandse Opera meldt dat het concept is aangeslagen; de stoelen zijn steeds uitverkocht. Het is alleen nog niet duidelijk of de lijn doorzet naar ‘gewone’ concerten.

En nu is er dus die Yellow Lounge. Maar er is meer. Een week eerder was er Brug9 Klassiek in hartje Amsterdam. In een kelder onder een brug over het Singel  stonden honderd hipsters en één grijs hoofd met een biertje muisstil te luisteren naar de jonge klassieke muziekprofessionals die driemaal twee sets niet de makkelijkste muziek speelden. Een übergelikte presentator vertelde met één opgetrokken wenkbrauw de verhalen achter de muziek en de musici. Het werkte wonderbaarlijk.

Waarom? Hanna Schreuders (27), die het event in Brug9 organiseert, meent dat er vooral behoefte is aan ongedwongenheid. Ze spreekt de taal van haar generatie. Wat zegt die ‘taal’? Een sfeervolle omgeving? Een biertje? Mogen staan en lopen als bij een popconcert? Een loungestoel of zitzak? Dit alles inclusief DJ lijkt feitelijk een zwaktebod. Heeft de muziek het werkelijk nodig om opgeleukt te worden?

Guido van Oorschot citeerde vorige week in De Volkskrant Henriëtte Post, de directeur van het Fonds Podiumkunsten:

“De sleutel ligt in de relatie met het publiek. Als de ensemblewereld zich daar de afgelopen tien jaar meer op had geconcentreerd, was er nu een andere situatie geweest. Te lang hebben we gedacht dat het vanzelf zou gaan.”

Het Muziekgebouw aan het IJ, het huis van de noodlijdende ensemblecultuur, heeft de juiste toon nog niet gevonden:

“Wij zijn er van overtuigd dat ons concertaanbod ook voor jongeren de moeite waard is. Omdat wij jonge mensen extra willen stimuleren een concert te bezoeken bieden wij ook dit seizoen Early Bird jongerenprijzen aan.”

Dan de wervende tekst voor Brug9 Klassiek:

“Stel je een jamsessie voor, maar dan met móóie muziek, terwijl je met een flesje bier in de hand naar die knappe ontroerde medebezoeker kunt lonken. De toonaangevende vrije geesten in de stad hebben klassieke muziek ontdekt en omarmd, maar op hun eigen voorwaarden: met drankjes, flirten en een olijke presentatie. In Brug9 houden we van dingen een beetje anders doen: niet stilzitten op een stoeltje, maar gezellig staan. Wel even je mondje dicht als mensen mooi staan te zingen, maar daarna mag er weer naar hartenlust gebabbeld worden.”

C’est le ton qui fait la musique.

Maar er is meer aan de hand dan een taalverschil. In het charmante boekje Music – A Very Short Introduction schetst Nicholas Cook in rake bewoordingen de kloof tussen oud en jong publiek.

De huidige wereld van klassieke muziek berust op een hiërarchisch principe van muzikale autoriteit, begonnen met Beethoven. Van boven naar onder op de apenrots: de componist, de dirigent, de uitvoerende, de muziekcriticus, de muziekdocent, de leek mét afgenomen luistercursus, de leek zónder afgenomen luistercursus. Simpel luisteren omdat je de muziek mooi vindt geeft je een plek onderaan de ladder. Deze neerwaartse kracht is verlammend. Passief luisteren is niet echt luisteren, zo gelden de wetten in de wereld van de klassieke muziek. Jonge mensen hebben hier gewoonweg geen trek in.

Hoe anders werkt het in de wereld van de niet-klassieke muziek. Niemand is verlamd. Je mag luisteren. Je mag mooi vinden. Je mag vinden. Ongeacht wie je bent of wat je weet (ook wel bekend als democratie).

De twee muzieksystemen botsen op een niveau waar concertorganisatoren naïef langs heen kijken. Doceren of schermen met authenticiteit van de uitvoering werkt niet.

Pas als het concert de leef- en luistermores van jonge mensen weerspiegelt zullen ze met plezier komen. En hun vrienden meenemen.

Brug9 Klassiek - foto: Ciaran Woods

Op donderdag 27 oktober hebben FNV KIEM, de Nederlandse Toonkunstenaarsbond (Ntb) en NAPK sector orkesten gesproken over de arbeidsvoorwaarden van musici in dienst van de Randstedelijke en Regionale Orkesten die vallen onder de cao Nederlandse Orkesten.

Van de in totaal 11 Nederlandse orkesten zijn er 9 die vallen onder deze cao. De orkesten van het Muziekcentrum van de Omroep en het Koninklijk Concertgebouworkest hebben een eigen cao. Bij FNV KIEM en de Ntb staan ca. 1200 medewerkers geregistreerd die een vast contract hebben bij een van deze 9 orkesten. Met de bezuiniging van 35% zullen ca. 450 werknemers ontslagen moeten worden. De frictiekosten zullen, afhankelijk van het oude of nieuwe cao, hoe dan ook in de cijfers gaan lopen. Het is nog onbekend hoe hoog.

Onderhandelingen afgebroken
De onderhandelingen zijn toen afgebroken omdat de werkgevers het voorstel van FNV KIEM en de Ntb om de bestaande cao Nederlandse Orkesten ongewijzigd te verlengen tot 1 juli 2012 niet accepteren. In deze cao zijn namelijk de rechten van musici opgenomen met betrekking tot WW-uitkeringen en bovenwettelijk wachtgeld. Daarnaast willen de bonden tegelijkertijd op korte termijn een gemoderniseerde cao tot stand brengen.

Ultimatum
FNV KIEM en de Ntb stelden dinsdag de NAPK een ultimatum en eisten dat de voorstellen van de bonden in zijn geheel worden overgenomen. Dit ultimatum liep af op vrijdag 4 november a.s. om 12.00. De NAPK heeft gereageerd met een uitnodiging tot een gesprek, dat op 14 november zal plaatsvinden. Dan zal moeten blijken of orkestleden netjes afgevoerd worden, of de barricaden opmoeten.

Operatie Fonds Podiumkunsten

Sinds het besluit in juni om de BIS te verkleinen, richtten vele ogen zich op het Fonds Podiumkunsten, dat jaarlijks een bedrag van 60 miljoen euro te vergeven heeft. Ook het Fonds heeft echter te maken met een korting: het budget voor de meerjarige regeling wordt met 40% verlaagd van 40 naar 24,5 miljoen euro.

De meerjarige regeling is bedoeld voor bestaande culturele organisaties die voldoen aan de drempelnorm van gemiddeld 40 professionele voorstellingen per jaar en gemiddeld 20% eigen inkomsten. Het nieuwe uitgangspunt is verlegd van een exploitatiesubsidie naar een activiteitensubsidie. Er moet geproduceerd worden dus, met kwaliteit en ondernemerschap als criteria.

Productiehuizen met een talentontwikelingsprogramma vallen naast de boot als ze niet voldoende “presteren”, evenals festivals zonder “bijzondere betekenis voor de ontwikkeling van de podiumkunsten”. Festivals kunnen wel weer een aanvraag doen bij de tweejarige programmeringsregeling of de zogenaamde projectsubsidies.

Het Fonds geeft aan zich te willen richten op pluriformiteit van de podiumkunsten. Omdat de BIS voornamelijk overblijft voor gevestigde instellingen, krijgen kleine en middelgrote instellingen een kans bij het Fonds. Instellingen hoeven niet te rekenen op bedragen ver boven de miljoen.

Aanvragen kunnen vanaf 15 december tot 1 maart 2012 worden ingediend, de uitslag volgt uiterlijk 1 augustus 2012 voor de periode 2013-2014. Na een toets en een hernieuwde aanvraag kan een verlenging van de subsidie verleend worden voor de periode 2015-0216.

Het hele document lees je hier.

Op 5 juli kwam de HBO-raad met een sectorplan voor het kunstvakonderwijs. In navolging van het rapport van de comissie Dijkgraaf en van de commissie Brinkman werd geconcludeerd dat de autonome opleidingen beeldende kunst de instroom van eerstejaars studenten gaan beperken met 25%, de conservatoria met richting klassiek en jazz met 10%, en de rest met 20%. Dit moet gerealiseerd worden in een periode van vier jaar. Het doel van de beperking is de focus op toptalent.

Halbe Zijlstra

Afgelopen maandag, 24 oktober, gaf Halbe Zijlstra zijn beleidsreactie op het sectorplan in een brief aan de Tweede Kamer. Daarin geeft hij ook zijn mening over de arbeidsmarktmogelijkheden van creatieve MBO-opleidingen en een reactie op de motie van Van der Ham over de postacademische instellingen. Zijlstra’s conclusies worden hier samengevat:

A) HBO kunstvakopleidingen

Zijlstra is het eens met de doelstellingen van de HBO-raad, het speelt immers goed in op de “geluiden uit de samenleving”.  Maar hij wenst een scherpere profilering van het plan. Voor 1 april 2012 moet de raad komen met een plan van aanpak, zodat nog voor de zomer prestatieafspraken met de instellingen gemaakt kunnen worden. Hij stelt voor dat er meer samenwerking komt tussen de hogescholen en dat er nagedacht wordt over zwaartepunten. Hij is bereid om de vrijgekomen financiële middelen door een kleinere instroom “geheel of gedeeltelijk” te herinvesteren, afhankelijk van de kwaliteit.

B) creatieve MBO opleidingen

Volgens een CBS-rapport (over de arbeidsmarktpositie van kunstenaars) dat binnenkort uitkomt ligt het percentage afgestudeerde MBO-ers in creatieve beroepen die in 2007 een uitkering ontvingen lager dan het gemiddelde van het gehele MBO. Toch heeft het kabinet besloten het aanbod van creatieve MBO-opleidingen te reguleren. Resultaten verschijnen in december 2011.

C)  postacademische instellingen

Het besluit over de sluiting van de postacademische intellingen blijft staan. Alleen voor de sector beeldende kunst komt er een overgangsregeling. Vanuit de BIS krijgen de instellingen vier jaar lang een bedrag van 2,5 miljoen euro voor minimaal 50 plekken.

BRON: Rijksoverheid

Elektra - scenefoto: Hans van den Bogaard

De vierde reprise van Elektra door De Nederlandse Opera is over de helft. In de laatste voorstellingen nemen twee verse dramatische sopranen het stokje over.

Waarom wordt een opera hernomen, zelfs maar liefst vier keer? Bij de slaapverwekkende Don Giovanni in het vorige seizoen van De Nederlandse Opera – ook al een reprise – was dit misschien een logische vraag. Het besluit bleek al genomen bij het contracteren van de eerste serie. En ja, dan zit je eraan vast. Ook al blijkt de voorstelling wanstaltig.

Bij Elektra liggen de zaken heel anders. De regie door Willy Decker werd en wordt hogelijk gewaardeerd. Na 1996, 2000 en 2006 staat hij nu opnieuw in de Stopera. Ik ging op zoek naar antwoorden en kwam terecht bij Klaus Bertisch, dramaturg bij De Nederlandse Opera. “Je maakt een investering en die wil je zo veel mogelijk laten zien.”

Betreft het hier goed ondernemerschap? “De kosten zijn belangrijk voor ons. We konden bezuinigen op het decor. En het koor; er is maar een zeer klein kooraandeel in deze opera dus daarvoor hebben we het Toonkunstkoor Amsterdam gevraagd.” Dit ligt in de nieuwe programmalijn van het Muziektheater om meer locale amateurensembles te betrekken bij producties.

“Maar er is wel een orkest van honderd man en de solisten natuurlijk. Daar kun je onmogelijk op bezuinigen”. Bertisch legt uit dat er wereldwijd slechts vijf (!) sopranen zijn die de rol van Elektra kunnen zingen op dit niveau. Dan ga je toch even heel anders luisteren naar de desbetreffende zangeres. “Elektra en haar zus Chrysothemis, beiden dramatische sopraan met een veeleisende partij, laten we daarom door vier zangeressen vertolken. De volle serie van negen voorstellingen doen is ongezond en onuitvoerbaar.”

Afgelopen zaterdag stond de tweede Elektra op het podium, Linda Watson. De tweede Chrysothemos, Ricarda Merbeth, ging haar een voorstelling eerder voor. Samen met de mezzosopraan Michaela Schuster, die de ijzingwekkende moeder Klytaemnestra vertolkt, vormt het drietal een imponerende batterij vrouwen. Richard Strauss in zijn element.

De componist liet zich inspireren door de actrice voor wie librettist Hugo von Hoffmansthal eerder het toneelstuk Elektra had geschreven in 1903. De hoogdramatische Gertrud Eysoldt. Ze sprak in een brief over de rol: “Allemaal wilde pijnen… dit onophoudelijk bronstig kolken van mijn bloed…”. En over haar regisseur Max Reinhardt: “Het is charmant om naar Reinhardt te luisteren als hij spreekt over wat onuitgesproken in de mensen sluimert – maar altijd gaat het hem om de mens, die zich in het heelal katapulteert.”

Elektra is ten prooi gevallen aan verwildering – haar koninklijk witte kleren zijn verfomfaaid, haar haar valt in touwen om haar gezicht. Er is geen weg terug; ze is te ver afgedwaald van wat wij leven noemen en denkt slechts in termen van vernietiging.

Linda Watson zingt deze Elektra met een verkillende overtuiging. Van haar oerschreeuw in het begin, “Allein”, tot aan de roep om haar broer aan het eind, “Orest”, omklemt haar schrille klank je hart. Maar pas echt aan je stoel genageld zit je als haar tonen kalm en stil worden als ze fluisterzacht haar vermoorde vader Agamemnon aanroept – dan hoor je de onvermijdelijkheid van wat komen gaat: de ondergang van haarzelf, haar gehate moeder en diens nieuwe liefde, Aegisthos.

Terwijl Watson een verklanking lijkt van Nietzsche, is Michaela Schuster als Chrysothemos er meer één van Freud. Zij dartelt bijna, in een witte cocktailjurk, het haar stijf van de haarlak. Alleen aan haar lege, openhangende tasje kun je merken dat ook zij zich verloren voelt. Maar haar binding met het leven is groter. Ze volgt haar driften: ze hoeft geen wraak, ze wil enkel liefhebben en baren.

Het verschil tussen de twee zussen, tussen de twee zangeressen is groot. Watson klink ontbonden, maar heeft de magnifieke combinatie van beheerste verwildering. Schuster klinkt warm en met vlagen wanhopig. Ze is echter niet verstoken van hoop – het maakt dat ze wil leven. Het is alsof de twee nooit anders hebben gedaan dan in een disfunctioneel gezin samen te leven. Je kunt niet anders dan je laten meeslepen in deze destructie, voortgestuwd door de muur van klank die het Nederlands Philharmonisch Orkest onder leiding van Marc Albrecht over je heen stort.

Elektra is nog te zien op 25, 28 en 31 oktober in het Muziektheater. Ga voor meer informatie en kaarten naar de site van De Nederlandse Opera.

The story continues. Op 1 juli werd de BTW-verhoging van kracht, op 8 juli citeerde NRC Halbe Zijlstra dat ‘het  niet de meest voldragen regeling’ van dit kabinet was, woorden die hij later nuanceerde tijdens kamervragen. Eind augustus kwam het Berenschot-rapport naar buiten met schrikbarende cijfers: de BTW-verhoging zou Nederland voornamelijk geld kosten in plaats van opleveren.

Binnenhof TV

Intussen werkten het Muziek Centrum Nederland en het Theater Instituut Nederland naarstig aan de afwerking van de eerste Podiumpeiler.

Dit rapport biedt een aantal overzichtelijke cijfers over de sector in 2009: in totaal hebben de podiumkunsten € 621 miljoen aan subsidies ontvangen van Rijk, provincies en gemeenten. Hiervan was € 333 miljoen (52%) afkomstig van gemeenten, € 264 miljoen (44%) van het Rijk en € 24 miljoen (4%) van de provincies.

Ook kun je lezen dat de podiumkunsten het Rijk in 2009 €600 miljoen kostte, maar €900 miljoen heeft opgeleverd. Tel uit je winst. Aangezien de twee instituten worden opgeheven, zullen er geen cijfers worden gepubliceerd over latere jaren.

Goed. We zijn weer twee maanden verder. Naar aanleiding van kamervragen over de tegenvallende kaartverkoop in de podiumkunstensector heeft staatssecretaris Weekers (Financiën) nu aangegeven dat er geen aanleiding is om de verhoging terug te draaien. Hij vindt de periode vanaf 1 juli te kort om conclusies te trekken.

Wel zal zijn ministerie de sector nauwkeurig gaan monitoren om de veranderingen over langere tijd te kunnen optekenen. In die zin neemt hij dus de functie van het MCN en TIN over. De verhoging is ingesteld om het begrotingstekort te verkleinen. Mocht blijken dat de verhoging juist zorgt voor tegenvallende resultaten, zegt Weekers, dan buigt het ministerie zich wellicht over aanvullende maatregelen.

Terwijl anti-kapitalisten deze week plannen smeedden om het Beursplein in Amsterdam te bezetten – als je de demonstanten ten minste onder die noemer kunt scharen - verplaatste in de V.S. de woede over THE 99 PERCENT zich naar de concertzaal.

De discussie laaide op naar aanleiding van twee gebeurtenissen. Wall Street werd bezet; en de Metropolitan Opera ontving in een jaar 182 miljoen dollar aan donaties, een recordbedrag.

Het was olie op het vuur.

Een paar rake opmerkingen vonden hun weg naar de website van The New York Times. “At least some of those sickening Wall Street bonuses are going to good use,” en “Sounds like at least a few folks can afford to pay more taxes.”

Opera en symfonie staan terecht als handlangers in de misdaden die de 1% begaan tegen de 99%, de ‘gewone Amerikaanse man’. De muziek zelf is uiteraard slechts klank maar in de beeldvorming is het een kunstvorm voor de rijken alleen.

In Nederland is dit ook een niet onbekend fenomeen, zoals we het afgelopen jaar hebben gezien in het cultuurbeleid van het zittende kabinet. Alleen noemt Nederland de 99% Henk en Ingrid en is de toorn niet gericht op giften maar op subsidie.

Het is daarom een tikje bevreemdend dat degenen die in juni demonstreerden tegen de kunstbezuinigingen vandaag voor een groot deel overeenkomen met diegenen die nu protesteren tegen de 1%. Waar zijn Henk en Ingrid nu?

De Amerikaanse radiozender NPR music ging bij zijn luisteraars te rade met de vraag: is opera alleen voor de rijken? De reacties trapten een aantal open deuren in.

Een litho van bankier and financier Reuben Sassoon (1890)

Allereerst, voor de toegangsprijzen hoef je opera niet te laten. De Met vraagt tussen de 15 en 330 dollar voor hun stoelen. Goed, dat wisten we al. Ten tweede, een operakaartje is net zo prijzig als een toegangsbewijs voor andere events of activiteiten. Een voorbeeld: hoeveel kost een dagje Disney World, of een popconcert van Madonna? Het is een zaak van prioriteit en van waardering. Wat je waardevol acht wil je kopen. Ook plausibel.

Maar dan volgt een zinniger antwoord. Opera als muziekvorm wordt in vooral populaire beeldcultuur – een zeer sterke beinvloeder - neergezet als het bastion van de oudere, rijke, blanke man (en zijn vrouw). In hoeveel films is de rijke, verwende operaliefhebber niet vervreemd van de wereld, en moet die niet een lesje leren?

Maar de echte, hedendaagse operaliefhebber voldoet niet aan het stereotype; het zijn ook echte mensen. In joggingpak.

De toorn van de gewone man, in Amerika zowel als in Nederland, is gericht op precies dit gefabriceerde stereotype. Opmerkelijk is nu dat op dezelfde dag dat NPS music zijn vraag stelde aan de luisteraars, de Amerikaanse consultant Adrian Slywotzky een artikel publiceerde over de resulaten van een onderzoek naar publieksgroepen van symfonieorkesten.

Slywotzky bestrijdt de mythe van de ‘gemiddelde kaartkoper’. Dit is degene die in marketingdiagrammen de abonnementhouder is. Een succesvolle publieksgroep kortom: ze komen steeds terug. Een rapport meldt dat orkesten jaarlijks 55% van hun abonnemtenhouders verliezen, maar ook 91% van de losse kaartkopers. Het is zaak om de laatste groep zover te krijgen om terug te komen.

Uit een ander rapport bleek dat de complete concertervaring belangrijker is dan de kwaliteit van het orkest en dat die ervaring per publieksgroep nogal verschillend is. Saillant detail: de abbonnenthouders wisten hoe ze aan een goede parkeerplek moesten komen, losse kaartkopers reden urenlang rond in een stressvolle zoektocht.

Een parkeerplek.

Zo simpel kan het dus zijn om tot de 1% te behoren.

Nu nog een plan van aanpak om de pejoratieve beeldvorming over de klassieke muziekliefhebber om te keren. Dan komt er wellicht vanzelf nieuw publiek dat het niet zo erg vindt om €250 te betalen voor een concert.

De New York Times bericht dat de Metropolitan Opera in New York dit fiscale jaar een record aan donaties heeft binnengehaald. De teller staat op 182 miljoen dollar. Dit is 50 procent meer dan het jaar ervoor.

De inkomsten uit kaartverkoop dalen echter al een paar jaar. Daarnaast rijst het uitgavepatroon sinds het aantreden van algemeen directeur Peter Gelb de pan uit. Zijn adagium: wie geld wil verdienen moet geld uitgeven.

Als de lijn volgend jaar doorzet krijgt de man wellicht gelijk. De donateurs ondersteunen nu met 43 procent het jaarlijks budget van 325 miljoen dollar – het duurste operahuis ter wereld. Toch is het de vraag of dat kan lukken. Grote kans dat de Met zich uit de markt prijst.

Een van de mogelijke redenen voor het succes is wellicht de HD-live series die sinds 2005 loopt: de live uitzendingen van een productie in bioscopen wereldwijd (bv. Tuschinsky Amsterdam). Het maakt van het operahuis een belangrijk exportproduct.

Zo”n hoog bedrag aan donaties is in Nederland voorlopig nog onmogelijk. Hoewel het Concertgebouw is begonnen met het uitgeven van obligaties, een jaar nadat dat het concept zeer succesvol was toegepast door de nieuwe concertvenue in Amsterdam, Splendor, heeft het systeem hier allerlei haken en ogen.

Universiteit Leiden merkte dat al in het fonds dat ze wilden opzetten rondom hun monumentale gebouwen. Er was te weinig animo, onder andere omdat het fiscaal voordeel niet evident is. In de V.S. is het voor particulieren en bedrijven mogelijk om alle culturele giften af te trekken van de belasting.

Met de Geefwet kan in Nederland een soortgelijk voordeel opgezet worden, maar het moet blijken of dat kan werken. Vanmiddag is er een hoorzitting in de kamer over de Geefwet.

bron: http://www.nytimes.com/2011/10/11/arts/music/metropolitan-operas-donations-hit-a-record-182-million.html?ref=music

Deze week vindt in het Utrecht het festival Connecting Arts plaats. Dit festival draait, in tegenstelling tot de verwachting die de titel opwekt, geheel om het orgel. Het instrument zit in een bodemloze identiteitscrisis. De oplossing ligt in de verbinding met andere kunstvormen: connecting arts.

De organist. Zo’n man met een baard. Niet een secuur getrimde weekendschaduw, maar een wilde dos gezichtshaar die het daglicht nauwelijks verdraagt. Zo’n man die zich verbergt achter meterslange pijpen en een torenhoge muur van geluid. Die tijdens de eredienst altijd met de rug naar de gemeente zit. En niet zonder reden. De organist lijkt de autist onder de klassieke musici. Hij heeft een dijk van een imagoprobleem. Kijk en ervaar:

Niet alleen kerken lopen leeg, maar ook orgelrecitals trekken als gevolg daarvan nauwelijks publiek meer. De reden waarom Reitze Smits de noodklok luidt. Hij is, naast docent aan de conservatoria in Utrecht en Leuven, artistiek leider van Connecting Arts. “Over 20 jaar is er geen publiek meer om voor te spelen. Orgelcultuur zoals wij het kennen heeft geen enkele toekomst. Maar organisten hebben het nog steeds niet door. Ze zijn heel behoudend.”

En daarom wil hij vakgenoten inspireren een nieuwe weg in te slaan. De editie van dit festival heeft als thema de samenwerking met andere kunstvormen. Tijdens de tweedaagse conferentie op 3 en 4 oktober wordt er gesproken over de problemen én de succesverhalen van deze nieuwe weg.

De eerste spreker, orgelbouwer John Mander uit de UK, ziet het nog niet erg zitten. Hij hekelt de “modern day mantra: accessibility”. Toegankelijkheid zorgt voor de verloochening van kwaliteit, voor “dumbing down”. Popmuziek? Lady Gaga die ook orgel speelt en er een hele show omheen bouwt? Nee zeg! Geen knieval, maar kwaliteit!

Aan de andere kant van het spectrum staat de Franse spreker en organist Vincent Dubois. Hij werkte in 2009 samen met kunstenaar Bartabas, die een performance creëerde in een gotische kathedraal in Rouen met paarden die dansten op… jawel, orgelmuziek. De voorstelling was razend populair. “Maar Bartabas benaderde mij, en het was zijn creatieve idee, niet dat van mij,” vertelt Dubois.

Ook Reitze Smits houdt een voordracht. “Als we willen dat het orgel niet, net als de kerk, slechts gaat functioneren als een historisch monument, moeten we creatief worden.” Toch fungeert orgelmuziek ook nu al in aanpalende kunstvormen – denk aan film. Alleen, daar symboliseert de muziek vaak een voorbode van naderend onheil, en lijkt de organist maar al te vaak op Frankenstein. Heel eenzijdig, dus.

Er zijn andere mogelijkheden met vooral beeld: film, beeldende kunsten, dans en circus. Kunstenaars kunnen en moeten samenwerken – het is een beweging die je in Nederland nu ook al kunt waarnemen, aldus Reitze. “Met ons huidige politieke beleid zoekt iedereen elkaar op. Je hebt elkaar nodig.” De wens ontmoet de noodzaak.

Reitze toont sprekende voorbeelden uit het buitenland. In de UK zijn op dit moment ‘orgelimprovs’ op  de stomme film een hip underground fenomeen. Steetdancers geven openbare voorstellingen op het bekendste orgelstuk, de toccata en fuga in B van J.S. Bach:

En in de Nederlandse praktijk? Gisteren opende het festival met een samenwerking tussen derwishdanser Kadir Sonuk, die wervelde rondom de hypnotiserende klanken van Simeon ten Holts Canto Ostinato, gespeeld op het orgel in de Utrechtse Domkerk door organist Aart Bergwerff.  Hij is iemand die zich al langer in de praktijk hard maakt voor eigenzinnige interdisciplinaire programma’s. Of het tapdans is, video-art of oost meets west:

En hier komt dan de oplossing: het is niet het instrument dat in problemen zit, maar de bespeler ervan. Als die zich omdraait en zijn blote gezicht toont aan de rest van de wereld, zullen er voldoende kansen komen voor het instrument om te overleven in deze harde wereld van ‘toegankelijkheid’. En als Lady Gaga een boudoirorgel bespeelt, zal het waarschijnlijk nog wel goed komen. Want zij opent de poort naar de oorspronkelijke muziek:

Dinsdag 4 oktober is er nog een dag met lezingen (o.a. over stomme film en orgel, 15.15). Het festival zelf duurt nog t/m 8 oktober. Daarna doet het andere Europese steden aan. www. connectingarts.org