Iron Sky

In 1945 kon een groep Nazi’s dankzij gevorderde rakettechnologie naar de maan vluchten. Daar hebben ze zich schuilgehouden en binnenkort komen ze terug om de macht weer over te nemen. Op Imagine, het Amsterdamse festival voor de fantastische film, was daarvan alvast een voorproefje te zien. Als de voortekenen niet bedriegen belooft Iron Sky, zoals deze Finse productie heet, een hilarische sf-komedie te worden met een ‘Foxy Fraulein’ en ‘all the Reich moves’.

Iron Sky

Er is nog een andere reden waarom Iron Sky van regisseur Timo Vuorensola op dit moment in bepaalde kringen veel belangstelling trekt. Het is een van de paradepaardjes van de nieuwe wijze van filmfinancieren die crowdfunding heet. Het komt erop neer dat dankzij internet en sociale media filmmakers als het ware met een digitale collectebus bij hun fans langsgaan om geld voor een nieuwe productie bij elkaar te sprokkelen. Het was zondag een van de gespreksonderwerpen op een themamiddag met als motto: ‘Power to the people’, ofwel hoe filmfans zelf filmmaker worden of projecten helpen financieren.

Timo Vuorensola was zelf aanwezig om zijn project toe te lichten. Iron Sky is begroot op 7 miljoen euro en Vuorensola streeft er naar hiervan ongeveer 1 miljoen door middel van crowdfunding bijeen te brengen. De teller staat nu op een half miljoen.

Daarmee is het op dit moment een van de uitschieters onder de experimenten met crowdfunding die her en der gaande zijn. Het nieuwe Nederlandse platform Cinecrowd, dat met zijn website makers van korte films in de gelegenheid stelt geld in te zamelen, denkt in veel kleinere budgetten, zo rond 10.000 euro. Daarmee een korte film maken lukt alleen als (bijna) iedereen voor niets meewerkt, maar je kan als filmmaker wel snel iets realiseren en dat heeft ook zijn charme.

En het lijkt te gaan werken. Amos Mulder en Floris Parlevliet zijn de eerste twee filmmakers die met behulp van Cinecrowd hun minibudget rond hebben en kunnen gaan filmen. Inmiddels heeft zich ook een filmmaker van naam gemeld die dit eens wil proberen. Eddy Terstall (Simon) presenteert op de Cinecrowd-website zijn plan voor de korte relatiekomedie Deal, die 20.000 euro moet kosten en die – als het budget op tijd bij elkaar wordt gebracht – op het Nederlands Filmfestival in première gaat. Heeft u ook zin om snel weer eens een nieuwe Terstall te zien? Ga dan naar www.cinecrowd.nl en draag uw steentje bij.

Rutger Hauer moet een gelukkig mens zijn, en niet alleen omdat hij vanavond op de openingsavond van het 27ste Amsterdam Fantastic Film Festival Imagine een carrièreprijs krijgt. Ooit min of meer op goed geluk naar Amerika getrokken, nu een van de weinige Nederlandse filmacteurs met een brede en nog steeds uitdijende en waanzinnig gevarieerde internationale carrière. Blonde robot in Blade Runner, serieuze hoofdrol in Black Butterflies, vertolker van Pieter Breugel in de Poolse avant-gardefilm The Mill and the Cross, en nog steeds niet te goed om met verve de titelrol te spelen in het schitterend uit de bocht vliegende B-filmspektakel Hobo With a Shotgun waar Imagine mee opent. Wie zegt hem dat na.

Rutger Hauer in Hobo With a Shotgun

Die openingsfilm had trouwens nauwelijks beter gekozen kunnen worden voor een festival dat creatieve fantasie hoog in het vaandel heeft, en daarnaast zijn horrorwortels niet verloochent. Hobo With a Shotgun is een in liederlijke kleuren gefotografeerde ode aan het videopulpgenre. Hauer speelt een zwerver die op een goede dag genoeg krijgt van het bedelen en zelfstandig ondernemer wil worden. Wanneer hij echter door de plaatselijke misdaad in de wielen wordt gereden gaat hij door het lint en begint een zuiveringsactie waar Travis Bickle uit Taxi Driver nog een puntje aan kan zuigen. Er zijn sinds Peter Jackson’s Braindead weinig films geweest die zo heerlijk ‘over the top’ gingen.

Leo Bankersen

Het festival voor de korte film Go Short in Nijmegen is nog niet helemaal afgelopen, maar gisteravond werden tijdens de Award Show in LUX de winnaars van de verschillende competities bekendgemaakt. De prijs voor de beste korte fictie ging naar Incident by a Bank van de Zweedse regisseur Ruben Östlund. Hij nam een mislukte bankoverval uit 2006 als uitgangspunt voor een reconstructie in de vorm van één ononderbroken opname door een camera die als het ware per ongeluk ter plaatse was.

Incident by a Bank

Juist door die droge, sobere en bijna experimentele aanpak gaat er van deze uiterst precieze choreografie van toevalligheden een verrassende werking uit. Verwondering en nieuwsgierigheid strijden om voorrang, zoals je ook ziet bij de passanten die zich afvragen wat die twee onhandige scooterrijders met hun maskers en plastic tasje nu precies van plan zijn. Het mooie is dat deze quasi banale snapshot van 12 minuten tegelijkertijd een subtiele metafoor is voor onze wereld waarin van alles gebeurt zonder dat we er veel greep op hebben. Al dan niet toevallig roept de bekroonde film in de sectie documentaires iets vergelijkbaars op, al is het getoonde nu wel echt. Virgil Vernier registreert in Pandore de werknacht van de portier van een Parijse nachtclub. Zonder met de ogen te knipperen en altijd kalm en zelfverzekerd weet deze precies wie van de soms lastige klanten hij binnenlaat en wie niet. Mensenkennis, of is zijn oordeel toch volkomen arbitrair? De jury zag hier terecht een mooie metafoor voor de willekeur van de samenleving. Het overzicht van alle prijswinnaars is te vinden op www.goshort.nl Voor wie het festival heeft gemist: het beste van Go Short gaat vananf 21 maart op tournee langs filmtheaters in Rotterdam, Arnhem, Groningen, Maastricht, Eindhoven, Utrecht en Amsterdam. Leo Bankersen

Als protest tegen de bezuinigingen op cultuur kan je natuurlijk luid schreeuwen, maar je kan als kunstenaar ook gewoon doen waar je goed in bent – iets heel moois maken dus. De Nederlandse filmregisseur Danyael Sugawara (Alles stroomt) koos voor het laatste en draaide in anderhalve dagmet de beste Nederlandse acteurs Na U, een klein drama over onvoorwaardelijke liefde en afscheid van het leven.

Jaap Spijkers en Monic Hendrickx in Na U

Na U opent vanavond de derde editie van Go Short, het internationale festival voor de korte film in al zijn verschijningsvormen dat van 16 t/m 20 maart plaatsvindt in Nijmegen.

Geen van de medewerkers aan Na U kreeg er voor betaald, maar toch wist de maker de acteurs Monic Hendrickx, Jaap Spijkers en Renée Fokker over te halen het verhaal van vlees en bloed te voorzien. Op grond van wat vooraf al was te zien – Sugawara werkte tot het laatste moment aan de montage – mogen de kijkers rekenen op een ontroerend pareltje. Hard maar liefderijk hoopt Sugawara.

Een andere traktatie voor het openingspubliek is de Britse animatiefilm The Eagleman Stag, waarin een verbitterde insectenkenner de strijd aanbindt met het verstrijken van de tijd. Wrang, tragikomisch en poëtisch, en ook getuigend van verbazingwekkende creativiteit. Deze in eigen land al bekroonde stop-motionanimatie komt niet uit de computer, maar is gerealiseerd met met piepschuim.

Terwijl de overheid de geldstroom voor cultuur afknijpt, trekken alternatieve financieringsvormen de aandacht. Het Rotterdams Filmfestival experimenteerde eerder al met Cinema Reloaded, en ook Go Short biedt ruimte aan een initiatief dat het publiek tot investeerder maakt. Het nog maar kort bestaande platform CineCrowd (www.cinecrowd.nl) is op Go Short aanwezig om het publiek over te halen geld te steken in de productie van korte films. De stand is te volgen op de website, en als de promotie tijdens Go Short zoden aan de dijk zet kan in ieder geval Floris Parlevliet gaan draaien voor Morgen is alles beter.

Het volledige programma van Go Short, met fictie, animatie, documentaires, experimenteel en Portugal als land in focus, is te vinden op www.goshort.nl

Leo Bankersen

Met een op de valreep toegevoegde vertoning van het Egyptische drama 678 dat in december in Caïro veel stof deed opwaaien kon Rotterdam toch nog een klein beetje inhaken op de Egyptische actualiteit. 678 rekent af met het fabeltje dat Egyptische vrouwen zich door het dragen van een hoofddoek kunnen beschermen tegen handtastelijke mannen.

678 van Mohamed Diab

In het losjes op feiten gebaseerde verhaal zien we hoe zo’n vrouw in de volgepropte bus op weg naar haar werk dagelijks in haar billen wordt geknepen. Er ontstaat veel opschudding wanneer ze ertoe overgaat haar belagers met een zakmesje in het kruis te prikken. Een rechercheur wil de telkens ongezien ontsnappende vrouw opsporen door op iedere bus een informant te plaatsen. Maar weet je wel hoeveel bussen er in Egypte zijn, werpt een collega tegen. Geen idee, is het antwoord, maar ik weet wel hoeveel verklikkers we hebben.

Het beloofde nagesprek met de hiermee debuterend regisseur Mohamed Diab kon helaas geen doorgang vinden. De filmmaker had wel een Nederlands visum gekregen, maar mocht desondanks het land niet verlaten. Ook de 35mm kopie van 678 kwam Egypte niet uit, zodat het Rotterdamse publiek genoegen moest nemen met een dvd-projectie. Wat het speciale karakter van de gelegenheid eigenlijk alleen maar ten goede kwam.

Ook nog steeds actueel is het feit dat afgelopen december de Iraanse regisseur Jafar Panahi en zijn collega Mohammed Rasoulof in Iran werden veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf en twintig jaar beroepsverbod, onder meer wegens ‘propaganda tegen de Islamitische republiek’. Het Rotterdams festival sluit zich aan bij het wereldwijde protest tegen deze veroordeling. Festivalbezoekers kunnen meedoen aan een fotoactie op de website van het festival.

Daarnaast zijn twee oudere films van Panahi en Rasoulof van stal gehaald. Vrijdag is dat Panahi’s kinderfilm The White Balloon, wat een slappe keus genoemd mag worden. Panahi is natuurlijk niet veroordeeld omdat hij kinderfilms heeft gemaakt. Zijn kritische houding en zijn grote kracht als cineast zie je pas goed in zijn meesterwerk The Circle of in het quasi-documentaire Offside, waarin hij het opneemt voor de vrouwen van Iran. The White Meadows van Rasoulof is een poëtische allegorie over een visser die tranen in parels hoopt te veranderen.

Wie gisteren niet aanwezig was bij de eerste bioscoopvertoning van Tiger Eyes doet er goed aan dinsdagavond alsnog af te stemmen op Nederland 2. Dan is de televisiepremière van deze door Frank Scheffer gemaakte jubileumfilm waarmee het Rotterdams Filmfestival zijn veertigste editie viert.

Wim Wenders, een van de helden van Rotterdam (foto Melle van Essen)

In Tiger Eyes mogen zeven regisseurs die samen het soort cinema vertegenwoordigen waar Rotterdam zich sterk voor maakt vertellen wat film voor hen betekent. Een onverwacht aansprekend lesje filmkijken, in zeven persoonlijke statements van Raùl Ruiz, de surrealist uit Chili, Jim Jarmusch, de ‘independent’ uit de Verenigde Staten, Wim Wenders, destijds voorman van de nieuwe Duitse golf, Abbas Kiarostami, de internationaal gelauwerde Iraniër, Michael Haneke, de strengste criticus van onze tijd, Abderrahmane Sissako uit Mauritanië en tenslotte de Thaise magiër en Gouden Palm-winnaar Apitchatpong Weerasethakul.

Hoewel de opzet niet bijster uitnodigend klinkt, bleek eventuele ongerustheid volstrekt overbodig. Frank Scheffer heeft al een geduchte reputatie als maker van componistenportretten. In het geval van Tiger Eyes slaagt hij erin om met betrekkelijk simpele ingrepen het grotendeels uit de beruchte ‘talking heads’ opgebouwde groepsportret te verheffen tot een krachtig en bondig cinemamoment met precies die poëtische en persoonnlijke toets die het nodig had. Met dank ook aan het voortreffelijke camerawerk (deels in zwart-wit) van Melle van Essen.

Minder succesvol was Cinema Reloaded, een ander IFFR-project waarvan het resultaat gisteren werd getoond. De twee korte films die het opleverde zijn bezienswaardig genoeg, maar daar gaat het hier niet om.

Cinema Reloaded werd vorig jaar gelanceerd als een experiment in crowdfunding, het financieren van een film door een groot aantal toekomstige kijkers alvast een kleine donatie te laten doen. Daar bestaan succesvolle voorbeelden van en sommigen vinden ook dat dit helemaal past bij de huidige internettijd. Cinema Reloaded laat echter zien dat het niet zo eenvoudig is. Het publiek kon met donaties van minimaal vijf euro bijdragen aan drie korte filmprojecten, waarvan er uiteindelijk twee werden gerealiseerd: No One Is Illegal van Ho Yuhang uit Maleisië en Random Strangers van de Argentijn Alexis Dos Santos.

Het streefbudget van 30.000 euro per film werd in de loop van het jaar al verlaagd tot 15.000 euro, maar uiteindelijk werd voor No One Is Illegal en Random Strangers niet meer dan 2.580 respectievelijk 4.445 euro opgehaald. De rest is uit andere bron bijgepast. Ondanks een optimistisch getoonzet persbericht blijkt crowdfunding nog geen algemeen toepaspare methode te zijn.

Beide films zijn vanaf dinsdag tot en met 6 februari op het YouTube-festivalkanaal te bekijken. Het speelse en gevoelige Random Strangers laat zien hoe twee eenzame zielen elkaar via internet ontmoeten. Het is de opmaat naar een langere speelfilm waar Dos Santos aan werkt. In de documentaire No One Is Illegal onderzoekt Ho Yuhang op laconieke wijze de gespannen verhouding tussen Indonesië en Maleisië.

De eerste film uit de Tiger-competitie voor nieuw talent waar het Rotterdamse festivalpubliek vrijdag mee kon kennismaken was Flying Fish uit Sri Lanka. De bij de voorstelling aanwezige regisseur Sanjee Pushpakumara was duidelijk overdonderd. Hij zag zijn film zelf voor het eerst op groot doek, en dan ook nog voor een uitverkochte zaal.

Zijn dankwoord was niet alleen aandoenlijk maar ook opmerkelijk. Hij bedankte natuurlijk de medewerkers en zijn moeder, die voor de grotendeels onbetaalde cast en crew van deze door het Hubert Bals Fonds gesteunde low-budgetproductie had gekookt, maar ook alle inwoners van Sri Lanka die door het betalen van belasting zijn filmopleiding mogelijk hadden gemaakt. Misschien een ideetje voor onze kunstenacties?

Verder liet hij weten dat Bergman en Tarkovsky zijn grote helden waren en dat hij naast film ook van poëzie, schilderkunst en theater hield. Dat laatste was zeker terug te zien in dit sobere, maar bij vlagen toch groots ogende debuut dat na tien jaar schrijven en dromen eindelijk was gerealiseerd. Een hapklaar brokje was het niet. Deze in betrekkelijk fragmentarische scènes en beelden neergezette impressie van het leven in Sri Lanka tijdens de oorlog met de Tamil Tijgers vraagt enig doorzettingsvermogen en dan nog blijft veel ongrijpbaar. Pas na geruime tijd ontdek je de verhaallijntjes die in dit losse mozaïek verscholen zitten. Daarnaast is de symboliek vermoedelijk belangrijker dan het zich aanvankelijk laat aanzien.

Afgezien van een serie korte films en Rutger Hauers optreden als de schilder Pieter Breughel in het Pools-Zweedse The Mill and the Cross is het Nederlandse aandeel op dit festival betrekkelijk gering. Deels heeft dat te maken met het feit dat de films niet eerder op een ander Nederlands festival te zien geweest mogen zijn. Brownian Movement van Nanouk Leopold was hier uitstekend op zijn plaats geweest, maar die gaat dan weer naar Berlijn.

Club Zeus

De Nederlandse honneurs werden deze eerste festivaldagen dus waargenomen door het in een combinatieprogramma weggestopte Onze krant van Eline Flipse, en Club Zeus, de nieuwe film van David Verbeek. Onze krant is een bescheiden, maar mooi en zorgvuldig gemaakte documentaire over een Russische journalist die op het platteland ver van Moskou een onafhankelijke regionale krant is begonnen, wat in het Rusland van Poetin tamelijk uniek is. IKON zendt de film aanstaande donderdag uit op Nederland 2.

Club Zeus was, gezien de reputatie die Verbeek met Shanghai Trance en R U There heeft opgebouwd, een teleurstelling. Het onderwerp is intrigerend genoeg: jonge, mannelijke ‘hosts’ die eenzame vrouwen betaalde aandacht schenken. De tamelijk langdradige uitwerking kwam helaas nauwelijks uit boven het fraai gefotografeerde cliché van eenzaamheid in een wereldstad. Laten we hopen dat het een te snel gemaakt tussendoortje was.

Er zitten geweldige skateboardscènes in het Griekse Wasted Youth waarmee het Rotterdams Filmfestival vanavond zijn 40ste editie opende. Lyrisch, maar wel met die stevige dosis rauwe nervositeit die past bij deze poging het levensgevoel van een stad of misschien wel een heel land in crisis te pakken.

Wasted Youth

Wasted Youth, geselecteerd voor de Tiger Competitie voor beginnende cineasten, is het ogenschijnlijk uit de losse pols gedraaid debuut van Argyris Papadimitropoulos en Jan Vogel. Ze lieten zich inspireren door de situatie in de Griekse hoofdstad aan de vooravond van de rellen die daar in december 2008 uitbraken.

Die crisissituatie zelf komt overigens nauwelijk echt ter sprake. Alles draait om het onderhuidse gevoel, een onbestemde spanning die eigenlijk het belangrijkste element is van de twee door elkaar geweven verhalen. Een paar dagen uit het leven van een balorige tiener en een gefrustreerde politieagent. Een rusteloze film die puur drijft op sfeer en gevoel. Het gevoel dat je niet weet wat je morgen moet doen en dus maar het liefst feestend de nacht in gaat. Of het gevoel gevangen te zitten in een doodlopende steeg. Een impressie in contrapunt, wachtend op ontlading.

Het is een kleine film volgens een karakteristieke beginnersformule en met een ontknoping die ook geen al te grote verrassing is, maar wat Papadimitropoulos en Vogel verder laten zien maakt genoeg indruk. Een Tiger met passie en een typische Rotterdam-film is het zeker.

Naast deze opening voor genodigden was er Essential Killing van de Poolse veteraan Jerzy Skolimowski als openingsfilm voor het overige publiek. De Amerikaanse acteur Vincent Gallo kreeg in Venetië al een prijs voor zijn zwijgende vertolking van een Afghaan die door Amerikaanse soldaten wordt ingerekend, om vervolgens per ongeluk te ontsnappen waarna een ijzingwekkende klopjacht door een winters landschap begint. Prachtig om te zien hoe Skolimowski, die vooral in de jaren zeventig en tachtig van zich liet horen, deze tegendraadse en vaak verbluffend gefotografeerde actiefilm geleidelijk laat veranderen in iets heel anders.

Nog voordat het festival goed en wel van start was gegaan waren er al meer dan honderdduizend kaartjes verkocht, ongeveer een derde van het beschikbare volume. En omdat ’40′ in Romeinse cijfers ‘XL’ is pakt dit grootste Nederlandse filmevenement extra groot uit, met 40 extra locaties – van galeries tot en met het Oogziekenhuis – waar ook iets te zien of te beleven valt. Het als vanouds breed uitwaaierende filmfeest duurt tot en met 6 februari.

Avatar was met ruim 1,2 miljoen bezoekers de best bezochte film in 2010. Op de vijfde plaats staat New Kids: Turbo, de Nederlandse verrassingshit. In totaal werden er het afgelopen jaar 28,1 miljoen bioscoopkaartjes verkocht, en dat zijn er in de afgelopen dertig jaar nog nooit zo veel geweest. De doorbraak van 3D speelt hierbij een belangrijke rol. 1 op de 7 verkochte kaartjes was voor een 3D-film. Het marktaandeel van de Nederlandse film was met 15,8 procent ietsje minder dan vorig jaar, maar het aantal Nederlandse films is toegenomen.

Avatar best bezochte film

Wilco Wolfers, voorzitter van de Nederlandse Federatie voor de Cinemato-grafie, had voornamelijk goed nieuws te melden op de nieuwjaarsreceptie voor de bioscoopbranche in het Amsterdamse Tuschinski Theater. 2010 was gewoonweg een topjaar. De bioscopen merken niets van de crisis. Wie er wel wat van merken zijn de dvd-verkopers. De dvd is al een aantal jaren in een neerwaartse glijvlucht, al is er hoop dat dit goedgemaakt gaat worden door de stijgende verkoop van blu-rayschijven en het betaald kijken en downloaden via internet.
Wolfers noemde in dat verband ook de onvermindernde populariteit van het illegaal downloaden en kopiëren en deed een oproep aan de regering om nu eindelijk eens met maatregelen te komen. “Jullie zijn van law and order, laat dat dan ook zien.”
Daarnaast sprak hij de vrees uit dat de dreigende bezuinigingen op cultuur ten koste zullen gaan van het productievolume van Nederlandse films. Tenslotte liet hij weten niets te begrijpen van het voornemen om de Filmkrant zijn relatief bescheiden subsidie te ontnemen. Hij noemde dit onafhankelijke maandblad een onmisbare schakel tussen films, makers en publiek.

Volgens de Nederlandse filmpers waren het Franse gevangenisdrama Un Prophète en de Pixar-animatiefilm Toy Story 3 de beste films die dit jaar in de Nederlandse bioscoop te zien waren. Nederlandse winnaar is het grimmige tienerdrama Schemer van Hanro Smitsman, zo maakte de Kring van Nederlandse Filmjournalisten bekend. Deze uitslag is het resultaat van een enquête onder 54 filmjournalisten die ieder hun internationale en Nederlandse topdrie inleverden. De verkiezing wordt sinds 2003 gehouden. Het is voor het eerst dat twee titels ex aequo eindigen.

Un prophète (l) en Toy Story 3

De internationale verkiezing was dit jaar een nek-aan-nekrace tussen drie favorieten. Na het op festivals met prijzen overladen Un Prophète en het commercieel zeer succesvolle Toy Story 3 eindigde David Fincher’s The Social Network, naar het leven van Facebook-oprichter Mark Zuckerberg, met het kleinst mogelijke verschil op de derde plaats.

In de Nederlandse sectie waren de verschillen duidelijker. Winnaar Schemer had eerder op het Nederlands Filmfestival al de prijs van de Nederlandse filmkritiek gekregen. Tweede werd de Nederlandse Oscarinzending Tirza, en de boekverfilming De gelukkige huisvrouw kwam op de derde plaats.

Opvallend was de hoge score van de documentaire Weemoed & Wildernis van Digna Sinke. Deze film over de ontpoldering van Tiengemeten, die gaandeweg verandert in een ontroerende bespiegeling over leven en dood, haalde in het door speelfilms gedomineerde klassement een vierde plaats. Voor vijf critici was het zelfs de beste Nederlandse productie die ze in 2010 gezien hadden.