Humor in de opera is zo oud als de weg naar Rome. Maar een operavoorstelling maken die muzikaal geslaagd is en ook nog komisch, dat valt nog niet mee. Marc Pantus doet het al jaren in komische intermezzo’s met zijn gezelschap I Piccoli Holandesi. In de voorstelling Doodleuk combineert hij zo’n intermezzo comico met een gewaagder concept.

Doodleuk is opgebouwd uit twee contrasterende delen. Deel een is Mamalucca, Bagatella & Pattatocco: een komisch intermezzo bedoeld voor in de pauze van een serieuze opera. Het is gecomponeerd in 1715 door Francesco Conti, voor drie zangers en ensemble. Het wordt gevolgd door Doodleuk, een solo van Marc Pantus met de cantate Ich habe genug van Bach en de Kanarienvogel van Telemann, plus teksten van Thomas Bernhard.

Mensen laten lachen in het theater is moeilijker dan het lijkt. Er is een hoop voor nodig: een strakke timing bijvoorbeeld, en een grote beheersing van de techniek die je als acteur of zanger gebruikt. Bas-bariton Marc Pantus speelt regelmatig komische operarollen en merkt dat je daarin tot veel bereid moet zijn. ‘’Jezelf te kakken durven zetten bijvoorbeeld,” zegt hij. ‘’En je ijdelheid overboord zetten, want je moet in je blote kont durven staan. Je moet namelijk lelijk zingen als dat nodig is, en dat willen lang niet alle zangers. En die 18e-eeuwse komische intermezzi zijn erg mooi geschreven, dus de mooie noten moeten er ook echt mooi uitkomen.”

Komisch talent héb je, dat kun je niet aanleren, aldus Pantus. Maar de techniek is onontbeerlijk. “In die 18e-eeuwse intermezzi is de stijl klassiek. Die doet denken aan het stripverhaal, met harde, hoekige overgangen. Van ‘je inleven’ in het drama is weinig sprake, het spel is gericht op effect.”

Kan het stempel van lolbroek niet in de weg gaan zitten van serieuze rollen? “Dat is zeker een risico. Maar ik heb de indruk dat ik er nog geen Christus-partij in de Matthäus aan opgeofferd heb. Ik denk dat ik dáár bekender van ben.” Risico of niet, komische rollen spelen geeft een extra dimensie aan Pantus’ vak. “Na een van de Doodleuk-voorstellingen reisde ik terug met de Italiaanse contrabassist, die zei dat hij het zo leuk vond dat het zo levend was. Het is geen archeologie. Normaal gesproken is er in barokmuziek afstand tot het heden, maar de lach overbrugt die. Het is voor veel mensen een drempelloze manier om met die muziek in contact te komen.”

De twee delen van de voorstelling hebben een behoorlijk verschillend karakter. “Een komisch intermezzo is puur vermaak. Je moet er niet meer van willen maken, elke pretentie wordt ontmaskerd. In het tweede deel speel ik met wat humor is.” Pantus zingt een droevige cantate en laat zijn toehoorders lachen, maar het idee van lach-of-ik-schiet maakt dat ze zich daar ongemakkelijk bij voelen. “Dat tweede deel is de consequentie van het eerste. De vraag is: is dit nu een komedie of een tragedie? Ik heb reacties van mensen gehad die vertelden dat ze zich de volgende dag nog afvroegen: wat heb ik nou eigenlijk gezien? Ik zet alles tegenover elkaar. En… ik weet niet of ik dat wel mag zeggen, maar zelf vind ik dit het mooiste wat ik tot nu toe heb gemaakt.”

www.piccoliholandesi.nl
Vr 15 jan. 20.30 u: Theater de Regentes, Den Haag
Zo 17 jan. 20.15 u: Posthuis Theater, Heerenveen

foto John Batten

Door Ellen Segeren

De eerste repetitie met de Radio Kamer Filharmonie zit erop. ‘Ze waren zeer goed voorbereid,’ zegt een verheugde Sir Peter Maxwell Davies. Vrijdagavond 4 december dirigeert hij het orkest in het Muziekgebouw aan ’t IJ in vier van zijn eigen werken. Voor het laatst. ‘Andere dirigenten kunnen dat veel beter dan ik.’

De blik uit zijn helderblauwe ogen is levendig, zijn manier van praten is bedachtzaam. De eminence grise van de Britse hedendaagse muziek is al een paar weken weg van zijn stek op de Orkney-eilanden in het uiterste noorden van Schotland, om in België en Nederland zijn werk te dirigeren.

Alsof hij er zelf nog een beetje confuus over is, vertelt de componist hoe hij aan het dirigeren raakte. ‘Mijn eigen groep, The Fires of London, dirigeerde ik op bescheiden wijze. Ik kreeg een compositieopdracht voor het Scottish Chamber Orchestra die onder een andere dirigent meermalen werd uitgevoerd, maar toen we de kans kregen het werk op te nemen, was hij niet beschikbaar. Het orkest wilde dat ik het deed. “Je hoeft alleen maar voor ons te staan en de maat te slaan,” zeiden ze. Kort daarna stond ik ook voor de BBC Philharmonic en even later ook voor de Royal Philharmonic in Londen. Ik heb werkelijk alles gedirigeerd, Tsjaikovsky, Bruch, Stravinsky… Net zo veel als echte dirigenten. Ik heb er zó veel van geleerd! Vooral over hoe een orkest denkt. Elke componist zou moeten dirigeren. Mijn compositieleerlingen aan de Royal Academy laat ik hun eigen werk zelf dirigeren. Ze vinden het doodeng, maar het is enorm leerzaam. Als ik dat had geweten, was ik twintig jaar eerder gaan dirigeren.’

Toch stopt hij ermee. Hij wil al zijn aandacht wijden aan het componeren. Met zijn 75 jaar heeft hij een indrukwekkend en uiterst gevarieerd oeuvre opgebouwd waarin één ding opvalt: zijn muziek komt direct binnen. ‘In de tweede helft van de 20^e eeuw kwam muziek te ver van gewone mensen af te staan,’ vindt Maxwell Davies. ‘Als je ook maar enigszins de mogelijkheid hebt, ben je aan de samenleving verplicht om muziek te schrijven waarin diezelfde samenleving betrokken is. Daardoor help je mensen hun muzikaliteit beter te begrijpen. In mijn jonge jaren schreven componisten vaak muziek voor collega’s, of voor mensen die ingewijd waren in een mysterieuze taal. Prima, maar ik vind dat muziek kwesties moet aanroeren die alle mensen aangaan. De taal die we in de 21^e eeuw hebben geërfd, is zo breed dat we die onder alle omstandigheden kunnen laten spreken. Veel componisten zijn het beslist niet met me eens, maar dat kan me niet schelen.’

Vrijdag klinkt in Nederland voor het eerst Last Door of Light, een aanklacht tegen de klimaatverandering. ‘Het eiland Sanday, waar ik woon, verdwijnt langzaam in zee. Als componist heb ik de taak om daar getuigenis van te geven. Ik kan niet anders dan dingen waarover ik me opwind in composities verwerken. Ook over de invasie in Irak heb ik me ontzettend kwaad gemaakt. Het is crimineel om andere landen binnen te vallen, zeker als je zelf niet bedreigd wordt. Onze regering heeft ons met leugens bestookt. Ik zag op tv hoe Blair het parlement overhaalde om hem te steunen. Toen ik het geluid uitzette, leek hij precies zo’n advocaat die betaald werd om een zaak te verdedigen waarvan hij wist dat die fout was. Al mijn geloof in de Britse democratie was verdwenen. In die tijd schreef ik voor Naxos tien strijkkwartetten, en in het midden van de derde zit een militaire mars. Mannen als Blair en Bush luisteren niet eens naar Mozart, laat staan naar mijn muziek, maar toch wil ik er getuigenis van geven. Olie en wereldmacht, daar draait het om. Ik ben blij met Obama, hij is diplomatiek. Hopelijk is hij zo verstandig om niet al te zeer naar links op te schuiven, want Amerika is een schietgrage natie.’

Ferme woorden die in conservatieve Britse kringen niet altijd even warm onthaald zullen worden. Het heeft niet verhinderd dat de componist, die in 1987 al tot ridder was geslagen, sinds 2004 ook drager is van de titel Master of the Queens Music. In die hoedanigheid schrijft hij muziek voor koninklijke evenementen.

Maxwell Davies maakt er geen geheim van dat hij die titels gebruikt. ‘Mensen die anders niet naar me zouden luisteren, doen dat nu wel. Zo heb ik me sterk gemaakt voor ons muziekonderwijs. Dat was ooit bijzonder goed, totdat Thatcher aan de macht kwam. Zij heeft zo’n beetje alles afgeschaft. Geen schoolkoren meer, geen orkesten in het land, geen muziekles meer, terwijl dat altijd gratis of heel goedkoop was. Het effect is duidelijk: er is een hele generatie die geen idee heeft van klassieke muziek. Hen is een belangrijk geboorterecht ontzegd. New Labour heeft inmiddels veel beloofd, we hopen er het beste van. Toen ik muziekles gaf, van 1959 tot 1962, gingen we de Vespers van Monteverdi uitvoeren, en van de 500 leerlingen op school wilden er 300 meezingen! Ook leerde ik ze componeren. De stoutste kinderen ontdekten dat ze muziek konden maken. Hun hele houding veranderde, werd constructief, in alle vakken. Als je alles beheert als een accountant, hou je geen culturele waarden meer over. In onze hele geschiedenis hebben we onze beschaving hooggeacht, maar dat werd weggevaagd.’

Nog steeds geeft hij compositieles in Londen, maar een pied-à-terre heeft hij daar niet meer. Zijn leven concentreert zich al tientallen jaren op Orkney. Nu op het eiland Sanday, waar hij ruim tien jaar geleden ging wonen omdat hij het op het eiland Hoy te toeristisch vond worden. Nog steeds vindt hij er inspiratie voor zijn werk.

Weer of geen weer, ’s ochtends wandel ik bij schemering met de hond. Voor grote werken “loop” ik de harmonie en de architectuur van mijn muziek en hoor die om me heen. Als iets me niet bevalt, loop ik terug en doe ik het opnieuw. Daarna schrijf ik het op. Kleine liederen of pianostukken overkomen me gewoon, die vallen als rijp fruit uit een boom. De gemeenschap op Sanday is klein, iedereen kent elkaar. Wandelende mensen die iemand zien naderen, kiezen een andere route uit respect voor elkaars behoefte om alleen te zijn.’

Uit zijn muziek spreekt de liefde voor volksmuziek en bijbehorende instrumenten, zoals de doedelzak in An Orkney Wedding, with Sunrise, dat vrijdag op het programma staat. Geamuseerd zegt hij: ‘Gunther Haußknecht is de solist, hij is fantastisch! Hij leerde spelen in Berlijn, dat wilde hij als jongen al. Nu wint hij het concoursen in Schotland.’

Als Master heeft Maxwell Davies aangestuurd op een jaarlijkse muziekprijs, de Queen’s Medal of Music. Die is eerder uitgereikt aan dirigent Charles Mackerras, bas-bariton Bryn Terfel en componiste Judith Weir, en begin dit jaar aan de bespeelster van de Northumbrian doedelzak, Kathryn Tickell. Een prachtig instrument, zegt Maxwell Davies. ‘Ik was met de BBC Philharmonic in Manchester en zat op een avond alleen in de dirigentenkamer. Ineens hoorde ik een prachtig geluid in de gang en ik ging kijken. De tweede klarinettist zat Northumbrian pipes te spelen! Later is hij bij me geweest om alles over het instrument te vertellen, het bereik, de toonsoorten die je erop kunt spelen, hoe het werkt. Daarna heb ik er een stuk voor geschreven waarmee hij de hele wereld over is gegaan. Later heb ik een werk voor Kathryn Tickell geschreven. Toen zij begon, was ze een van de zes mensen die het instrument nog bespeelden. Inmiddels zijn er weer honderden enthousiaste bespelers, dankzij haar.’

Het programma van vrijdag bevat twee Nederlandse premières, het genoemde Last Door of Light, en de Strathclyde Concerto no. 4. Het openingswerk is Jimmack the Postie. ‘Een grappig stuk, maar wel veeleisend. Het roept alertheid op. Het is de beschrijving van de postbode die brieven bezorgde op het eiland Hoy. Daarna volgt het klarinetconcert, gespeeld door Dimitri Ashkenzay, een briljante klarinettist. Vervolgens het stuk dat over de klimaatverandering gaat en mensen misschien met zware gedachten achterlaat. Maar omdat ik iedereen blij naar huis wil laten gaan, eindigen we met An Orkney Wedding, with Sunrise.’

Vrijdag 4 december, 20.15 uur: Sir Peter Maxwell Davies in het Muziekgebouw aan ’t IJ met vier eigen werken.
Voorgesprek met Huib Ramaer om 19.15 uur op Foyerdeck 1. Het concert wordt uitgezonden op Radio 4 op 10 januari 2010.

Sir Peter Maxwell Davies: www.maxopus.com

foto Pascal Moors

Door Maarten Baanders

Voor choreograaf Joost Vrouenraets was de periode waarin hij werkte bij Maurice Béjart beslissend. Hij gaat inmiddels allang zijn eigen weg, met zijn groep Gotra Ballet, maar Béjart Ballet Lausanne heeft hem uitgenodigd om als gastchoreograaf een nieuw werk te komen maken: Ex Orbis.

‘Ik was als kind al onder de indruk van Maurice Béjart,’ vertelt Vrouenraets. ‘Zonder het te weten! Ik zag de film Les uns et les autres, met daarin de dans op de Bolero. Die danser op die rode tafel! Ik dacht meteen: dit is het! Die scène heb ik eindeloos bekeken. Het was een choreografie van Béjart. Maar dat wist ik op dat moment nog niet.’
Veel later, na zijn opleiding Jazztheater- en Showmusicaldans aan de Theaterschool Amsterdam klopte Vrouenraets bij Béjart aan. ‘Ik had de opleiding voltooid, maar ik miste iets. Ik wilde dieper in de dans duiken en deed auditie bij Béjarts school. Eigenlijk was ik één dag te oud. Voor die opleiding mocht je niet ouder zijn dan twintig. En ik werd op de dag van de auditie 21!’
Toch werd hij toegelaten. Maar toen hij na vier maanden klaar was, was het nog niet genoeg. En Béjart wilde ook graag dat Joost bleef. Hij werd betrokken bij Les clowns, een choreografie van Béjart die veel succes had en bekroond werd met een uitvoering tijdens de G8 in Genève in 2003.

Joost Vrouenraets danste mee in beroemde Béjart-producties als De Vuurvogel en Sacre du printemps. ‘Ik heb mijn rol in de Sacre helemaal uitgeschreven, pas voor pas,’ zegt Vrouenraets. ‘Ik ben chaotisch, maar door het op deze manier vast te leggen, plaats ik de dans buiten mijzelf en kan ik er van buitenaf naar kijken. Dat geeft houvast en ik zie dan duidelijker wat de inhoud van die passen is. Het is als met kijken in de spiegel. Je ziet dingen van jezelf die je zonder spiegel niet ziet.’

Lichamelijk
Net als bij Béjart ligt bij Vrouenraets het accent op het maken van choreografieën, niet op het zelf dansen. ‘Toch ben ik fysiek ingesteld, altijd op zoek naar de lichamelijke sensatie. Als ik aan een choreografie werk, kijk ik wat de dansers doen. Dan voel ik hoe mijn lichaam daarop reageert. Het is die lichamelijke reactie die me zegt of het goed zit met de choreografie of dat er iets moet worden veranderd.’
‘Maurice Béjart heeft een andere identiteit dan ik, maar er is wel verwantschap. Hij heeft iets in mij wakker gemaakt wat essentieel voor mij is. Maar nu ik mijn eigen weg ga, ben ik objectiever naar zijn werk gaan kijken, meer van een afstand. Voor sommige van zijn kwaliteiten heb ik nu meer oog dan vroeger. Maurice had het vermogen terug te gaan naar zijn kindertijd. Er zit veel eenzaamheid in zijn werk. En het verlangen iets te bereiken wat niet te bereiken valt. Hij verloor zijn moeder toen hij nog jong was. Dat heeft hem gevormd. Ik heb van Maurice liefde voor mensen meegekregen. Hij kon fenomenaal conflicten tussen mensen verzachten. Hij was een filosofisch mens. Dat had hij van zijn vader, die filosoof was. Maurice had zo zijn eigen manier om na te denken over de mensen die hem bezighielden. Hij kende de moeder van Freddie Mercury en zei eens dat als Mozart en Freddie elkaar in de hemel zouden ontmoeten, dat ze dan meteen samen piano zouden gaan spelen. Hij was er niet de man naar om de dood zwaar op te vatten. Toen hij op een dag een telefoontje kreeg dat er een vriend van Marcia Haydee (een danseres met wie hij had gewerkt, red.) was overleden, was zijn reactie: doorwerken. Hij ging meteen weer de studio in. Door na zo’n gebeurtenis direct door te gaan met het leven, voelen we onze existentie, vond hij. Toen Maurice zelf overleed, was Gilles bezig Béjarts nieuwste choreografie in te studeren. Ook hij werkte gewoon door na het overlijdensnieuws.’

Als Vrouenraets over zijn band met Béjart praat, klinkt er bijna iets bovennatuurlijks mee. Joost klopte eens bij Béjart in diens kantoor aan. Toen Maurice de deur opendeed, zie hij, zonder naar de vloer te kijken: ‘Wij hebben dezelfde schoenen aan.’ Joost keek en inderdaad: ze waren beiden blootsvoets! Ook op momenten waarop beslist moest worden wat Joost Vrouenraets voor zijn ontwikkeling in de dans moest doen, was er een woordloze overeenstemming tussen hem en zijn leermeester.

Identiteit
Niet gemakkelijk om met zo’n indrukwekkende erfenis een eigen identiteit als choreograaf te vinden. Joost Vrouenraets is er intensief mee bezig. Andere mensen zijn hierbij van essentieel belang. Dramaturg Guy Cools is zo iemand. Hij stelde vragen als: wat is de essentie van je werk? Wat wil je? ‘Ik kon dat toen niet zeggen, maar ik was blij met deze confrontatie,’ vertelt Vrouenraets. ‘Je moet weten wat je wilt, anders zwem je in de oceaan.’
Vrouenraets’ werkwijze veranderde. Ging hij vroeger volledig af op zijn eigen fysieke sensatie, tegenwoordig geeft hij improvisatieopdrachten aan zijn dansers. ‘Het gaat mij om urgentie. Urgentie in de zin van: we willen veel, maar hebben weinig tijd in het leven. Maar ook: als je iets op een publiek wilt overbrengen, een verhaal of een beweging, dan moet je urgentie voelen. Anders ben je de aandacht van de toeschouwer kwijt. Iedere fractie van een seconde is daarbij van levensbelang. Wat je het publiek laat zien is als met luchtbelletjes in water, als schuim. Het is er even, spat al uit elkaar en is alweer weg. Als je het niet gezien hebt is het verdwenen.’

Joost Vrouenraets heeft een coach: Florian Verheijen, die ondermeer werkt als productieleider van Danshuis Station Zuid. ‘We gaan peuteren in de chaos in mij. Florian vroeg me om een foto van mezelf. Die kopieerde hij in spiegelbeeld. Hij knipte de foto en de kopie in twee helften, links en rechts en plakte de twee linker- en de twee rechterhelften aan elkaar. Met deze twee foto’s liet hij me de dualiteit in de mens zien. Wat je ook doet of denkt, altijd voert één van de twee delen van jezelf de boventoon. Florian droeg me op de twee foto’s van mijn gezichtshelften een naam te geven. Dat werkte confronterend. Ik noemde de één Hugo, de ander Toine. Hugo is zacht, spiritueel, gaat graag met mensen om, hecht aan familie en huis, is als een monnik, zit stevig in elkaar en rijdt bij voorkeur in een four wheel drive auto. Toine daarentegen is een freak, let constant op alles om zich heen, zijn auto is een Lotus, en hij krijgt het waarschijnlijk snel aan zijn hart.’ Het zette Vrouenraets aan het denken. Als hij aan een choreografie werkt, wie voert dan de boventoon: Hugo of Toine?

Cirkel
In Ex Orbis wil Vrouenraets zijn fascinaties verwerken. Al jaren heeft hij de gewoonte in een schrift zijn ideeën en uitwerkingen te noteren, net zoals hij jaren geleden de passen van de Sacrevolledig uitschreef. Bij het observeren van de mensen om hem heen had Vrouenraets de ‘existentiële ervaring’ dat ieder in een eigen cirkel leeft. Orbis betekent immers ‘cirkel’ of ‘wereld’.
‘Het leven is cyclisch. In die cirkel van het bestaan creëert men kaders, hokjes die het leven ordelijk en vertrouwd maken. Je kunt denken aan een huis om in te wonen, maar ook aan familie, groepen waarin we onze plaats hebben, en ook aan structuren in ons denken. Daar voelen we ons beschermd bij. Toch wringt er iets. Een mens komt nu eenmaal in contact met mensen die buiten de vertrouwde structuren vallen, mensen die hun eigen cirkel hebben. Zo gebeuren er dingen die tegen het vertrouwde leven ingaan. Als cirkels van mensen elkaar overlappen, ontstaan er relaties.’ Vrouenraets wil in zijn choreografie hierop inzoomen, als een voyeur kijken naar twee mensen die zich tussen massa’s andere mensen bevinden, zien hoe hun cirkels elkaar overlappen, hoe ze op elkaar inwerken.

Door Ellen Segeren (foto’s Hans Hijmering)

Vier zangers, Nicole Fiselier (NL),  Zhenhua Chuang (China), Yun Park (Zuid-Korea) en Kitty de Geus (NL), zijn geselecteerd in de voorronden van een week eerder. Ze krijgen op twee opeenvolgende dagen een half uur persoonlijke aandacht en aanwijzingen van de grande dame. Miricioiu laat hen eerst het werk van hun keuze uitvoeren en stapt dan het podium op: “The problem is…” Doortastend pakt ze het aan. Ze geeft veel ruimte, maar laat ook horen wat ze wil horen, wat tegelijk een proeve is van wat ze kan. Humor, inlevingsvermogen en acteertalent zijn haar grote krachten. Ze is streng. Maar niemand zit ooit met kromme tenen, want ze brandt geen enkele kandidaat af. En bij het gewenste resultaat klinkt het: “Good girl!”

Voor deelnemers is het ook een opgave, want die moeten bereid zijn hun ego, verlegenheid en trots van zich af te zetten, weet Miricioiu. “Dat is moeilijk, omdat juist die eigenschappen ons tot zangers maken. We hebben die trots en dat ego keihard nodig. Aan deze specifieke masterclass was het zo opmerkelijk dat de deelnemers allemaal hun trots behielden, maar mij wel toestonden om veranderingen aan te brengen. Dat is zeldzaam. Vaak worden ze zo hulpeloos.”

Als het goed gaat, heeft een masterclass een belangrijke functie voor de ontwikkeling van het aankomend zangtalent. “Het geeft een kick, het maakt energie los. Je wordt er niet meteen een goede uitvoerend musicus van, maar je krijgt wel een voorproefje van waar je heen gaat. En elke leraar vertelt je een deel van de waarheid. Zelfanalyse en goed luisteren blijven belangrijk. Vorm je eigen smaak voordat je informatie van een docent aanneemt. Het is zó persoonlijk! Ga niet af op naam en faam, want sommige docenten zijn voor de een wel goed, maar voor de ander niet.”

“Ik heb het voorrecht dat ik nog steeds uitvoeringen geef, dus mijn stem is in vorm. Ik kan voorbeelden geven die ze kunnen nazingen, zodat ze voelen wat ik bedoel. Ik kom nooit direct aan de stem. Ik begin altijd bij de basis: adem en articulatie. Dat is veilig. Ik wil geen grote zaken omwoelen of hun zelfvertrouwen schaden, integendeel.”

Op de vraag of ze zelf nog steeds leert, antwoordt ze: “Ja zeker! Ik geloof in permanente educatie. Ik ontdek nog steeds dingen die ik niet moet doen. Laatst besefte ik dat ik mijn rugspieren te veel vastzet. Door de jaren heen veranderen dingen. De techniek blijft hetzelfde, maar je lichaam en geest hebben de slechte gewoonte om weg te zakken in gemakzucht of angst, de twee grootste vijanden voor je stem. Maar ik ben ambitieus en volhardend, ik ben een terriër. Ik zou het vreselijk vinden als ik niets meer te leren had.”

Maak het iedereen naar de zin, maar verlies de integriteit van je eigen persoonlijkheid niet. Dat is de kern van professioneel zingen, aldus Miricioiu. Dat klinkt onmogelijk, maar ze haalt ondersteuning uit diepere bronnen. “Je moet nederig blijven. Dat leer ik uit spiritualiteit en filosofie. Bij elk nieuw contract stap ik naar de bibliotheek en kies boeken die me inspireren op dat moment in mijn leven. Energie leren uitwisselen is een voorwaarde. Ik kan niet alleen geven. Me opladen doe ik met ademhalen, mediteren eigenlijk. Daarom zei ik tijdens de masterclass voortdurend: adem! Ook heb je een dualiteit in jezelf nodig: de ene persoon zit in de geest, de andere in de stem. Als je beide aan de buitenwereld presenteert, heb je een probleem. Je moet die ene voor jezelf bewaren.”

Terugkijkend op haar eerste schreden op het podium zegt Miricioiu: “Het moeilijkste vond ik dat iedereen probeert je kapot te maken. Niet altijd bewust, maar toch. Iedereen wil iets van je. Jezelf blijven is het allermoeilijkste. Je stem is zeer kwetsbaar en de zangwereld is keihard. Je moet echt leren zwemmen. Maar ik wil mijn studenten niet ontmoedigen. Ze hebben een project, een droom, en die wil ik niet teniet doen.” De concurrentiestrijd is moordend, vooral onder sopranen, weet Miricioiu. “Er zijn te veel sopranen, dat is simpel. Daarom moeten vrouwen harder werken, maar dat zit ook in hun aard. Maar de tijden zijn veranderd. Operahuizen waren vroeger al blij als iemand de hoge noten haalde. Zo werkt het niet meer.”

(Op de foto’s is te zien hoe Nelly Miricioiu sopraan Nicole Fiselier het goede voorbeeld geeft bij de IVC-masterclass op 26 september in De Toonzaal in Den Bosch)

Listen on posterous

foto August Swietkowiak

Door Maarten Baanders

‘Mijn werk is niet autobiografisch. Het verwijst niet naar mij zelf, maar geeft weer hoe ik naar mensen kijk. De personages zijn geen mensen die op mij lijken,’ zegt choreografe Pia Meuthen, die zojuist met haar dansers de laatste hand heeft gelegd aan haar nieuwe voorstelling Nude.

De roman Tussen een persoon van Esther Gerritsen vormde de inspiratiebron. Dit boek beschrijft een man en een vrouw op het punt van verhuizen. De man wil een nieuwe fase van zijn leven laten beginnen. Maar de vrouw voelt er niets voor ergens anders te gaan wonen en stapt uit het verhaal van haar man. Ze wil niet dat de relatie een sleur wordt.

‘Je kunt iemand maar één keer echt zien, namelijk als je hem voor het eerst ontmoet,’ vat Meuthen een van de kernthema’s van het boek samen. ‘Als je iemand langer kent en vaak ziet, in een relatie bijvoorbeeld, kijk je niet echt meer naar hem, maar vorm je je een beeld dat in je eigen verhaal past. Ieder mens schrijft zijn eigen levensverhaal en gebruikt daar andere mensen voor. Het fascineert me hoe mensen met elkaar omgaan. Wat verzwegen wordt is net zo interessant als wat wordt uitgesproken. Ook het onvermogen om in de wereld van een ander door te dringen is een aspect van relaties dat me fascineert.’

In Tussen een persoon spreekt de vrouw juist wel uit wat haar bedenkingen zijn. Dat doet ze nogal heftig. Ze bindt haar partner vast en steekt een lange monoloog af. In Nude worden veel teksten uitgesproken, door de dansers en door een voice over, maar Pia Meuthen vertaalt ook veel van wat gezegd wordt in dansbewegingen. Zo ontstaat de spanning van onuitgesproken gedachten en de lichaamstaal waarin die gedachten toch zichtbaar worden.

‘Het is een extreem verhaal,’ vertelt Meuthen. ‘Ik heb niet alles concreet overgenomen. Wel de situatie, de verhuizing, maar dat vastbinden bijvoorbeeld niet. In de voorstelling laat ik dat zien door dansbewegingen. De danseres zet de danser vast, beperkt hem in zijn bewegingsvrijheid.’

‘Al werkende kwam ik er vaak achter dat stukken die ik als tekst wilde laten klinken eigenlijk veel beter in dans konden worden uitgedrukt. Het oorspronkelijke boek heb ik losgelaten. In het begin kon ik dat niet. Maar vanaf het moment dat ik het boek als een beperking ging ervaren, keek ik er niet meer in. Het zou niet goed werken steeds te controleren of wat ik ervan gemaakt had nog wel klopte. Zodra ik het losgelaten had, lukte het me te schrappen en ging ik me vrijer voelen. Het verhaal hoeft niet realistisch te zijn, besefte ik. De dans vertelt zoveel.’

Een van de vrijheden die Meuthen genomen heeft, is de creatie van een alter ego van de vrouw. ‘Dat alter ego komt niet in het boek voor, maar door haar erbij te verzinnen, konden we duidelijker maken dat de vrouw uit het verhaal stapt en naar zichzelf kijkt, op een analytische manier. Ze kan letterlijk ingrijpen in haar eigen verhaal. Toen ik dit idee eenmaal kreeg, gaf dat een bevrijd gevoel. Bevrijd van het boek. Ik wilde niet een lang duet maken, maar een verhaal van twee mensen. En vooral wat zich in het hoofd van die mensen afspeelt.’

Bij het maken van de voorstelling maakte Meuthen intensief samen met de dansers, Barbara Mullin, Reinier Schimmel en Anne van Balen. ‘Ik bedenk welke elementen ik wil vertalen in fysieke bewegingen en welke ik als tekst in de voorstelling wil hebben. Hoe de bewegingen eruit komen te zien weet ik niet van tevoren. De dansers improviseren en zoeken hoe de tekst in beweging kan worden omgezet. De videobeelden daarvan bestudeer ik en daaruit maak ik een keuze. Het uitwerken deden we dus samen, maar het componeren tot een geheel doe ik.’

De dansers moesten zich inleven in de personages. ‘Voor Barbara Mullin was dat nog het moeilijkst. Ze kon zich niet verplaatsen in iemand die zulke extreme beslissingen neemt. We hebben samen gezocht naar elementen die meer uit Barbara zelf kwamen en die pasten in het verhaal. Je kunt een rol persoonlijker maken door uit de eigen persoon te putten.’

Voor Reinier Schimmel was het inleven een minder groot probleem. In het boek blijft de man tamelijk vaag, dus konden Meuthen en de dansers veel zelf invullen. Dat geldt ook voor het alter ego van de vrouw, gedanst door Anne van Balen.

Nude is een gecompliceerde voorstelling. Live muziek, teksten, dans en ruimtegebruik moesten nauwkeurig op elkaar afgestemd worden, vooral de overgangen. Microfoons staan verspreid op het toneel. De verschillende microfoonstandpunten hebben te maken met de verschillende standpunten van waaruit de vrouw naar haar verhaal kijkt.

‘Het is een heftiger voorstelling geworden dan ik verwacht had,’ zegt Meuthen. ‘Best extreem. Maar daarin sluit het toch weer aan bij het boek.’

Nude, Panama Pictures/Danshuis Station Zuid. Choreografie: Pia Meuthen; Muziek: Jeroen Strijbos; Teksten: Esther Gerritsen; Première do 1 okt, De NWE Vorst, Tilburg. Daarna tournee door het land.

Door Ellen Segeren

In krap twee weken tijd staan drie grote werken van componist Michel van der Aa (39) op de drie grote Amsterdamse podia, zonder opzet zo geprogrammeerd. Zo ontstaat er een toevallig minifestival: Triple Aa. Op 28 september wordt er afgetrapt met de opera After Life. Daarna volgen het multimediale Das Buch der Unruhe en de liederencyclus Spaces of Blank. Na Amsterdam reizen de producties af naar Londen, Lyon, Hamburg, Saarbrücken en Porto. Alle reden voor een gesprek met deze veelzijdige componist.

Je bent componist, maar hebt ook de regieopleiding aan de New York Film Academy afgerond. Hoe gebruik je film en muziek in After Life?
“Toen Pierre Audi me vroeg een opera te maken, had ik de film After Life van de Japanse cineast Hirukazu Kore-Eda in mijn hoofd hangen. Ik vind het thema daarvan erg mooi: mensen vertellen over het meest beslissende moment in hun leven. Toen ik kandidaten voor een auditie voor de film in mijn opera uitnodigde, wisten ze niet waar ze voor kwamen. Ter plekke vroeg ik naar hun bepalende moment, waardoor ze spontaan en eerlijk vertelden. Die verhalen heb ik opgenomen en verwerkt in een film die als een documentairelaag onder de opera ligt. Het libretto van het gezongen deel heb ik gebaseerd op het filmscript.”

Op 10 oktober beleeft Das Buch der Unruhe zijn Nederlandse première in de Nederlandse Muziekdagen in het Concertgebouw. Hoe is dat tot stand gekomen?
“Het is een muziektheaterstuk dat ik vorig jaar heb gemaakt voor Linz Cultural Capital 2009, samen met Klaus Maria Brandauer. Ook daarin plaats ik meerdere media op het toneel. Het boek van Fernando Pessoa waarop het gebaseerd is, is behoorlijk zwaar en heftig. Het bevat zo veel wijsheden en waarheden in de vorm van al dan niet autobiografische notities, dat ik een paar maanden bezig ben geweest om het terug te brengen tot een kernachtige librettotekst waarin al die kleuren gevangen zijn. Ik heb er een film bij gemaakt met Klaus, fadozangeres Ana Moura en acteur João Reis. Er zijn momenten met alleen muziek of alleen film, of monologen van Klaus, maar er zijn ook veel passages waarin alle elementen samenvallen. Ik wilde geen toneelmuziek maken die op de achtergrond doorpruttelt. De muziek volgt de tekst, het zit dicht op elkaar. In het Concertgebouw staat noodgedwongen een versie zonder het volledige lichtplan en bewegende schermen, maar wel met de film en met het decor van Marc Warning. Als je erheen gaat met het idee van een concert, word je verrast.”

De liederencyclus Spaces of Blank schreef je in opdracht van het Concertgebouworkest, Radio France en het NDR Orchester in Hamburg, met angst als leidend thema. Hoe heb je dat vormgegeven?
“Het is niet de angst voor 9-11 of de Mexicaanse griep, maar universeler. Ik heb teksten gebruikt van drie dichteressen, Emily Dickinson, Rozalie Hirs en Anne Carson, die ieder op hun eigen wijze over angst schrijven. Ze gebruiken de metafoor van ruimte: ze omschrijven een gebouw of een omgeving waar je als luisteraar het ware doorheen wandelt. Het zijn dichteressen uit drie generaties, ze brengen ieder hun eigen tijdsbeeld mee. Daar heb ik bij het componeren zeker op gelet, maar ik volg ze niet naadloos. Het is een caleidoscopisch werk geworden, van beklemmend intiem tot groot en dramatisch.”

Wie naar je thema’s kijkt, zou kunnen concluderen dat je een hang naar realisme hebt. Klopt dat?
“Ja. Ik werk graag met thema’s van het hier en nu. Ik hoef niet zo nodig iets met de Griekse goden en de grote metaforen. Vragen die iedereen zichzelf zou kunnen stellen, vind ik boeiender. Ik schrijf wat ik zelf graag in de concertzaal zou horen. Sommigen zeggen dat mijn muziek op zichzelf al een filmisch karakter heeft.”

Naar de maatstaven van de hedendaagse muziek bereik je een groot publiek.
“Het kan best dat ik een groot publiek aanspreek, en met de beeldende elementen ook een jonger publiek. Ik doe daar niets voor, ik maak wat ik wil maken. Ik word zelf ook net zozeer beïnvloed door pop en wereldmuziek als door Bach, Stravinsky en Ligeti. Dat is de taal die ik spreek, ik houd me niet bezig met toegankelijkheid. Ik probeer me zo min mogelijk aan te trekken van meningen en niet mee te buigen. Het is mooi dat het publiek er iets mee kan, maar ik doe daar niet speciaal mijn best voor.”

In hoeverre ben je als componist gevormd door je docenten uit de Haagse School, Louis Andriessen, Diderik Wagenaar en Gilius van Bergeijk?
“Toen ik compositie ging studeren, had ik al een opleiding muziekregistratie achter de rug, In die tijd heb ik veel nieuwe muziek opgenomen en ontzettend veel gehoord. Dat heeft me misschien wat eigenwijzer gemaakt, zodat ik een meer eigen geluid heb. Je hoort bij mij zeker brokstukken van de Haagse School, vooral in de helderheid. Maar anderzijds ook iets poëtisch en meer klankonderzoek.”

 Je schrijft muziek en libretti en je maakt film. Op welke manier ontstaat een werk?
“Dat verschilt. Soms hangt een idee een paar jaar in mijn hoofd. Maar het begint altijd met een thema. Daarna bedenk ik hoe ik het ga vormgeven. Ik denk nooit: nu ga ik een multimediale voorstelling maken. Eerst is er het libretto en daar zoek ik een passende vorm bij. Heb ik een strijkkwartet nodig of een elektrische gitaar, en al dan niet filmprojecties? Het verlengen van het muzikale vocabulaire in film en enscenering is alleen maar gerechtvaardigd als het thema daarom vraagt.”

Beeld is dus een verlenging en geen ondersteuning?
“Nee, het is ook geen versterking van de muziek. Ik hou niet van film die dingen vergroot. In mijn geval is het soms letterlijk het verlengen van het toneelbeeld. In After Life zie je de zangeres in de film terugkomen in dezelfde ruimte en soms zingt ze duetten met zichzelf. De film met de sprekende mensen is meer een documentaire. Ik gebruik alleen film als ik er iets mee kan doen wat ik met muziek niet kan doen.”

Je schrijft opvallend vaak vocale muziek. Heb je een bijzondere band met de stem?
“O, absoluut. Het is mijn lievelingsinstrument, het staat heel dichtbij. Het kan ook ver-schrik-ke-lijk fout gaan. Maar er is niets mooiers, het gaat direct naar het hart. Ondersteund door de tekst. Dat kan soms ook met gesproken woord, zoals Klaus Brandauer doet in Das Buch der Unruhe.”

After Life
Opera met solisten Roderick Williams, Richard Suart, Yvette Bonner, Margriet van Reisen, Claron McFadden, Helena Rasker en Asko Schönberg o.l.v. Otto Tausk De Nederlandse Opera, Het Muziektheater, Amsterdam: 28 + 29 sept., 2 + 3 okt. 20.00 u, 4 okt. 13.30 u
Uitzending op Radio 4: za 17 okt. 19.30 u

Das Buch der Unruhe
Semiscenisch muziektheater voor acteur, ensemble en film, Nederlandse première, met Klaus Maria Brandauer en de MusikFabrik o.l.v. Martyn Brabbins
ZaterdagMatinee, Het Concertgebouw, Amsterdam: 10 okt. 14.15 u
Live uitzending op Radio 4: za 10 okt. om 14.15 u

Spaces of Blank
Liedcyclus voor mezzosopraan, orkest en soundtrack, met als soliste Sarah Castle en het Radio Kamer Filharmonie o.l.v. Micha Hamel Nederlandse Muziekdagen, Muziekgebouw aan ‘t IJ, Amsterdam: 10 okt. 20.15 u
Live uitzending op Radio 4: za 10 okt. 20.15 u

www.vanderaa.net

Door Maartje den Breejen

Nee, ze wordt niet moe van die eeuwige vraag naar haar ongeluk. Ze zegt: “Je wilt de geschiedenis van een artiest weten, zoals je de geschiedenis van een goede fles wijn wilt weten.”  Dus ze begrijpt dat er geen interview voorbij gaat of het verhaal komt aan de orde. Nog meer even kort de feiten dus.

Op 19-jarige leeftijd werd Gardot, toen nog studente business, mode en kunst in Philadelphia van haar fiets gereden door een jeep die door rood reed. Ze raakte langdurig verlamd. Haar denkvermogen was aangetast. Ze kon niet meer praten, ze wist simpele dingen niet meer, zoals hoe je je tanden poetst. Ze was overgevoelig voor licht en geluid.

Haar arts raadde haar tijdens het moeizame revalidatieproces aan muziek te maken. Gardot had voor het ongeluk piano leren spelen, maar ze vanwege beschadigingen aan het bekken niet zitten. Piano viel dus af. Gitaar spelen kon wel, in bed. Ze begon liedjes te schrijven. Die liedjes kwamen terecht op de EP Some Lessons – the bedroom sessions en die belandde weer op een bureau van het lokale radiostation WXPN. Een producer hapte en ze maakte haar eerste plaat: Worrisome heart.

Het album werd een succes. Het verhaal achter het album hielp daarbij. Het klonk als een sprookje: geen medicijn kon de mooie jonge vrouw beter maken, maar daar was de muziek. Zo’n sprookje is het niet, kan Gardot ons vertellen, de therapeutische waarde van muziek is bekend in de neurologie. Ze wil niet al te technisch worden,  maar zie het maar zo: ‘Jonge mensen leren heel snel een nieuwe taal of wiskunde. Ik was een soort bejaarde. De seintjes van mijn hersenen naar mijn mond gingen extreem langzaam. Het was alsof er een sluis tussen denken en praten zat. Muziek zette die sluis open.”

Haar levensverhaal eindigt ook niet in: en ze leefde nog lang en gelukkig. Nog altijd kampt Gardot met pijn. Ze heeft een stok nodig ter ondersteuning. Harde geluiden en fel licht kan ze nog steeds niet verdragen. Daarom draagt ze permanent een lichtwerende bril. Het interview vindt plaats in een zijgangetje op de eerste verdieping van het Americain Hotel. Halverwege sluit Gardot de tussendeuren, omdat ze het geluid van een loeiende stofzuiger niet langer kan verdragen.

Ongelukkig is ze ook zeker niet. Ze is nu eenmaal gezegend met een opgeruimde persoonlijkheid. Met haar gevoel voor mode, weet ze de stok en de bril zo te dragen dat het prikkelende accessoires zijn, zeker in combinatie met het kokerrokje, de netkousen en het lange golvende blonde haar.

En, nog veel belangrijker, haar debuutalbum is geen eendagsvlieg van een vrouw met een mediageniek verhaal gebleken. In april dit jaar verscheen de opvolger: My one and only thrill en sindsdien loopt het storm. Het is dan ook een schitterend album, dat is geproduceerd door Larry Klein en voor een deel gearrangeerd door Vinze Mendoza. Beide mannen werkten samen eerder aan de albums Travelogue en Both sides now van Joni Mitchell.

Gardot had nooit van dat album gehoord, voordat ze met Mendoza en Klein ging werken: “Als ik nieuwe mensen leer kennen, weet ik het liefst zo min mogelijk van ze. Larry heeft mij gevonden. Hij hoorde me op de radio en bood zich aan als producer. Vinze kwam op een heel andere manier in mijn leven. Op een zes uur durende vlucht van Philadelphia naar Californië, heb ik honderden platen beluisterd. Ik zocht een dirigent en arrangeur. Ik wilde eigenlijk Gill Evans vragen. Maar die bleek al dood te zijn. Ja, foutje van mijn kant. Ik schaamde me dat ik het niet wist. Van al die platen die ik beluisterde, vond ik er zo’n twintig heel erg mooi. Van die twintig waren er minstens vijftien gemaakt onder leiding van Vince Mendoza. Ken je het album My flame burns blue van Elvis Costello met het Metropole Orkest? De blazerssectie speelt golfen van muziek, de ene golf gaat naar beneden en de andere golf komt er al weer overheen. Dat is het werk van Mendoza.”

Aan My one and only thrill hebben tientallen mensen meegewerkt inclusief een orkest. Toch klinkt het album wonderbaarlijk ingetogen, het lijkt met fluwelen handschoenen gemaakt, geschikt voor zelfs de gevoeligste oren. Gardot: “Sommige muziek kan echt pijn doen aan mijn oren. Een harde klap op de drums, daarvan krimp ik ineen. Dat moet ik ook echt aan mijn bandleden uitleggen. Ik probeer hen muziek meestal uit te leggen aan de hand van kleuren: ‘hier wil ik groen en daar wil ik blauw horen. Muziek schildert een schilderij. Elke vorm van muziek die dat niet doet, is voor mij lawaai.”

 Melody Gardot speelt 12 juli op het North Sea Jazz Festival, Rotterdam

Door Ingrid van Frankenhuyzen

De Vlaamse theatermaker Wim Vandekeybus opent op 1 juli het Julidans Festival in Amsterdam met de voorstelling nieuwZwart. ,,Ik wil dat de voorstelling een trance is waarin je geen tijd meer ervaart.”

Geen vragen naar de betekenis graag, dat is niet interessant, zegt regisseur/choreograaf Wim Vandekeybus in een hotellobby in Parijs. Hij hoopt namelijk dat zijn nieuwe voorstelling nieuwZwart geen herkenning oproept maar slechts associaties. En ja, beaamt hij, het universum van zijn voorstelling is zwart en donker, maar wist je dat zwart geen echte kleur is? Het is een uitgevonden, samengestelde  kleur, geen pure kleur.  Oké, zwart is misschien het symbool van het onderbewuste, zo ver wil Vandekeybus dan wel gaan.

Dat donkere universum van de Vlaamse theatermaker begint in nieuwZwart met naakte dansers die wentelend in krakend isolatiefolie- uit zee lijken te kruipen. Spartelend en golvend komen ze terecht in een wat het beste omschreven kan worden als een hallucinerende natuurtrip: acteur Gavin Webber vertelt over bergen, bossen, woestijnen, vulkanen en rivieren. Telkens als je denkt de woorden te begrijpen, ontglipt de betekenis ervan je weer. Op een hangend plateau spelen live drie muzikanten, onder wie componist Mauro Pawlowski van de Belgische popgroep dEus. Hun gitaarrock ebt geregeld weg in mystificerende klankeffecten. Dansers kronkelen, klimmen en springen anderhalf uur in een eigen wereld waarin een dramatische ontwikkeling ontbreekt.

Vandekeybus zegt er na zijn bijna gebruikelijke reserve bij het begin van een interview, enthousiast over: ,,Doe er maar mee wat je wilt, maak van nieuwZwart maar wat jij erin ziet. Ik reik niks aan, ik wil dat de voorstelling een trance is waarin je geen tijd meer ervaart. Heel primitief en intens. Het is een ritueel en dramatisch gezien inderdaad een toestand. Ik wilde geen begin of eind. Het moest een kluwen worden, een vreemde wereld. Zozeer dat ik zelfs mijzelf afvraag waarom mensen hier naar zitten te kijken. Het is menselijk en tegelijk onmenselijk. Als ik al moet zeggen waarover het gaat, dan is het de geschiedenis van de mensheid, het herbeginnen en opnieuw geboren worden.”

De Vlaming, van huis uit fotograaf, studeerde ooit een tijd psychologie en heeft een fascinatie voor het onderbewuste, de intuïtie en de dierlijke instincten van de mens en zijn lichaam. Het is een constante in de 22 jaar die Vandekeybus en zijn gezelschap Ultima Vez aan de top van het internationale danstheaterfirmament staat. De zoon van een dierenarts en ex-danser bij Jan Fabre, liet in zijn eerste productie What the body does not remember dansers risicovol en dierlijk door de ruimte rennen, permanent vallend over objecten en elkaar. Iets vergelijkbaars deed hij ook in bijvoorbeeld Sonic Boom, de voorstelling die hij in 2003 bij Toneelgroep Amsterdam maakte. Joop Admiraal, toen al op leeftijd, bleek een zeer dansant acteur. Bij Vandekeybus staan licht, geluid, decor, beweging, tekst, film et cetera zonder hiërarchie in dienst van de zintuiglijke instinctieve ervaring.

Een  “Vandekeybus” is bij het grote publiek misschien onvermoeibare gestileerde valpartijen gaan betekenen, de poëtisch labyrintische teksten van schrijver en landgenoot Peter Verhelst maken echter ook vaak onderdeel uit van de voorstellingen. Hoewel Vandekeybus in nieuwZwart juist niet van plan was met tekst te werken, kwam Verhelst toch weer in de voorstelling terecht.  Dit keer met gedeeltes uit diens gedichtenbundels Alaska en nieuwe sterrenbeelden. Die laatste bundel is één lange postmoderne verwijzing naar de popmuziek en -tussen kitsch en esoterie- komt de extatische natuurmetaforiek bovendrijven. ,,We hebben pas in een laat stadium besloten fragmenten eruit te gebruiken”, zegt Vandekeybus, ,,Peter zelf zei nota bene, is dat wel zo nodig? Dat vind ik mooi, dat hij dat zegt. Want tekst is niet de drager van de voorstelling, het is net als de beweging iets dat je af en toe best mag missen. Je hoeft niet alles te zien, te horen of te begrijpen. Net als de muziek, moet je het gewoon ondergaan.”

Het danstheater van Ultima Vez is niet van de afdeling entertainment, abstractie heeft de voorkeur bij Vandekeybus. Het verlangen om zich af te keren van de werkelijkheid wordt steeds groter. Zijn dansers geeft hij tijdens het repetitieproces de opdracht mee ,,Ik wil niets zien dat ik herken”. nieuwZwart zegt hij, moet mensen naar iets brengen waar je nog nooit geweest bent. In het huidige dansklimaat is dat geen mode maar hij heeft niets met de conceptuelen en vormelijken  in de dans. Evenmin touwens met het geëngageerde theater. ,,Voorstellingen moeten niet gaan over hoe slecht het met de wereld gaat. Toneel dient daar niet voor. Mensen zeggen wel eens tegen me, ga nou toch eens met Marokkanen werken.  Allez, schei toch uit. Ik heb al eens een blinde Marokkaan in mijn voorstelling gehad. Dát is pas integratie. Nee, engagement is me te banaal. Dat betekent niet dat ik geen geëngageerd mens ben. In Sonic Boom ging het over de macht van de media, over Rwanda, over mythologie maar niemand die het expliciet eruit haalde. Ik heb geen zin in een verhaal of een script. Mijn werk is als een schilderij dat gaat over kleur.”

Vandekeybus, net weer vader geworden, heeft een nieuwe vrijheid ontdekt. Met een geheel nieuwe ploeg dansers die elkaar volgens hem niet meer automatisch nadoet (“om blessures te voorkomen vallen we bij Wim Vandekeybus op deze manier”)  maar die dansers individueel laat bewegen. Risico’s laat hij de dansers nog steeds nemen: acteur en danser Gavin Webber kampt in Parijs met een lichte hersenschudding. Maar hij werkt apart met ze. Als een intuïtief assembleur, een samensteller, voegt hij al de ‘choreografieën’, de persoonlijke lichaamstalen van de dansers ineen. nieuwZwart is in feite een interactief schilderij.

nieuwZwart speelt op 1 en 2 juli tijdens het Julidans Festival (1 t/m 11 juli) in de Stadsschouwburg in Amsterdam. Inl: www.julidans.nl