Wij van cultuurpers denken genuanceerd over recenseren. Ooit toen er alleen nog maar kranten waren, waren recensies redelijk unieke stukjes tekst van mensen die door de krant waren aangewezen om De Mening te verkondigen aan de zoveelhonderdduizend lezers. Inmiddels zijn die zoveelhonderdduizend lezers zelf krant geworden, en zijn er ook ongeveer zoveel recensenten bij gekomen.

“Voor mij is opera véél meer dan alleen muziek,” zegt de Israëlische regisseur Sjaron Minailo. “Het klinkt misschien een beetje hoogdravend, maar mijn internetopera past helemaal in de traditie van Richard Wagner. Soul Seek is echt een multimediaal gesamtkunstwerk, waarin mode, webdesign en digitale media, spel, cinema, theater, dans en experimentele muziek tot één geheel samenvloeien. Zonder dat één element de overhand heeft.”

Soul Seek van Studio Minailo is de eerste internetopera ter wereld. Op www.slsk.nl is deze opera gratis te bekijken, verdeeld over vijf scènes van ongeveer vijf minuten – met cliffhangers. Minailo: “Wie weet is ergens op een obscure site in Sri Lanka nog een andere opera online gezet, maar dit is de eerste opera die helemaal voor het internet is gemaakt.” Hij grijnst. “Nu hoop ik dat Soul Seek zo snel mogelijk viral gaat.”

Als regisseur is Minailo verbonden aan het Kameroperahuis. Ik leerde hem kennen tijdens onze studie Theaterwetenschap en samen maakten we een paar jaar onbegrijpelijk, vreemd bewegingstheater. Minailo studeerde af op zijn eigen kunstvorm: de MTV Opera. Een vermenging van hedendaagse opera, woest experimentele muziek en de snelle beeldenstroom van MTV-clips.

Soul Seek is het geesteskind van Minailo en componist / zanger Anat Spiegel. In vijf korte hoofdstukken toont de internetopera de bizarre wederzijdse obsessie tussen een flamboyante nachtclubperformer (gespeeld door Spiegel) en een haar eenzame bewonderaar (actrice Mira Helmer). De twee worden samengebracht door een spookachtige vrouw (danser Sophie Maczewski) die als een witgeschminkte doodsengel gewapend met twee mysterieuze speeldoosjes het lot van de twee vrouwen lijkt te sturen. In nachtmerrieachtige scènes verwisselen de vrouwen meerdere malen van rol, en van lichaam.

Minailo lacht.

“Mijn werk gaat bijna altijd over psychologische oorlogsvoering én fysiek geweld tussen vrouwen. Misschien is het verknipt, maar ik verdien de kost met vrouwelijk lijden.”

Zowel qua thema als in de beelden verwijst Soul Seek naar de iconische film Persona van Ingmar Bergman, die Minailo vorig jaar ook tot opera bewerkte, en David Lynch’s vervreemdende Mulholland Drive. De scènes worden voortgedreven door een dreigende soundscape, electropop, hoekige John Zornachtige kamermuziek en Spiegels warme, veelzijdige en soms croonende stem – die doet denken aan de expressieve rauwheid van P.J. Harvey met een losse, jazzy timing.

“Muziek is voor mij een taal zonder duidelijke betekenis. Soms lijk ik meer een choreograaf dan een theaterregisseur. Mijn regie werd gestuurd door de muziek en de sferen, beelden en gebeurtenissen die daarbij naar boven kwamen. Het is zeker geen lineair verhaal, maar door het gebrek aan houvast ga je juist heel aandachtig kijken en luisteren.”

Als tieners zaten Spiegel en Minailo samen op de Thelma Yellin theaterschool in Tel Aviv, sindsdien werken ze samen. In 2009 werd Minailo gevraagd om tijdens de Operadagen Rotterdam een derde voorstelling te presenteren, naast zijn producties Elektra | Erwartung en La Femme Humaine. Minailo en Spiegel besloten een soapopera te maken – letterlijk en figuurlijk – bestaande uit vijf korte scènes, gespeeld in de foyer. Minailo:

“Dat hadden we in no time in elkaar gezet, maar we wilden er allebei graag nog op door.”

Drie jaar later kwam Soul Seek tot stand met een minimaal budget, en de grotendeels vrijwillige inzet van alle betrokkenen. In vijf dagen werd alles opgenomen. Toch heeft het project niets van de ongepolijste do-it-yourself grofkorreligheid die je daarbij zou verwachten.

“Ik ben een enorme esthetische zeikerd. Ik houd erg van die strakke, gelikte en mooi uitgelichte beelden.”

“Maar dat streven naar schoonheid is nooit een doel op zich, en zeker niet gebonden aan geld. Met een paar spotgoedkope LED-lampen en een HD camera kom je al een heel eind. Daarnaast had ik een team van goede mensen om me heen verzameld, die allemaal aanvoelden dat dit een heel bijzonder project zou worden. We hebben àlles en iedereen in onze omgeving ingezet om iets nieuws te kunnen maken. Heel postmodern allemaal.”

De cultuurkaart is gered. Dat is prachtig nieuws, zo kort na de keiharde klap in het gezicht van de schoolgaande jongeren van Nederland die het nu demissionaire kabinet in 2011 uitdeelde. Op oneigenlijke gronden, zoals de Algemene Rekenkamer aantoonde, schrapten de onderhandelaars van PVV, CDA en VVD al tijdens de formatie deze mogelijkheid voor scholieren om tegen sterke kortingen kennis te maken met cultuur. Er is nu een fonds opgericht dat in ieder geval voor het komende jaar soelaas biedt. Onder meer dankzij een bijdrage van private equity funds.

Het succes is groot, maar tijdelijk. Er is 4,5 miljoen beschikbaar, tegenover de 13 miljoen die de cultuurkaart tot nu toe kostte. Het verschil wordt dit jaar opgebracht door de deelnemende scholen, aan wie gevraagd wordt 10 euro bij te dragen bovenop de 5 euro die het Cultuurkaartfonds geeft. Dat gebeurt op basis van vrijwilligheid: heeft een school er minder voor over, blijft de waarde van 5 euro staan, maar zijn de mogelijkheden beperkt. Om de zaak voor de toekomst veilig te stellen moet er dus structureel 8,5 miljoen extra per jaar worden gevonden. De organisatie, bij monde van CJP-directeur Walter Groenen, doet een dringend beroep op de Tweede Kamer om minstens een deel van dat tekort in de toekomst na 2013 weer aan te vullen.

In het persbericht zegt hij het aldus:

‘Nog maar zes maanden geleden dienden we het Plan van Aanpak in. Dat de uitvoering ervan al zo snel doorgang kan vinden laat zien dat de Cultuurkaart door alle betrokken partijen zeer belangrijk gevonden wordt. Het is fantastisch dat we voor komend jaar de Cultuurkaart kunnen laten voortbestaan, maar de politiek is nodig om een duurzame visie op cultuureducatie te ontwikkelen en dit met financiële middelen te omkleden. CJP blijft zich dan ook inzetten om het toekomstige kabinet er van te doordringen dat de ontwikkeling van jongeren door culturele vorming de verantwoordelijkheid van de overheid is.’

Met het in vijf maanden bijeenbrengen van 4,5 miljoen euro aan niet-overheidsgeld, lijkt bewijs geleverd dat private financiering in Nederland de subsidiestops kan opvangen. Maar nu er nog zeker tweederde tekort is, kunnen we dat beeld een beetje nuanceren. Ook het Concertgebouw haalde dit voojaar na een extra inspanning slechts tweederde op van een aandelenemissie van 12 miljoen euro.

 Jongeren uit Guatemala, nachtegalen uit Noord Ierland en theatermakers uit de binnenlanden van Peru. Zomaar een greep van de gasten op het Community Arts Festival dat in juni 2013 in Utrecht wordt gehouden. Muziek, film en theater met gewone mensen achter en voor de schermen, begeleid door professionele kunstenaars. Wat ze verder gemeen hebben? Ze maken allemaal kunst in een omgeving waar moord, doodslag en oorlog vanzelfsprekender zijn dan vrede.

Dit ‘Hoe overleef ik een oorlog?’-thema is een logische keuze voor een festival dat plaatsvindt als onderdeel van de viering van 300 jaar Vrede van Utrecht: immers, mag voor ons vrede inmiddels vanzelfsprekend geworden zijn, voor grote delen van de wereld is dat nog lang niet het geval. En hoe kun je dat besef beter laten doordringen dan door zelf met kunstenaars uit die plaatsen aan het werk te gaan? Utrechtse buurtbewoners gaan dus wat beleven, het komende jaar, want een belangrijk onderdeel van het Community Arts Festival zijn vijf eigen producties waarvan de voorbereidingen nu al in volle gang zijn.

Het Stut Koor, een groep enthousiaste buurtbewoners uit het noorden van Utrecht, gaat bijvoorbeeld zangles krijgen van The Henry Girls uit Noord Ierland. De inmiddels al op veel grote podia van de wereld geziene zangeressen gaan hun close harmony technieken overbrengen aan de Overvechtse amateurzangers. Dat blijkt iets te zijn wat The Henry Girls vaker doen: ondanks hun sterstatus met gewone mensen blijven werken, vertelt Eugene van Erven, initiatiefnemer en projectleider van het Community Arts Lab dat het festival organiseert:

“Na de Goede Vrijdag- akkoorden in 1998 is er in Noord Ierland een hele beweging op gang gekomen om de mensen daar, katholieken, protestanten, en voormalige strijders, bij elkaar te brengen. Dat heeft tot heel veel projecten geleid. The Henry Girls waren daar ook bij betrokken. Ze hebben ook met muziek en teksten bijdragen aan de verwerking. Na de zomer komt één van de drie Henry Girls regelmatig naar utrecht, om met de groep liedjes te maken, of misschien ook een paar nummers uit het repertoire van de Henry Girls in te studeren. Dat moet dan tot een optreden van hoog niveau gaan leiden in juni. Dat is voor het STUT-koor een kick.”

Niet dat Utrecht Noord een oorlogsgebied is, dus, want zo ver reikt de parallel met Noord Ierland niet. Het gaat er meer om dat The Henry Girls aantoonbaar in staat zijn met hun muziek en hun ervaring kloven tussen mensen te overbruggen.

Zo gaapt er ook een tamelijk grote kloof tussen analfabete jongeren uit het buitenland die in Nederland op school komen en hun omgeving die wel Nederlands schrijft en spreekt. Zulke jongeren, vaak vluchteling, zitten in de Internationale SchakelKlassen (ISK), waar ze worden klaargestoomd voor deelname aan de samenleving. Waar taal tekortschiet, kan het beeld uitkomst bieden. Sanne Sprenger is een jonge documentairefilmster die eerder heft aangetoond een goedf oor te hebben voor de noden van naamloze bewoners. Haar documentaire over ‘Het Kleine Wijk’, een volksbuurtje in de krachtwijk Ondiep, maakte diepe indruk. Ze blijkt bovendien goed in staat om bewoners zelf een actieve rol te laten spelen in het maakproces, en dat is een voorwaarde voor goede community art, vertelt Margreet Bouwman, die samen met Eugene van Erven de kar van het Community Arts Lab trekt:

“Voor deze productie, die ‘Ik ben hier’, heet, gaan ze kijken of ze de jongeren ook voor allerlei productietaken kunnen inzetten. Dus het gaat niet alleen over de jongeren, het wordt ook iets ván de jongeren.”

Wat traditioneel van de mensen zelf is, is de fanfare. Maar de fanfare is een vorm van ‘community art’ die langzaam maar zeker verloren aan het gaan is. Het buurtorkest trekt niet meer met iedere denkbare hoogtijdag al spelend door de wijk. Dat is jammer, en daarom wordt voor het Community Arts Festival een al bestaand project overgezet naar de zomer. ‘Fanfare 11/11′ is een ding van de Zuilense fanfare, waarbij de wat oubollig overkomende traditionele fanfare verrijkt wordt met tal van andere instrumenten en composities, die meer de diversiteit van de buurt weerspiegelen. Het is in 2011 uitgewerkt tot een project waarbij ook de Sint Maartenviering in ere werd hersteld. In de zomer van 2013 komt er een zonnige versie van naar het festival.

Guatemala is een land waar de (burger)oorlog nog steeds actueel is. Kunstenaars hebben zich daar een positie verworven waarmee ze in vaak geïsoleerde gemeenschappen de mensen leren omgaan met hun trauma’s. Het community arts-gezelschap Caja Lúdica (‘speeldoos’) is zo’n club die daar wonderen mee kan verrichten. De Utrechtse theatermaakster Anouk de Bruijn liep er twee keer stage, en dat beviel zo goed dat ze de groep nu voor een uitwisselingsproject heeft uitgenodigd. Eugene van Erven vertelt dat de werkwijze en opvattingen van de Guatemalteekse makers erg aansluiten bij het thema van het festival. Organisatorisch heeft zo’n uitwisseling nogal wat voeten in de aarde, zo blijkt:

“We zijn nu de twee partijen bij elkaar aan het brengen via skype en email. In augustus gaat Anouk weer naar Guatemala toe om de basis te leggen voor de uitwisseling in het najaar. Uiteindelijk moet dat leiden tot een voorstelling op het festival, waaraan ook jongeren uit Utrecht meedoen.”

Dat projecten niet altijd helemaal vanzelf gaan, en dat aan het begin soms nog niet helder is waar het allemaal toe moet gaan leiden, is te merken bij het project dat nu nog de werktitel ‘social media’ draagt. Het is aangebracht door Heba el-Sjeikh, een Egyptische, die studeert aan de masteropleiding cultuurmanagement van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, vertelt Eugene van Erven:

“Zij runt zelf een kunstorganisatie in Egypte en is al lang op zoek naar hoe ze daar Community Arts binnen kon krijgen. In die regio gebeurt daar nog heel weinig mee, maar zij ziet daar veel mogelijkheden voor, in die fragiele democratie die daar nu aan het ontstaan is. Wij vonden het een mooi idee, en omdat we zelf al een tijdje dachten over hoe je sociale media en community arts kunt combineren, vonden dat dit daar mooi bij aansloot. Eigenlijk zijn dingen als Facebook en twitter heel vluchtig en snel. Het gaat vaak om virtuele en vluchtige contacten, en die groeien ook nooit verder uit dan dat. Terwijl Community Art heel erg face to face is en vaak ook heel vaak slow art wordt genoemd. Dat contrast wilden we onderzoeken. Nu hebben we dus Heba samengebracht met het Impact festival, dat erg over nieuwe media gaat. Met zijn drieën gaan we uitzoeken wat er mogelijk is. Wat eruit gaat komen, weten we niet, dus het is een experimenteel project, maar wij vinden dat wel op zijn plaats in dit festival.”

De Dodo volgt het maakproces van vier projecten die uiteindelijk op het Community Arts festival te zien zullen zijn. Vier verslaggevers: Jowi Schmitz, Madeleine Rood, Rianne van der Molen en Wijbrand Schaap volgen de Henry Girls, Casa Ludica, Sanne Sprenger en Heba el Sheikh bij het werken met jongeren, buurtbewoners en amateurzangers, en brengen daar me enige regelmaat verslag van uit. Volg het via De Dodo.

Community Arts Lab

Vrede van Utrecht

Na de presentatie van de Rotterdamse en Haagse kunstadviezen, en een paar dagen tot weken voor de harde oordelen van de Raad voor Cultuur, en een paar maanden voor de vernietigende rapporten van het Fonds Podiumkunsten, begint duidelijk te worden hoe ingrijpend de Nederlandse cultuursector geraakt wordt door de bezuinigingen van het kabinet Rutte. Halbe Zijlstra heeft ervoor gezorgd dat zijn korting van 25% op de hele sector, en tot 50% op de podiumkunsten, wet is geworden.

Een persoonlijke overwinning, en een pijnlijke werkelijkheid voor de sector, die creatief probeert te reageren, maar nu langzaam maar zeker moet aanzien hoe er enorme gaten geslagen worden in een bedrijfstak. En dat terwijl die, zo blijkt uit een vandaag uitgebracht rapport van SICA, een van de succesvollere exportproducten van Nederland was.

Niet alleen verdwijnen er nu al een aantal instellingen aan wiens bestaan door weinig mensen werd getwijfeld, zoals het Rotterdamse Onafhankelijk Toneel, Danceworks en Theatergroep Bonheur, ook verdwijnen clubs die gered lijken dankzij fusies: Stella Den Haag, decennialang toonaangevend in het jeugdtheater, gaat op in het Nationale Toneel. Wunderbaum en Ro Theater geven een groot deel van hun autonomie uit handen aan de Rotterdamse Schouwburg, en zelfstandige jeugdtheaters in Rotterdam verlaten hun eigen plek om op te gaan in één groot nieuw gezelschap.

Er gaat leegstand ontstaan van panden in krachtwijken. Groepen makers die daar zaten fleuren de straat niet langer op met hun soms wat detonerende aanwezigheid. Daarmee gaat er meer verloren dan op het eerste gezicht lijkt: de stad verarmt.

Fusies betekenen vrijwel altijd een groter verlies dan wat ze opleveren. Zeker in de eerste jaren. Toneelgroep Amsterdam, in 1987 samengesteld uit Toneelgroepen Centrum. Baal en Publiekstheater, had ruim 14 jaar nodig om die klap te boven te komen. Het Zuidelijk Toneel en Hollandia, twee toonbeelden van markant theater, overleden beide aan hun fusie onder invloed van subsidiekortingen.

En nu fuseert vrijwel alles: Springdance en Festival a/d Werf in Utrecht, de dansgroepen in Den Haag en de theater- en jeugdtheaterclubs in Rotterdam. En die mogen dan een inspirerend verhaal hebben opgeschreven dat de adviescommissies aan het juichen brengt, het kan ook anders. Oost Nederland lijkt op dit moment een monopolie te hebben op slecht voorbereide fusies. We berichtten al uitvoerig over de orkestenoorlog in Enschede en Arnhem. Nu blijkt er een andere fusie gepland te zijn die al even weinig hoop geeft: de productiehuizen voor popmuziek in Deventer, voor dans en theater in Arnhem en voor literatuur in Nijmegen, gaan samen. Centrale locatie wordt het kleine theater a/d Rijn in Arnhem. Gisteren presenteerde Eve Hopkins, de zakelijk leider van de fusieclub Nieuwe Oost haar plannen op een symposium in Amsterdam.

Een platter voorbeeld van een fusie zonder enige inhoudelijke onderbouwing was zelden te zien. Ok, ze voegen wat taken samen, en beloven elk de eigen identiteit te waarborgen, maar waar de meerwaarde ligt is volslagen onduidelijk. Men probeert banen en plaatsen te behouden, en wil zo wachten tot de bui over waait. En ondertussen schat vrijwel iedereen in zijn ondernemingsplan de eigen inkomsten veel te hoog in. De komende jaren gaan veel clubs omvallen.

Het maakt boos, maar het is zinloos om boos te worden op de samenstellers van de fusies: zij kunnen niet anders, ze moeten wel onder druk van de over zijn politieke graf heen regerende Halbe Zijlstra, gesteund door een nog steeds triomfantelijk over de kaalslag (#ordeopzaken) twitterende VVD-cultuurwoordvoerder Bart de Liefde.

Ooit zei ik dat de kunst sterk genoeg was om zelfs de hardste aanslag te overleven, en dat de sector best wel een opfrissertje kon gebruiken. Nu wordt duidelijk dat de sector zo hard wordt getroffen, dat ook het voortbestaan van de kunst in Nederland onzeker is geworden.

De teksten van Dewulf kabbelen een beetje, suggereren diepgang door veel te herhalen en als de monniken uiteindelijk gaan praten, zijn hun teksten tamelijk obligaat en voorspelbaar. Gelukkig is er een ijzersterke cast met Bert Luppes, Titus Muizelaar en met Paul Koek als de nog steeds zwijgende maar muzikaal des te meer bijdragende derde.

foto Kurt van der Elst

Te midden van de kisten en oude planken ligt een levensgroot Mariabeeld gewikkeld in bubbeltjesplastic, de voeten omsnoerd met brede bruine tape. Een onttakelde indruk maakt het geheel. De drie monniken zijn gehuld in wijde pijen die ooit wit moeten zijn geweest maar inmiddels zijn verkleurd en versleten. Zij zijn de laatst overgeblevenen van het ooit bloeiende Kartuizerklooster en nu moeten ook zij het klooster verlaten, na drieëndertig jaar trouwe dienst.

De Vlaamse schrijver Bernard Dewulf (Libris Literatuurprijs 2010) schreef de tekst van Drie monniken op uitnodiging van Floor Huygen, artistiek leider van Artemis. Zij is gefascineerd door het monnikenbestaan, dat haaks staat op het jachtige en gestreste moderne leven. Stilte en contemplatie zijn zeldzame waarden geworden, waar blijkens de vele tijdschriften en cursussen mindfulness veel mensen naar op zoek zijn.

Het uitgangspunt voor Drie monniken is dan ook interessant genoeg. Helaas stelt de tekst van Dewulf teleur. In het programma stelt hij een sleutel te hebben gevonden in het werk van Beckett, met name in Wachten op Godot en Eindspel , maar dat niveau haalt zijn tekst bij lange na niet. Wat zeggen mensen tegen elkaar nadat ze zoveel jaar hun dagen samen hebben gesleten in opperste zwijgzaamheid?

Spreken is voor de Kartuizer monniken, een van de strengste kloosterorden, slechts eenmaal per week gedurende een uur toegestaan en dan nog onder allerlei restricties. Wat doet dat met mensen, zo lang zwijgen? Kunnen ze nog wel een ‘normaal’ gesprek voeren? Je verwacht na zoveel jaar gecondenseerde en gestolde woorden van een diep filosofisch gehalte, statements vol zingeving, heilige taal. Of juist misschien een kakofonie aan woorden die al die tijd niet gesproken mochten worden, een aanval van verbale vuilspuiterij. De teksten van Dewulf zijn geen van beide, heilig noch blasfemisch. Ze kabbelen een beetje, suggereren diepgang door veel te herhalen en als de monniken uiteindelijk gaan praten, zijn hun teksten tamelijk obligaat en voorspelbaar.

Gelukkig is er een ijzersterke cast met Bert Luppes, Titus Muizelaar en met Paul Koek als de nog steeds zwijgende maar muzikaal des te meer bijdragende derde. Hij speelt een tikje boosaardige giechelmonnik en loopt rond, op inventieve wijze muziek makend met alles wat los en vast zit. Muziek die zowel aan religieuze gevoelens als aan het profane refereert, van Radar Love tot Requiem.

De voorstelling wordt op locatie gespeeld op drie plekken in Nederland, in het Zonnehuis in Amsterdam Noord, in Leiden en in Den Bosch. In het Zonnehuis zit het publiek om het speelvlak heen dat bestaat uit oude planken, kisten en trapjes. Het meest genietbaar zijn de momenten van religieuze rituelen, stilte en zang. Mooi, die stilte.

Theater/ Recensie/ Margriet Prinssen/ Artemis i.s.m. Veenfabriek/Drie monniken /Tekst: Bernard de Wulf/ Regie: Floor Huygen/ Spel: Bert Luppes, Paul Koek, Titus Muizelaar / Gezien: Oostzaan, Het Zonnehuis, 20 april, nog te zien aldaar t/m 4 mei; Leiden, De Meelfabriek, 30 mei t/m 9 juni; Den Bosch, 2 t/m12 augustus/ Meer informatie: www.artemis.nl

‘A funny tragedy’ kiest Yasmina Reza als ondertitel voor haar stuk God van de slachting (2006). Een tragedie is misschien een groot woord, maar ‘funny’ is het onlangs ook door Polanski verfilmde toneelstuk (Carnage) zeker wel. Uiterst vermakelijk is vooral het verbale vuurwerk waardoor een aanvankelijk onschuldig lijkend gesprek tussen volwassenen steeds explosiever wordt.

foto Phile Deprez

Het stuk gaat over twee ouderparen die met elkaar in gesprek raken over een incident waarbij de ene zoon de andere twee tanden heeft uitgeslagen. Beschaafde mensen zijn het die zo’n kwestie netjes onder elkaar regelen. Zo lijkt het althans maar de kleine steken onder water monden uit in insinuaties, beschuldigingen over en weer en groeiende ergernis. Nadat de ‘uitstekende’ fles rum op tafel is verschenen, ontspoort het gesprek totaal en mondt het beschaafde gesprekje uit in een totale chaos.

De ouders zijn nog erger dan de kinderen. Het stuk zou ook ‘Portret van het huwelijk’ kunnen heten, want vlijmscherp fileert Reza vooral de relationele beslommeringen. Onnavolgbaar is de wijze waarop telkens de sympathie verschuift: in eerste instantie vormen de stellen nog een front, maar al gauw worden de eerste barsten in het huwelijkse bolwerk zichtbaar en van daaruit gaat het hard tegen hard. Soms spannen de vrouwen samen tegen de mannen of andersom. Een uit de hand lopend dubbelspel pingpongen waarbij aan het eind iedereen buiten adem is. Psychologische oorlogsvoering op hoog niveau.

De kracht van het stuk zit in de herkenbare personages. Alain (Oscar Van Rompay) is een volbloed cynicus, zo’n man die vraagt ‘Kan ik helpen?’, als hij zeker weet dat de klus geklaard is. Hij gelooft in de ‘god van de slachting’ oftewel in de wet van de sterkste. Zijn zoon noemt hij een ‘barbaar’, zoals hij alle mensen ziet als barbaren. Onophoudelijk is hij in de weer met zijn mobiel en dan speelt het zelfs nog klaar om de anderen te verwijten dat ze zijn gesprekken afluisteren. Diametraal tegenover hem staat de idealistische gastvrouw die gelooft in vooruitgang en beschaving. Althans, in het begin van de ontmoeting.

De voorstelling bij NTGent is geregisseerd door de in België zeer populaire tv-maker Jan Eelen; de hele reeks in Gent is al tijden uitverkocht. De regie is sober en doeltreffend vormgegeven en met zulke goede acteurs heb je ook niets meer nodig. God van de Slachting is in Nederland maar op een paar plekken te zien. Onbegrijpelijk want het is een voorstelling voor een groot publiek. Een goed gemaakte, bijna klassieke comedy: herkenbaar en heel erg geestig.

 Theater/ Recensie/ Margriet Prinssen/ NTGent / God van de slachting/Tekst: Yasmina Reza/ Regie: Jan Eelen/Spel: Els Dottermans, Frank Focketyn, An Miller, Oscar Van Rompay/ Gezien: Haarlem, Toneelschuur 18 april, nog te zien /m 6 juni; o.a. Den Haag, Theater aan het Spui, 24 april/ Meer informatie: www.ntgent.be

Historisch materiaal, zullen we het maar noemen. De brief van Halbe Zijlstra, demissionair staatssecretaris van Cultuur, en Uri Rosenthal, de al even demissionaire minister van Buitenlandse Zaken over het internationale cultuurbeleid van populistisch Nederland.

Zo kil en zakelijk als het gevallen kabinet Rutte omging met cultuur, zo is ook de formulering van het cultuurbeleid in internationaal perspectief, blijkt uit de brief, die vandaag in de openbaarheid kwam. Meer nog dan in het binnenlandse beleid, gaat het in het internationale beleid niet  om broedplaatsen, opleiding en ‘ketensamenwerking’, maar om het te koop aanbieden van bewezen successen.

We voegen de brief bij, en geven hier de samenvatting van de demissionairen zelf, in de hoop dat een volgend kabinet zal beseffen hoe weinig duurzaam dit beleid was. U kunt dat natuurlijk ook verder verhelderen in de reacties.

Met deze inzet willen we eind 2016 bereiken:

• Een aantoonbaar toegenomen vraag naar topinstellingen en kunstenaars om zich op internationale podia en festivals te presenteren;
• Een goede uitgangspositie voor jong Nederlands talent op de internationale markt;
• Een kwalitatief hoogwaardige presentie van Nederlands bewezen talent en vernieuwend aanbod op de relevante presentatieplekken, zoals beurzen en grote internationale evenementen en show-cases, filmfestivals, biënnales en podiumkunstenfestivals;
• Een sterke internationale marktpositie van de Nederlandse ontwerpdisciplines;
• Positieve aandacht voor Nederland die leidt tot duurzame relaties en uitwisseling.

 Het mag dan crisis zijn en de culturele wind mag ook nog eens uit de verkeerde rechterhoek waaien, dat weerhoudt De Dodo niet van vliegen. De festivaldagkrant die we twee jaar geleden als nieuw commercieel product lanceerden staat klaar voor opnieuw 10 dagen Springdance. We gaan veel voorstellingen bespreken, en nog meer vergelijken. En we gaan een journaal maken.

Het werd tijd om iets nieuws te proberen. Dat was twee jaar geleden de online festivaldagkrant al. Immers: het idee om een festival  te laten betalen voor een dagkrant die zich kritisch en onafhankelijk opstelt, was – en is nog steeds – een noviteit. Maar inmiddels begint het idee wel post te vatten dat we een weg verkennen die meer journalisten zullen gaan volgen.

Ooit, toen een medium als een krant of omroep nog een exclusief monopolie op de verspreiding van nieuws en meningen had, was de wereld helder. Wanneer je als bedrijf je producten wilde verkopen zocht je een deal met een medium dat zoveel mogelijk mensen bereikte, Daar kocht een deel van de ruimte voor een mooie prijs en zo werd iedereen gelukkig. De krant verkocht niet-journalistiek papier, de omroep niet-journalistieke zendtijd, en zo werd de journalistiek mede mogelijk gemaakt.

Inmiddels is dat ene medium met een monopolie vervangen door internet en beschikt iedere gebruiker van dat internet over een eigen ‘publiceer’-knop. Bedrijven hebben geen media meer nodig om contact te leggen met de klant. Dat kunnen ze nu heel goed zelf: via facebook en twitter, en met een eigen website die via cookies en andere middelen perfect werkt om gedrag en voorkeuren van de mogelijke klanten in kaart te brengen. Het oude verdienmodel van de mediabedrijven is daarmee een ding van het verleden aan het worden.

Maar bedrijven blijken nog steeds behoefte te hebben aan objectieve informatie en deskundige duiding van hun eigen producten en van de producten van e concurrent. Maar omdat media-uitgeverijen inmiddels steeds minder goed in staat zijn die informatie en duiding voor een breed publiek toegankelijk te maken, gaan organisaties en bedrijven rechtstreeks met journalisten samenwerken.

Feitelijk is daarmee de aloude werkverhouding omgekeerd: bedrijven kopen geen ruimte meer in bij een groot mediaplatform. Elk bedrijf, elke organisatie, is sinds de opkomst van het sociale web zelf een uitgeverij geworden. En uitgeverijen hebben deskundigen en kritische ‘journalisten’ nodig omdat hun (potentiële) klanten geen behoefte hebben aan ongefundeerde goed-nieuw-shows. Zo is de Festivaldagkrant begonnen.

Voor iedereen is het lastig om aan de nieuwe verhoudingen te wennen. Bij het acquireren voor De Dodo Festivaldagkrant komen we veel huivering tegen bij marketingmedewerkers en directies, maar bij die festivals die het aan hebben gedurfd, zoals dit jaar al Writers Unlimited, Springdance en Holland Festival, is men altijd tevreden met het resultaat. Het festival wint aan street credibility en krijgt bovendien een ‘long tail-effect’ meegeleverd: alle beschouwingen, reportages en reacties blijven tot in lengte van jaren bewaard.

De toekomst is echter nog lang niet verzekerd. Door de bezuinigingen op cultuur en het multiplier-effect dat van die kortingen uitgaat, is de financiële ruimte de komende jaren uiterst beperkt bij die festivals die zullen overleven. Dat dwingt ons om het eigen journalistieke product steeds te blijven vernieuwen en steeds op zoek te gaan naar nieuwe mogelijkheden.

Op dit moment staan vooral de prijzen, en daarmee de honoraria van onze freelancers, onder druk. Om aan de eerste financiële tegenwind een beetje tegendruk te bieden, zijn zowel de site van het Cultureel Persbureau als die van De Dodo voorzien van ‘ouderwetse’ banners.

Verder werken we voor Springdance inmiddels samen met de website Danspubliek.nl, om zo ons publieksbereik, en de commerciële mogelijkheden verder uit te breiden. En we gaan proberen de presentatie van onze journaals en videorecensies dynamischer te maken.

Dit alles kan niet zonder u, de bezoeker van onze websites, We vragen u dan ook of u ons de komende twee weken extra kritisch wilt volgen, en waar u daar behoefte aan hebt, ons te stichten met uw commentaar.

Springdance, van 19 t/m 29 april te volgen via Festivaldagkrant De Dodo

Vanavond mag de koningin het nieuwe onderkomen van het EYE Film Instituut Nederland officieel openen, gisteravond deed directeur Sandra den Hamer het op een openingsfeest voor relaties alvast zelf. Ze sprak daarbij van een historisch moment voor de filmcultuur in Nederland.

Het nieuwe filmmuseum aan het IJ

Het gebouw, gemakshalve aangeduid als ‘het nieuwe filmmuseum’, doet van een afstand gezien nog het meeste denken aan een ruimteschip dat naast het voormalige Shell-gebouw aan het IJ is neergestreken. De architectuur is opvallend genoeg om veel aandacht te trekken, aandacht die de filmmuseumtak van EYE hard nodig zal hebben om de doelstelling (verdrievoudiging van het bezoek tot 225.000 per jaar) te realiseren.

De door Delugan Meissl Associated Architects ontworpen creatie straalt in ieder geval ambitie en allure uit, en werd bovendien binnen de geplande tijd gebouwd – wat binnen de museumwereld een prestatie op zich is. Museum is ook een wat stoffig woord voor dit prachtige cinemacomplex met onder meer vier filmzalen. Eindelijk hebben de 80.000 inwoners van Amsterdam Noord (‘het nieuwe Amsterdam’, in de woorden van Den Hamer) weer een eigen bioscoop.

Het ontwerp met zijn scheve lijnen en hoeken mag dan buitenissig zijn, het is toch een gebouw geworden waarin je je snel op je gemak voelt en waarin het plezierig ronddwalen is. Je waant je in een modern filmdecor met veel wit (op alle muren kan zo nodig geprojecteerd worden), veel trappen en veel hout voor een warme toets. En vergeet het terras met uitzicht over het IJ niet. Nu alleen nog iets aan de tredenverlichting in de zalen doen.

Hopelijk weet het publiek niet alleen de filmzalen, maar ook de wat verborgen toegang tot de royale expositieruimte te vinden. Op dit moment is daar de tentoonstelling Found Footage: Cinema Exposed te zien. Installaties en projecties van kunstenaars die ‘gevonden’ beelden uit de filmarchieven gebruikt hebben voor eigen creaties. Gratis toegankelijk is de Basement met een soort digitale filmjukeboxen waarmee de bezoeker zelf door de filmgeschiedenis kan struinen. Verder vanaf 5 april een uitgebreid openingsprogramma met een retrospectief van Martin Scorsese en heel veel meer.

Leo Bankersen