Ze heet Sara Wookey en is een goede bekende in de internationale danswereld. Toen deze choreografe en danseres met 16 jaar ervaring een kans kreeg om te auditeren voor een optreden in een vermaarde performance van de wereldberoemde kunstenares Marina Abramovich, greep ze die natuurlijk aan. Ze auditeerde en kwam met zes anderen door de auditie heen, maar niet dan nadat ze een contract had ondertekend om tegen niemand over de auditie te spreken, op straffe van een dwamgsom van 1 miljoen dollar.

Nu spreekt ze, want ze verzet zich tegen de arbeidsvoorwaarden die bij dit optreden golden. Het betrof een performance tijdens een diner in het Museum of Contemporary Art in Los Angeles, waarvoor de plaatsen voor 100.000 dollar per stuk waren verkocht. Wookey moest daar vier uur lang naakt en doodstil achteroverliggen op een tafel, als onderdeel van het kunstwerk. Het honorarium hiervoor bedroeg welgeteld 150 dollar, en dan ging men er van uit dat de 15 uur repetitietijd op eigen kosten werden gemaakt.

Wookey verzet zich niet tegen de rol, noch tegen Abramovitsch, maar wel tegen het feit dat er in de VS nog steeds geen goede afspraken zijn over de arbeidsvoorwaarden voor podiumkunstenaars. Een minimumvergoeding, zoals gebruikelijk in Europa en Canada, bestaat niet.

Overigens zijn de vergoedingen voor podiumkunstenaars in Nederland doorgaans beter geregeld, zolang ze maar bij een gesubisdieerd gezelschap zijn aangesloten. Dansers en toneelspelers zonder CAO zijn hier ook slecht af. Musicalacteurs krijgen doorgaans 1500 euro bruto in de maand voor werkweken van 6 dagen, waarin meestal in totaal 8 shows moeten worden gespeeld.

Dan is Sara Wookey nog goed af.

Lees hier de open brief van Sarah Wookey aan haar collega’s

Er is meer aan de hand.

De Nederlandse Dansdagen zijn nog geen doldwaze bijenkorf van de dans, maar voor Maastricht vormen ze wel steeds meer een leuke toeristentrekker. Dagjesmensen en weekendtoeristen komen vanuit heel het land om de geneugten van het Zuiden te combineren met die van de danskunst. Heel Maastricht lijkt overigens op VVV-folders te drijven. Is in deze sfeer van promotie nog ruimte voor kunst die iets meer doet dan het been hoog in de lucht gooien en een verrukte glimlach richting publiek sturen?

Het ligt er aan waar je gaat kijken. Meer dan ooit tekende zich tijdens de editie van vorig weekend een contrast af tussen de grote zaal van het Theater aan het Vrijthof en de kleinere locaties door de stad verspreid. In de grote avondprogramma’s en nominaties was de dans kamerbreed vertegenwoordigd: Leine&Roebana, ICKamsterdam, Het Nationale Ballet, Scapino, Station Zuid en Dansgroep Amsterdam streden om de aandacht in het midden.

Het was in de flanken dat het niet spectaculaire, kwetsbare, ontroerende of kritische aan bod kwam. Zoals bijvoorbeeld Erik Kaiel, die met Tetris als enige choreograaf echt een nieuw artistiek voorstel deed, weg van het neoklassieke en de intentionele en expressionistische gestes die nu al een tijd dominant zijn in Nederland. Bouwend met fysieke patronen van mensen en dingen, in het theater maar liefst ook in de publiek ruimte buiten, roept hij op een hele andere manier betekenis op en stelt verwachtingen over wat dans is en doet, op de proef.

En Muhanad Rasheed, evenals Kaiel eerder winnaar van de Maastrichtse Dansdagenprijs, maakte indruk door met Insomnia te laten zien dat het herschrijven van andermans werk ook in dans heel goed mogelijk is. Insomnia verwijst regelrecht naar de taal van Emio Greco en Pieter Scholten, maar overstijgt het leentjebuur. In plaats van het opgewonden danslijf van EgPc stonden hier vertraagde fantomen op het toneel, die in koortsachtige vermenigvuldiging de hersenspinsels van een nachtwaker uitdrukten zonder ooit dramatisch te worden.

Het Huis van Bourgondië produceerde naast Rasheed ook Catoke Kramer’s bijdrage aan het project Lichtjaren, dat in een opblaastent op het Vrijthof te zien was. Ronduit ontroerend was het om te zien hoe de 76-jarige Luc Boyer en zijn 13-jarige collega uit Venlo het publiek bij de kwetsbaarheid van hun optreden betrokken. Diepe concentratie en verstilde lichamelijkheid bloeiden op te midden van het geraas van tent, koopstad en auto’s. Ongeoefende en geoefende kijkers keken zij aan zij ademloos toe.

Peggy Olislaegers zit er tevreden bij als ik haar anderdaags vraag naar de tweedeling. Ze is het er niet mee eens, maar beaamt dat voor veel bezoekers de voorstellingen buiten de openingsavond en het gala steeds belangrijker worden.

“Veel buitenlandse programmeurs slaan het Gala over. Die zijn meer geïnteresseerd in de diversiteit van de Nederlandse dans. Ik heb er heel hard aan gewerkt om de verschillende opvattingen zichtbaar te maken, en ik ben ver gekomen dit jaar. Dat schuurt hier en daar, dat wringt, dat is juist goed. Het roept vragen op en geeft aanleiding tot gesprekken, daar zijn de dansdagen ook voor bedoeld.”

Peggy Olislaegers

Maar waarom dan niet iets van die kwetsbaarheid of vernieuwing op het grote podium?

“Dat doen Leine&Roebana en Emio Greco | PC voor mij. De gala-avond wordt nu eenmaal getekend door de VSCD prijzen. Op een prijzenavond kun je niet echt aan existentiële bevraging doen. Ik vond het goed dat het Nationaal Ballet Minos in première liet gaan, toch het werk van een hele jonge choreograaf. En Felix Landerer en Itamar Serussi Sahar komen echt met alternatieven op het gangbare, neoklassiek repertoire. Maar het viel wel op dat een prijswinnaar als Dansgroep Amsterdam niet van de mogelijkheid gebruik maakte om een lans te breken voor de dans. Alleen Mirjam Koen vertokte namens Ton Lutgerink die spirit”.

Burgemeester Onno Hoes had het in zijn openingsspeech op vrijdag over dans als sport, ultieme controle en verzorging van je lichaam. Dat is toch wel heel ver verwijderd van wat de dans als kunst heeft te betekenen.

”Dat is zijn persoonlijke fascinatie, hij is een hardloper. Ik vind het juist goed dat hij zich persoonlijk engageert. Hij heeft ook vijf foto’s uit het archief van het TIN gekozen en die zijn overal in de stad opgehangen. Dat heeft echt betekenis voor de verbreiding van de dans in de stad. Ik voel mij door hem en door de wethouder van cultuur, Jacques Costongs, en door de provincie echt gesteund. Ik heb met hulp van private partijen dit jaar mijn budget bijna kunnen verdubbelen. Juist nu er zo negatief gesproken wordt over kunst en kunstenaars, en men elders in het land het beeld heeft dat dat in Limburg vast nog een graadje erger is, zijn mensen in Maastricht zich erg bewust van het belang om kunst een plek te geven. Maar dat kan alleen op basis van dialoog. Het moet van twee kanten komen. Mijn inzet is om die dialoog te faciliteren.”

Er was meer aandacht voor jeugddans dan ooit. Het publiek kon een hele dag gratis naar de duetten van Lichtjaren. Er waren interdisciplinaire discussies en een tweedaags symposium met mensen uit het theater, de popmuziek en de festivals. Het bedrijfsleven doet mee aan de Maastrichtse Dansdagenprijs, ook door middel van gesprekken. Al die uitwisseling, doe je dat in de hoop om dans te verankeren in een nieuwe, meer publiek rol?

”Ik begrijp heel goed dat als je zo direct wordt aangevallen, de eerste escape terugtrekking is en cynisme. Maar ik hoop dat de danswereld die sentimenten een beetje kan laten varen. Als kunstenaars hebben wij nu eenmaal heel veel passie in onze donder. Dat is wat waard. Grijp deze kans om met elkaar op te trekken en naar voren te stappen, om je uit te spreken en die kritische kanttekeningen te maken. En nogmaals, dat kan alleen in dialoog, door elkaar vertrouwen te geven en op verantwoordelijkheden aan te spreken. De lol van het discours, het elkaar uitdagen en aanspreken, dat is de dans nog aan het ontdekken, maar ik heb goede hoop.”

Toch was er achteraf gezien maar één voorstelling die duidelijk voldeed aan het programma van maatschappelijke verankering, naar voren stappen en kritisch commentaar leveren. En dat was, niet verwonderlijk misschien, de indringende voorstelling Hondsdagen van het Ro Theater. Ook virtuoos, maar bovendien rauw en actueel. Het zal nog even duren voordat dit soort werk een dansgala in Maastricht mag opluisteren.

Met dank aan Ingrid van Frankenhuyzen, die dit bericht op facebook zette.

Ook dans wordt bedacht, ondanks het feit dat de VVD de dans als een tak van sport ziet. Welnu: in Amerika weten ze alles van sport, en dus ook van sportief gedrag. Tot op zekere hoogte. Want wat heeft Beyoncé gedaan in haar laatste clip? Juist: een choreografie gekopieerd van de wereldberoemde dansmaakster Anne Terese De Keersmaeker. Haar legendarische ballet Rosas danst Rosas is nu dus door de Amerikaanse megaster voorzien van eigen muziek. Zonder de leverancier van de danspassen te bedanken, te betalen of zelfs maar te nomen. Ze zullen wel gedacht hebben: wie herinnert zich nog een Belgisch ballet uit 1983. Welaan: iedereen in de danswereld herinnert zich dat ballet. Dat wordt dus een vette rekening, die Rosas inmiddels naar Sony heeft gestuurd.

Ter vergelijk dus hier de clip van Rosas

En hier de clip van Beyoncé

Zoek de verschillen.

en hier de overeenkomsten:

Meer bronnen hier: http://readymadebouquet.wordpress.com/2011/10/07/rosas-danst-rosas-and-beyonces-countdown/

We hebben een officiële reactie van Anne Teresa:

Like so many people, I was extremely surprised when I got a message through Facebook about the special appearance of my two choreographies – Rosas danst Rosas (1983) and Achterland (1990) in Beyoncé’s new videoclip Countdown. I was asked if I were now selling out Rosas into the commercial circuit…
When I saw the actual video, I was struck by the resemblance of Beyoncé’s clip not only with the movements from Rosas danst Rosas, but also with the costumes, the set and even the shots from the film by Thierry De Mey. Obviously, Beyoncé, or the video clip director Adria Petty, plundered many bits of the integral scenes in the film, which the videoclip made by Studio Brussel by juxtaposing Beyoncé‘s video and the Rosas danst Rosas film gives a taste of. But this videoclip is far from showing all materials that Beyoncé took from Rosas in Countdown. There are many movements taken from Achterland, but it is less visible because of the difference in aesthetics.
People asked me if I’m angry or honored. Neither, on the one hand, I am glad that Rosas danst Rosas can perhaps reach a mass audience which such a dance performance could never achieve, despite its popurality in the dance world since 1980s. And, Beyoncé is not the worst copycat, she sings and dances very well, and she has a good taste! On the other hand, there are protocols and consequences to such actions, and I can’t imagine she and her team are not aware of it.
To conclude, this event didn’t make me angry, on the contrary, it made me think a few things.
Like, why does it take popular culture thirty years to recognize an experimental work of dance? A few months ago, I saw on Youtube a clip where schoolgirls in Flanders are dancing Rosas danst Rosas to the music of Like a Virgin by Madonna. And that was touching to see. But with global pop culture it is different, does this mean that thirty years is the time that it takes to recycle non-mainstream experimental performance?
And, what does it say about the work of Rosas danst Rosas? In the 1980s, this was seen as a statement of girl power, based on assuming a feminine stance on sexual expression. I was often asked then if it was feminist. Now that I see Beyoncé dancing it, I find it pleasant but I don’t see any edge to it. It’s seductive in an entertaining consumerist way.
Beyond resemblance there is also one funny coincidence. Everyone told me, she is dancing and she is four months pregnant. In 1996, when De Mey‘s film was made, I was also pregnant with my second child. So, today, I can only wish her the same joy that my daughter brought me.
Anne Teresa De Keersmaeker October 10th, 2011

Foto: VA Wölfl

Holland Festival, Julidans, IT’s, Over ‘t IJ. Einde seizoen wordt er altijd een bak theater over Amsterdam uitgestrooid. Het internationale performance aanbod migreert tussen april en september van Utrecht (Springdance en Festival aan de Werf) via Amsterdam naar Rotterdam (Internationale Keuze). Wil je iets van de hedendaagse, internationale dans meekrijgen, dan moet je bij Springdance, HF en Julidans zijn. [Voor HF en Springdance, zie dedodo.nl] Julidans toonde dit jaar opvallend veel conceptueel werk, naast de gebruikelijke grote danstheaterproducties en het kleinere werk op uiteenlopende locaties als Bellevue, De Melkweg, Paradiso, het Vondelpark, Podium Mozaïek en het Bijlmerparktheater.

Met provocatie, humor, maatschappelijke thema’s en spectaculaire beeldtaal weet Julidans al jaren een heel divers publiek van buurtbewoners en passanten, kenners en liefhebbers te bereiken. De zalen zijn niet bepaald gevuld met louter incrowd-danspubliek. Het is maar zeer de vraag of deze aanpak de aanstaande bezuinigingen zal overleven.

Beelden met een hoofdletter B kenmerkten de opening en het slot van Julidans 2011. In “Ich sah: Das Lamm auf dem Berg Zion, Offb. 14,1” voert VA Wölfl/Neuer Tanz gewapende figuren op in een quasi-museale omgeving. De zwarte doos van het theater was omgebouwd naar een witte expo-variant, zeer bevorderlijk voor de licht- en beeldkwaliteit. Maar de scènes ontwikkelden zich mondjesmaat en tergend langzaam werd gaandeweg gewoon saai. Maguy Marin daarentegen overspoelde haar publiek met minstens zo precies gecomponeerde beelden en scenes, alleen dan in een moordend tempo en dito hoeveelheid. “Salves” is op een positievere manier overweldigend. Toch zou het bij alle verwijzingen naar Duitse dans- en theatergrootheden (Bausch, Brecht, Wagner) niet hebben misstaan als er wat meer diepgang in het stuk was gebracht. “Salves” blijft steken bij de naïeve constatering dat de naargeestige loop van de geschiedenis zich herhaalt.

Is het dan onmogelijk om met poëische beelden grote thema’s aan te snijden? Het vrouwenduet “Gustavia”, een internationale hit geboren uit de samenwerking tussen de Spaanse performance kunstenaar La Ribot en de Franse choreograaf Mathilde Monnier, toont aan dat dat weldegelijk kan. Speculerend op de onhebbelijkheden van de clown, stellen de dames het theatervak, hun vrouwelijkheid, de dood, het ongeluk en de wil er iets van te maken, ter discussie. Hier geen overdonderende beelden maar subtiele transformaties. Geen grote aanklacht maar zelfrelativering. Knowhow in de plaats van bakken techniek. De dames speelden, heel toepasselijk voor een stel clowns tegen wil en dank, voor een half lege schouwburgzaal, en dat ging hen bijzonder goed af.

Publieksaantallen zeggen lang niet alles. Dat bleek ook tijdens de wereldpremière van Wim Vandekeybus. Zijn bewerking van Oidipus Rex op een tekst van Jan Decorte trok volle zalen en na afloop ging het publiek op de stoelen staan. Maar de voorstelling was een aaneenschakeling van voorspelbare en zelfs pathetische gestes. Michel Fugain meets Ruigoord, leve de oervlaamse zin voor feest en bonje, maar laat Oidipus daar dan buiten.

Dat tekst en dans ook heel goed samen gaan, bleek uit twee kleinere, conceptuele voorstellingen in het programma. In “Dance for Nothing” verdeelt Eszter Salamon 43 minuten lang haar aandacht over twee zaken: de tekst van een ander en de bewegingen van haar zelf. “Lecture about nothing” is een beroemde lezing van John Cage uit 1947. Met gevoel voor humor en understatement zoekt Cage naar momenten waar iets niets wordt. De danseres op de vloer kan echter niets anders doen dan in een enkele lijn van niets naar iets gaan. Salamon spreekt de tekst en componeert onderwijl al dansend voor onze ogen. Steeds zoekt zij contact met het publiek. Het wederzijds gadeslaan, het spreken en luisteren, het bewegen en stil daarom heen zitten, levert een wonderbaarlijke, zij het gespleten concentratie op. De vragen van Cage over wat nu eigenlijk de basis is van een geslaagde compositie, in kunst en leven, worden door Salamon in “Dance for Nothing” op een buitengewoon intieme en integere manier tastbaar gemaakt.

Ook Daniel Linehan, vergeleken met Salamon nog maar een beginner, combineerde tekst en dans. Hij toonde in De Melkweg zijn derde werk, “Zombie Aporia”, dat een vrolijke aaneenschakeling is van scènes die vragen stellen over wat dans nu eigenlijk doet. Reële vragen over representatie, de relatie met muziek, het hier en nu van de beweging, hip zijn met politiek correcte thema’s, de vergangkelijkheid van menselijke driften en de verdomde neiging om overal betekenis te zoeken, passeren de revue. “Zombie Aporia” is een intelligent en ontroerend werk, juist ook omdat het grote thema’s op ongekunstelde wijze over het voetlicht slingert.

En dat is, behalve het bereiken van een breder publiek, ook de kracht van de programmering van Julidans: beeldenstormers en grote gebaren gaan er samen met minder pretentieuze, meer fijngevoelige hoogstandjes.

Het was voorspelbaar. Nu de Raad voor Cultuur de staatssecretaris een voorzet heeft gegeven voor grootscheepse en zeer ingrijpende bezuinigingen in de dans, verschijnen de eerste persberichten met de verontwaardigde reacties. Het Nationale Ballet en het Nederlands Dans Theater zijn verongelijkt: ‘Hoe durven ze aan de toppositie van beide gezelschappen te morren.’

Het Nationale Ballet noemt zich een internationaal vermaard topgezelschap, maar laten we eerlijk zijn, daar valt wel wat op af te dingen.  Dit seizoen toont artistiek directeur Ted Brandsen welgeteld  één Giselle in Goteborg, en geven ze  één voorstellling in Spanje en twee in Baden-Baden. De laatste drie met een modern Hans van Manen-programma. Kennelijk ziet Brandsen die internationale toppositie anders dan de rest van de wereld.

Nee, dan de vergelijking met het Nederlands Dans Theater. Afgelopen seizoen toonde het Haagse gezelschap werk van Bogota tot Melbourne, van Bangkok tot Belgrado. Het idée van de Raad voor Cultuur c.q. staatssecretaris Halbe Zijlstra om het NDT te reduceren tot een ‘Zuid-Hollandse’  voorziening is even ridicuul als proviciaals gedacht.
Maar. Het advies van de Raad voor Cultuur komt ogenschijnlijk niet helemaal uit de lucht vallen. Het NDT is zijn voorhoedepositie al lang kwijt. Niet alleen door het terugtreden van Jiri Kylian en het gedoe rond hun Hans van Manen-repertoire; in het gebrek aan visionair leiderschap ligt al een decennium lang het grote probleem. Geen van de artistiek directeuren kreeg het gezelschap op koers.

Lang werd dit het NDT vergeven en kon op de merites van Kylian, Van Manen en hun geestelijke opvolgers Sol Leon en Paul Lightfoot, het schip doordobberen. De nieuwe investeringen (huischoreografen) die werden gedaan bleven dichtbij huis: een Alexander Ekman maakte wat in de lijn van wat men al kende. Behoudendheid troef.

Het publiek haakte langzaam, en op dit moment in groten getale, af. Bezoekers morren: weer diezelfde ‘greatest hits’ en een halfbakken nieuweling uit eigen gelederen. Het toppunt is de aankondiging van de premiere van een repriseprogramma.  Voor halflege zalen. Ook het gebrek aan publieksinkomsten wordt nu een nijpend probleem voor het gezelschap.

De ‘nieuwe’  artistiek directeur Jim Vincent  keert het tij niet. Twee jaar geleden kondigde hij bijvoorbeeld een nieuw concept aan, een andersvormig NDT3.  We hebben er niets meer van vernomen, ondanks de vaak geuite belofte dat het nu toch echt gaat geburen. Zijn keuze  voor choreografen is ook al niet avontuurlijk of steekhoudend te noemen. Vincent heeft geen visie, zoveel is duidelijk. Onder zijn leiderschap brokkelt het imperium nog verder af.  Hij is degene die het gezelschap uiteindelijk tot een Zuid-Hollandse dansvoorziening marginaliseert.

Verantwoordelijk voor het functioneren van Vincent is echter het bestuur. Uiteindelijk moeten zij het gezelschap op koers houden. En dat gebeurt niet.  Ook daar ontbreekt het aan bestuurlijke leiderschap. Dan kun je de Raad voor Cultuur niet helmaal ongelijk geven.

Enfin. Wat te doen? Jim Vincent op de wip. Zoveel moge duidelijk zijn. Herstructureer het gezelschap dan meteen. Voeg NDT 1 en 2 samen. Fuseer ook met het Scapino Ballet. Beide gezelschappen maken werk dat in elkaars verlengde ligt: de academische moderene dans. In een poging te vernieuwen, vroeg het NDT al eens een Scapino-choreograaf  (Marco Goecke) iets te maken.  Samen staan ze sterk, met een nieuwe artistiek directeur die een heldere internationale visie heeft. Selecteer vooraf ook echt op visie. En nu we toch met fusies bezig zijn: voeg de ‘moderne’  tak van het Nationale Ballet erbij. Hans van Manen krijgt op die manier één huis om in te wonen en werken.

Zo komt er met andere woorden een groot nationaal gezelschap voor de modere dans. Met ons international vermaarde erfgoed dat nationaal en internationaal getoond kan worden. Bovendien biedt het de mogelijkheid in grote zalen nieuw werk te tonen, een nieuw publiek te werven.

En het klassieke ballet? Overhevelen naar mensen in de categorie Joop van den Ende.  Hij kan de sprookjesballetten en de klassiek spitzen als geen ander aan een groot publiek ‘verkopen’. Hij kan de dansers laten excelleren in commercieel kwaliteitsrepertoire zodat schouwburgen niet meer hele Russische ensembles hoeven ‘in te kopen’. Die commerciele  Russen hebben overigens vaak topdansers in huis.  Daar kan het Nationale Ballet een puntje aan zuigen.

Iedereen tevreden. Geld bespaard. Reputatie, internationale toppositie behouden, vernieuwing in de dop. Noemen ze zoiets iets niet een win-win-situatie?

Foto: Judith Zwikker

Jens van Daele sluit zijn reeks choreografieën over de zeven hoofdzonden af met de voorstelling Brides for Peace. Het stuk is gebaseerd op de kunstperformance Brides on Tour van de Italiaanse kunstenaars Pippa Bacca en Silvia Moro. Liftend en gekleed in bruidsjurken, met een tekst ‘Peace’ op hun borst, trokken zij in 2008 van Milaan naar Jeruzalem.

De reis ging slechts tot Turkije, daar werd een van hen, Pippa Bacca, verkracht en vermoord. Wanneer je choreograaf Van Daele de vraag stelt wat er door hem heen ging toen hij dit nieuws vernam, antwoordt hij: “Het dramatische beeld van die reizende vrouw die in die jurk het leven laat tijdens haar vredesmissie.” Een beeld waarin volgens hem de hoofdzonden wellust en hebzucht vervat zijn. De moord schaart hij onder de wellust van de dader. De hebzucht onder de wil van de vrouwen. “Let wel,” legt hij uit, “Het is geen hebzucht op een slechte manier! Want deze vrouwen wilden, ondanks hun ideaal, iets wat in deze Maatschappij helaas niet gaat… Als liftende vrouw ben je in deze wereld heel erg kwetsbaar.”

Aanvankelijk speelde Van Daele met het idee om van Brides for Peace een voorstelling te maken met grote een documentaire insteek. De medewerking die daarvoor nodig was van betrokkkenen, kwam echter niet van de grond . Ook de aanloop naar de afloop bleek onduidelijk. Zo zou Pippa halverwege de reis met de performance zijn gestopt , Moro vaarwel hebben gezegd en alleen verder zijn getrokken. Volgens kunstenares Moro is het hele gebeuren daarmee nu een verhaal geworden over een ‘gewone’ verkrachting. Een daad waar vele vrouwen dagelijks het slachtoffer van zijn.

Kortom, de werkelijkheid bleek gevoelig en complex en kon niet als leidraad dienen voor een voorstelling met een feitelijke insteek. “Dus daar ging mijn verhaal,” reageert Van Daele. “Ik vond de vredesmissie, dat deze vrouwen in bruidjurken op pad waren zo’n mooi en sterk idee. En ik was er inmiddels al zó vertrouwd mee geraakt, dat ik besloot om dan maar met de door mijzelf ontwikkelde ideeën aan de slag te gaan.” Van Daele vindt het belangrijk dat zijn dansers een eigen, persoonlijke waarheid in de voorstelling kunnen leggen. Hij vroeg de danseressen Patricia van Deutekom, Angela Herenda en Tanja Marín Friðjónsdóttir hoe zij over die reis dachten.

De een zou het, omdat ze verschrikkelijk bang zou zijn, beslist niet doen. De ander was tegen het hele idee maar durfde dat niet uit te spreken omdat ze vreesde dat de maatschappij zou vinden dat het eigenlijk wél zou moeten kunnen. En de derde was honderd procent voor. Zij zou er helemaal voor gaan en doorgaan tot het doel bereikt was. In de choreografie zijn die angst, aarzeling en doorzetting uiteindelijk belangrijke elementen geworden. “En de moordenaar staat op het podium,” zegt Van Daele die dat tegelijkertijd lastig vind. “Ik wil die twee werelden van de schoonheid van het idee en de verkrachting namelijk niet fysiek samen laten komen. Ik wil de dader de dood van zijn slachtoffer laten herleven.” In vijf door Pieter de Buysser geschreven monologen legt de moordenaar een trieste schuldbewuste bekentenis af. De vrouwen staan stil, houden hun adem in. Net zo lang tot ze niet meer kunnen. Dan laat Van Daele ze reanimeren door ze letterlijk leven in te blazen. Op de cadans van de reis, op de achtergrond verbeeldt met voorbij trekkende wegen, wil Van Daele het idee van Brides on Tour voortzetten. Om daarmee een ode aan het ideaal van de twee kunstenaressen te brengen.

Meer info: www.allesvoordekunsten.nl

Beppe Costa. Wie kent hem niet. En wie zou niet zonder een minuut na te denken naar een voorstelling gaan waar hij in meespeelt? De kleine Italiaanse muzikale duizendpoot is immers in staat om harten te veroveren met zijn muziek. En met zijn aanwezigheid. Welnu. Regisseuse Alize Zandwijk moet hebben gedacht: dat beeld gaan we deze herfst eens helemaal anders doen. En dat heeft gewerkt. Ze maakte met de voorstelling ‘Hondsdagen’ haar zwartste voorstelling ooit. En daar heeft die lieve Italiaan helemaal niets aan kunnen veranderen.

Hondsdagen is een voorstelling die niet vanuit een vastomlijnd script is ontworpen: met de acht spelers werd tijdens de repetitieperiode geïmproviseerd rond het thema ‘vernedering’. Dat thema hebben ze zo goed weten te treffen dat de voorstelling op veel momenten te pijnlijk is om naar te kijken, zoals bijvoorbeeld wanneer een jonge vrouw keer op keer aangerand wordt en haar ‘help me!’-kreten onbeantwoord blijven. Ook door ons op de tribune.

En dan zijn er natuurlijk nog de beelden van die vernederde, verhondsde gevangenen in die Irakese gevangenis. Want de ultieme vernedering is de ontmenselijking, en daar verwijst de titel ook naar.

De voorstelling is sterk schatplichtig aan het werk van Alain Platel: de bewegingen zijn verkrampt, de mensen ongelukkig en in zichzelf gekeerd en in de muziek klinkt soms een vleug roomschheid door. Er is echter één groot verschil met het werk van deze grote Vlaamse dansvernieuwer, en dat is het totale gebrek aan vertroosting in het stuk van Zandwijk. Platel zorgt steevast voor een groot troostmoment in zijn voorstelling, en dat gaat meestal ook van zulk dik hout dat het wel eens teveel van het goede is. Zandwijk houdt niet van troost. Zij voegt hoogstens een koddig element toe, en dat maakte tot nu toe zelfs haar meest zwarte voorstellingen draaglijk, en hielpen ons om de boodschap te verteren. Haar laatste productie die ik zag, ‘Branden’, bood dat, en zelfs meer: ‘Wees blij, vanaf nu kan het alleen maar slechter worden.’ Maar zelfs die troost ontbreekt in Hondsdagen.

De zwartheid maakt de voorstelling haast ondraaglijk. Hij is dus niet slecht, zeker niet. Er wordt mooi in gezongen, er zijn een paar hartverscheurende scenes en beelden en de consequentheid waarmee de voorstelling in zijn duistere beeldtaal is gevat verraadt een groot kunstenaarschap.

Maar, Alize, zou je haast willen roepen, zó erg is het toch allemaal niet, wat we elkaar aandoen?! En die hondsdagen, de periode met hittegolven tussen 20 juli en 20 augustus, die zijn toch ook wel een keertje voorbij?

Gezien: Hondsdagen door het Ro Theater. Première 3 november. Te zien in het eigen huis van het ro theater in Rotterdam t/m 27 november. Inlichtingen: www.rotheater.nl

foto Janna Bathoorn

Door Maarten Baanders

Als straatmuzikanten staan ze voor het publiek, zingend en spelend. Ongedwongen vertellen ze wat ze gaan doen. Dit intro zet de toon voor een voorstelling die opvalt door eenvoud en openheid.
Envelopes is een dansconcert over verwantschap. Verwantschap tussen familieleden, tussen geliefden en tussen dans en muziek. Choreografe Keren Levi en muzikant Tom Parkinson maakten de voorstelling met dansende zus Reut Levi en musicerende tweelingbroer Alex Parkinson. Envelopes omvat drie delen, drie enveloppen die één voor één hun intieme inhoud prijsgeven.

In het eerste duet zitten de beide zussen met een touw aan elkaar vast. Duidelijker kan een zusterband niet worden weergegeven. Toch verrassen ze en houden ze de aandacht vast. Dat zit niet alleen in de bewegingen, die steeds avontuurlijker en uitdagender worden, maar ook in de blikken van verstandhouding.
 In het tweede duet tonen Keren en Tom de band binnen een relatie. Ze dansen op twee tafels terwijl een camera hen vanaf de vloer door een spleet tussen de tafels opneemt. Deze eenvoudige vondst levert een grote rijkdom op! Vooral het gevarieerde spel met handen en armen die elkaar kruisen en in elkaar verstrengeld raken, geeft een fascinerende aanblik, door de combinatie van livebeelden en de projecties op het filmdoek.

Na een veelzijdig verleden als danseres, o.a. in het Israëlische Batsheva Ensemble en in Nederland bij o.a. Club Guy & Roni en LeineRoebana, zoekt Keren Levi sinds enkele jaren haar eigen weg als dansmaker. Ze gaat eclectisch te werk en wil niet bij een bepaalde stijl of stroming ingedeeld worden. De keuze van haar bewegingen laat ze afhangen van wat ze ermee kan uitdrukken en met wie ze samenwerkt. Deze open houding staat niet in de weg dat ze, ook in Envelopes, een eigen karakter en signatuur aan het ontwikkelen is.
 De camera die verrassend op details focust, het spelen met armen en handen die ineengrijpen: het was al te zien in choreografieën als Territory en het grandioze en uitputtende liefdesduet Couple Like. Keren Levi is wars van het sensationele. Dank zij een intieme en persoonlijke sfeer komt ze heel dicht bij het publiek.

Envelopes sluit af met een muzikaal duet van Tom en Alex Parkinson. Het lijkt net een laboratoriumtafel, waarachter ze naar hartelust tikken en wrijven op pannen en emmers en electronisch gestuurde stemgeluiden op gang brengen. Het zijn twee dromers, die helemaal opgaan in de muzikale fantasieën die ze samen delen. Het lijkt een beetje rafelig, maar als ze aan het eind heftig simultaan het rommeltje op de tafels bespelen, merk je dat het vakmensen zijn, op dezelfde onnadrukkelijke manier als de dans uit de eerste twee delen. Inderdaad: ook muziek en dans zijn in deze voorstelling verwant.

Keren Levi & Tom Parkinson, Envelopes. Gezien 20 mei, Lantaren/Venster, Rotterdam. Aldaar nog te zien: 10 en 11 juni. Voortzetting tour: volgende seizoen. http://www.dansmakers.nl/

Door Margriet Prinssen

Eenvoudiger kan bijna niet. Een jonge man in monnikskleding en een cirkel van wit krijt op een houten speelvloer. Als achterdoek een projectiescherm waarop woorden en een enkel filmpje worden geprojecteerd. Dat zijn alle ingrediënten voor de voorstelling TO Phi OR NOT TO Phi, van de talentvolle jonge acteur Phi Nguyen. In vijftig korte, soms ultrakorte fragmenten toont hij een groot aantal verschillende rollen. Telkens wanneer een scène begint of ophoudt, knikt hij even. Een teken voor de technicus achterin om aan te geven wanneer hij moet beginnen of stoppen met een fragment, maar ook een groet aan de toeschouwers, een beleefd bedankje. Heel af toe stapt hij uit de cirkel en gaat op de grond zitten om wat te vertellen. Over emoties en bijgedachten of over het belang van ‘dynamic mindfulness’. Tikje zweverige teksten die niet per se tot de verbeelding spreken. Dat doet zijn performance wel.

In een uur neemt hij je mee op een fascinerende reis. Hij verandert in een oogwenk van een razende kungfustrijder in een jonge geisha of van een dansende Jezus in een intens verdrietig kind. Telkens verandert ook de muziek: van opera naar Bach, of van een Nederlandse smartlap (“Peter, ik vertrouw je voor geen meter”) naar Turkse saz of Bollywoodhits. Vaak wordt de emotie ondersteund door de geprojecteerde tekst – ‘love’, ‘guilt’, ‘exotism’, ‘jealousy’-, maar het is nooit alleen een illustratie. Meestal zit er een dubbele bodem achter wat hij laat zien. De voorstelling is een solo performance, een soort uitstalling van alles wat Phi Nguyen (“de eerste afgestudeerde Aziatisch-Nederlandse toneelschoolacteur” kopt het persbericht) heeft geleerd, maar gaat over veel meer: Over kijken vooral: hoe kijken westerlingen aan tegen een Vietnamees? Wat zijn de vooronderstellingen waarmee we zijn spel interpreteren? En wat zegt dat over onszelf? Hoe kijk je eigenlijk naar theater?

De voorstelling is ontwikkeld in samenwerking met Ine te Rietstap die naam maakte met eigenzinnige, heel persoonlijke mimevoorstellingen. Aan het eind is de cirkel rond: Phi is getransformeerd van boeddistische monnik via typisch Vietnamese jongen (trainingsbroek, sportschoenen, geel jack) naar een bijna naakte man (op de kleurrijke onderbroek na), om te eindigen als westers icoon: spijkerboek en t-shirt. Het is knap hoe hij de aandacht weet vast te houden met zo weinig middelen: TO Phi OR NOT TO Phi is een intrigrerende en originele voorstelling.

TG Ine/hetveemproductie/TO Phi OR NOT TO Phi/ Concept en regie: Ine te Rietstap/ Spel: Phi Nguyen/ Gezien: Haarlem, Toneelschuur, 15 januari/Tournee t/m 22 april/ Informatie: hetveemtheater.nl

door Maarten Baanders

Rijk zijn of arm zijn is een oerthema dat wortelt in het diepst van de menselijke ziel. Iedereen is ermee bezig, vanaf zijn jeugd. Van cadeaus krijg je nooit genoeg. Soms denk je wel eens dat ‘alles hebben wat je hart begeert net zo vanzelfsprekend is als het hebben van een schaduw.’
Maar stel dat je opeens merkt dat je geen schaduw hebt. Praktisch gezien is er niets aan de hand. Je komt prima door het leven zonder schaduw. Maar op de een of andere manier voelt het ook onheilspellend. Eigenlijk wil je voor geen goud je schaduw missen. Hugo von Hofmannsthal schreef er ooit een sprookje over: ‘Die Frau ohne Schatten’. Theatermaker David Middendorp verwerkt het thema op zijn eigen manier in de jeugdvoorstelling ‘Maanschaduw’ (7+).
Een prinses krijgt alles wat ze hebben wil. Ze heeft zelfs een eigen eiland. Onafgebroken zweven de cadeaus haar kamer binnen, vallen als een hoosbui op haar neer en stapelen zich op tot een hoge muur. Maar ze mist iets in haar leven wat niet goedgemaakt wordt door al die verwennerij: een schaduw.

Middendorp combineert dans met animatiebeelden. Op zichzelf is dat niet nieuw. Peter Zegveld maakte bijvoorbeeld onlangs de jeugdvoorstelling ‘Waarvoor is dat knopje?’, waarin tekenfilmbeelden op panelen een rol spelen in de gebeurtenissen op het toneel. Middendorp zelf maakte eerder ‘Dreamsketch’, waarin animatiebeelden naadloos aansloten op de bewegingen van de danser. Wat ‘Maanschaduw’ bijzonder maakt is dat het totale decor bestaat uit tekenfilmbeelden. Het zijn prachtige beelden die je meetrekken in landschappen, diepzee en heelal, samen met de prinses op zoek naar haar schaduw.
Op veel momenten is dit wonderbaarlijk mooi gedaan. Een hoogtepunt is de scène waarin de prinses gaat waterskiën. Het geeft je het ijzingwekkende gevoel zelf ook over de golven te scheren. En een prachtig ruimtelijk effect is er als de zoektocht zich voortzet in het heelal. Ook de momenten waarop de prinses schaduwen ontmoet zijn mooi uitgewerkt. De schaduwarmen en schaduwhanden die rondspoken en haar bij de benen grijpen laten zien hoe perfect dans en animatie op elkaar zijn afgestemd.

Ondanks deze kwaliteiten blijft ‘Maanschaduw’ wel een beetje vlak. Spanningsopbouw is er nauwelijks. Er zijn veel mooie vondsten, maar overdonderende verrassingen ontbreken. De voorstelling kabbelt voort en aan het eind wordt het verhaal zelfs ronduit afgeraffeld.
Twee danseressen vertolken de rol van de prinses. De ene speelt de verwende kant van de prinses, de andere haar eenzame kant. Uiteindelijk vinden ze een schaduw waar ze samen in passen en keert de prinses terug naar het kasteel. Dit had een feestelijk hoogtepunt kunnen zijn, net als de moraal: de prinses geeft al haar cadeautjes weg. Maar de afloop wordt alleen summier aangeduid. Ook zie je aan het eind wel dat de maan een rol speelt, maar welke rol is onduidelijk, wat toch teleurstelt bij zo’n betoverende titel als ‘Maanschaduw’.