Foto: Joseph Sheperd

Vorige week bereikten ze de Amerikaanse toplijsten. Leuk voor een Britse popgroep die uit de anonimiteit wil komen via een gerichte facebookactie. Opmerkelijk wel is dat de popgroep niet de ‘gewone’ top aan het bereiken is. Met het nummer ‘Trust’ staat Bitter Ruin namelijk in de operalijst.

Maar het is minder verbazingwekkend dan het lijkt. Bij Amazon valt de band onder de categorie Vocaal&Opera. En wie de theatrale video ziet en de heftige, technisch tamelijk ingewikkelde duetzang hoort, snapt het wel: dit is opera.

Bitter Ruin op facebook

Door Jacob Haagsma
 
Een forse, buikige gestalte schrijdt het podium op. Om het bonkige lijf een wit gewaad dat voor een bruidsjurk door zou kunnen gaan, op het pafferige hoofd een zwarte pruik. De handen fladderen, het lijf beweegt zich met een onhandige gratie. Het publiek in het stijf uitverkochte Carré ligt alvast aan de voeten van Antony Hegarty, en dan moet hij nog beginnen met zingen. Dan voltrekt zich het wonder al helemaal. Het is een stem die zich haast letterlijk lijkt los te zingen van dat merkwaardige lijf, een hoge, ijle, haast engelachtige stem die wonderlijk lijkt te zweven tussen de geslachten, tussen man en vrouw.Dat is precies zoals Antony het graag hebben wil. Hij klinkt kwetsbaar, en zo ziet hij er, ondanks zijn forse gestalte, ook uit. Je zou hem zo willen knuffelen en dan ben je niet de enige. Vele collega-artiesten, zoals Lou Reed, William Basinski, Björk, Marc Almond en David Tibet (van cultgroep Current 93), namen hem in een vroeger of later stadium van zijn carrière onder hun vleugels. Hegarty, Brit van geboorte en als kind nog een poosje in Amsterdam woonachtig, kwam tot bloei in de New-Yorkse underground-scene. En nu, na drie cd’s, kan hij bouwen op een groot, devoot publiek.
 
Zo komt deze onwaarschijnlijke, androgyne ster terecht op de planken van Carrré in Amsterdam, wegens het Holland Festival. Achter hem niet zijn gebruikelijke begeleidingsgroep The Johnsons, op enkele leden na, maar tientallen Jansens: de leden van het Metropole Orkest.
 
Dat had een gladgestreken, suikerzoete knieval voor de middle of the road kunnen worden. Maar dan kent u het Metropole Orkest nog niet. Het is eerder een ‘crossover’-instelling die wel vaker avontuurlijke omgevingen zoekt, van jazz en Elvis Costello tot de cartoonmuziek van Raymond Scott. Bovendien werden de arrangementen gemaakt door de jonge componist Nico Muhly, die op ‘The Crying Light’, de laatste cd van Antony And The Johnsons, ook al de strijkerspartijen op de juiste plek zette.
 
Muhly maakte er glasheldere arrangementen van: doorgaans sober, transparant en een enkele keer wat kleurloos, maar vaker juist reuze spannend in hun beperking. Soms voegt hij niet meer toe dan één langgerekte noot door de strijkers, een hoge, ijzingwekkend spannende ‘drone’ die toch raak aankomt. In ‘For Today I Am A Boy’ (met regels als ,,One day I’ll grow up to be a beautiful woman” en ,,One day I’ll grow up, I’ll feel the power in me” weinig minder dan een beginselverklaring) werkte het orkest op een wat conventionelere manier naar een climax toe. Dat was ook het moment dat Antony, na een paar overnerveuze en onwennige openingsliedjes, zijn vorm vond.
 
De meeste liedjes klonken in deze subtiele orkestraties als voorzichtige uitvergrotingen van de plaatversies. Groot was dan ook het spannende contrast van ‘Kiss My Name’. Op de plaat een sierlijk walsje met subtiel drumwerk en hier voorzien van knalharde, in rap tempo repeterende, machinale percussie die Antony’s stem wel wat overstemde. Werkelijk: het leek wel een radicale drum ‘n’ bass-remix, niet direct iets waar je aan denkt bij zo’n orkestrale aanpak, en leidde zelfs tot luidkeels protest van een querulantig type in de zaal: ,,I can’t hear your singing!”
 
Daar stonden, later op de avond, talloze aanhankelijkheidsbetuigingen tegenover (,,you’re an angel”, en daar leek Antony ook wel wat op, met die jurk), die hij verlegen in ontvangst nam. Antony ontroert volop met zijn verstilde liedjes die zich lekker lastig in bestaande categorieën laten persen. Net als hun schepper, en die weet dat. ,,Dit is het nieuwste liedje uit mijn baarmoeder”, grapt hij.
 
Dat de ware verplettering bij althans deze luisteraar uitbleef, laat zich lastig verklaren. Is Antony misschien net even beter af in een kleinere setting? Was zijn lichte ongesteldheid, bestreden met ‘steroiden’ en buitenlandse artiesten in Amsterdam zijn wel eens met slechtere smoezen van de wereld, een struikelblok? Is hier, van bruidsjurk en pruik tot en met de trillers in zijn stem, toch sprake van een maniertje? Nee, nee, dat zeker niet. Antony, op papier misschien een gekunstelde constructie, is zo echt en authentiek als maar kan.
 
Toch goed dat hij ook ‘Crazy In Love’ deed, ooit van r&b- en billenspecialiste Beyoncé en zijn nieuwe single bovendien. Als om duidelijk te maken dat hij, de terechte artistieke pretenties van zo’n orkestproject niet te na gesproken, nog steeds verkeert in het rijk van de popmuziek.
 
Antony And The Johnsons met het Metropole Orkest is nog te zien op 22 juni, Carré Amsterdam, in het kader van het Holland Festival.

Omdat er kennelijk nog steeds rijen staan voor de kassa’s van de voorverkoopbureau’s heeft het Holland Festival in samenwerking met NPS televisie besloten het concert dat Antony and the Johnsons & Metropole Orkest op 21 juni geven op te nemen.

Het wordt op 22 juni om 23:30 op Ned 2 uitgezonden.

Poptempel Tivoli aan de Utrechtse Oudegracht is door cultuurwethouder Floris de Gelder (VVD) uit het samenwerkingsverband gestoten dat werkt aan het nieuwe Muziekcentrum Utrecht, waarin Tivoli, Vredenburg en SJU Jazz zouden opgaan. De nieuwsdienst Allesoverutrecht.nl meldt dit vandaag op de eigen website. Om 14:30 reageert Tivoli op het nieuws.

Lees hier verder.

Door Wijbrand Schaap

Zijn naam staat inmiddels garant voor uitverkochte theaters over de hele wereld. Alain Platel, oprichter van les Ballets C de la B, combineert popcultuur met hoge kunst. Nu waagt hij zich met ‘Pitié!‘ aan een gedurfde bewerking van de Matthaeus Passion van Bach: “Leven geven is tegelijk ook ter dood veroordelen.”

De stilte was oorverdovend. Het overwegend jonge publiek in Dresden hield aan het eind van Pitié! van Les Ballets C de la B de adem in tot de laatste zucht lucht aan de accordeon was ontsnapt, lang nadat het toneellicht al was gedoofd. Daarna barstten de toeschouwers los in een ovatie die vele minuten duurde. Pitié!, een door componist Fabrizio Cassol en choreograaf Alain Platel gemaakte bewerking van Bach’s Mathhaeus Passion, was ingeslagen als een bom.

Cassol en Platel bedankten het publiek na afloop uitvoerig voor hun respectvolle gedrag. “Het is prachtig wanneer inhoud en vorm zo bij elkaar komen.” zegt Platel er de volgende ochtend over. “De mensen hebben die ontlading van het applaus nodig. Ik begrijp dat wel, maar het zou echt nog mooier zijn als ge in stilte aan het eind zoudt kunnen weggaan.”

De Vlaamse choreograaf heeft het wel eens anders meegemaakt. De voorstelling Wolf, die hij in 2002 maakte op muziek van Wolfgang Amadeus Mozart, kreeg tijdens het Holland Festival in het Muziektheater na ieder gezongen lied een van vele ‘Bravo’s’ voorziene ovatie. De dans viel erbij in het niet. “Dat was echt een verrassing. Ik ergerde me er enorm aan, en ik snapte het ook niet. Ik vind het heel moeilijk te begrijpen dat mensen tijdens de muziek durven applaudisseren. Het gebeurt ons ook regelmatig in de finale van Pitié!, dat mensen gaan klappen als het licht uitgaat, terwijl de muziek dan nog klinkt. Dat is een aanslag op ons welzijn.”

Platel (51) richtte Les Ballets Contemporaines de la Belgique op in 1986. De Franse naam was een pesterijtje in de richting van de Vlaamse nationalisten, en in combinatie met zijn eigen Frans klinkende naam werkte dat ook: nog regelmatig komen er vragen uit die gelederen waarom ‘dat gezelschap van die Fransman Platel’ moet worden gesteund. Inmiddels is Les Ballets C de la B niet meer weg te denken. Sinds de als orthopedagoog opgeleide Platel zijn eerste voorstellingen maakte, die toen nog heel erg leunden op het werk van de Duitse dansvernieuwster Pina Bausch, heeft hij een eigen stijl ontwikkeld die wereldwijd aanslaat. In Nederland brak hij voor een breed publiek door met de voorstellingsreeks die hij maakte met de Vlaamse toneelschrijver en regisseur Arne Sierens: Moeder & Kind, Bernadetje en Allemaal Indiaan. De dansvoorstellingen Bonjour Madame, Iets op Bach en recentelijk nog het op Monteverdi gebaseerde Vsprs waren eveneens allemaal wereldhits.

C de la B was tot voor kort een gezelschap waarin amateurs en professionals zij aan zij speelden. Sinds Vsprs is Platel een nieuwe weg ingeslagen. “Tot die tijd zag ik dansers als politieke, sociaal-culturele lichamen. Hun afkomst en karakter vond ik in de voorstelling belangrijker dan wat ze wel of niet konden. Iets op Bach was daar een voorbeeld van, maar in Wolf ging ik daar het verst en het meest schmutzig in. Nazi-vlaggen op het toneel, dat soort dingen. Toen dacht ik: dit is zo ongeveer wel wat ik daarover wilde vertellen. Toen kwam ik uit bij religieuze muziek en religieuze thema’s. Dat heeft het werk van mij en de dansers veel persoonlijker en ook veelzeggender gemaakt, dan Iets op Bach of Wolf.”

De bewegingen die Platel zijn dansers in Pitié laat maken doen denken aan die van psychiatrische patiënten. De orthopedagoog Platel kiest daar bewust voor. “Ik ben gefascineerd door afwijkingen. Hoe extremer, hoe interessanter. Het syndroom van Gilles de la Tourette fascineert mij mateloos. De bewegingen van zulke patiënten vertellen iets heel krachtigs over het innerlijk van die mensen. Dat ligt ook heel dicht bij een diepe religieuze beleving. Dat verband is vaker gebruikt door schrijvers.”

Om te voorkomen dat Pitié een plat dolhuisspektakel zou worden werkt Platel nu dus met extreem goed getrainde dansers: “Je moet boven het effectbejag uitstijgen. Maar het is ook een experiment: In hoeverre zijn we echt in staat om naar dat soort gekte te kijken? Mag je dat mooi vinden? Ik zelf vond die rare toestanden mooi, ook in mijn bestaan als orthopedagoog. Dat mocht je heel lang niet zeggen. Maar ik vind dat je daar naar kunt kijken en moet toegeven dat dat ook een deel is van het menselijk bestaan. Net zoals de man die een aanslag pleegde op uw koningin, of die jongen die in Dendermonde in een creche kinderen vermoordde. Ik mis in alle debatten daarover de wil om de daders te begrijpen. We zouden moeten aanvaarden dat dergelijk gedrag telkens opnieuw optreedt, en dat het menselijk is. Nu wordt het steeds omschreven als onmenselijk of beestachtig, maar het is des mensen. Daar moeten we wel efkes over nadenken.”

De uiterste grens van het medelijden is letterlijk het thema van Pitié!, dat in krap twee uur tijd de kern van Bach’s Matthaeus Passie over het voetlicht brengt. Componist Fabrizio Cassol bewerkte Bach’s monumentale meesterwerk voor koren, solisten en orkest tot een buitengewoon indringend ensemblestuk voor zijn gezelschap Aka Moon: drums, bas, saxofoon, koperblazers en accordeon. In Dresden zong de wereldberoemde zangeres Claron Mc Fadden, in Amsterdam zal haar rol van ‘moeder’ gezongen worden door de al even beroemde Melissa Givens.

Dat zijn nogal wat namen, erkent ook Alain Platel: “Misschien heb ik telkens geluk gehad, maar dat soort zangers wil heel graag intens creatief meewerken en denken met het proces. Ik heb nog nooit in de opera gewerkt, maar ik weet wel een beetje hoe de sfeer daar is: heel hiërarchisch. Dat is voor creatieve mensen heel frustrerend. Dan kun je een afstandelijke pose aannemen, zoals bij de opera, als bescherming. Daar ben je een pion.”

De twee Maria’s zijn een toevoeging van componist Cassol, waarmee Platel weer een stuk dichter bij de kern kon komen van wat hij over de Matthaeus Passie wil zeggen: “Er is een verbijsterend element in het lijdensverhaal van Christus”, vertelt hij: “De moeder Maria speelt een dubieuze rol: ze staat bij de kruisiging van haar zoon, maar daar blijft het bij. Iedere andere moeder zou zich opofferen, maar zij doet dat niet. Ik vond een verklaring daarvoor in het idee dat de moeder weet dat het doen geboren worden van een kind ook gelijk een ter dood veroordeling inhoudt van dat kind. Dat Maria niet voorkomt in het passieverhaal is daar een metafoor voor. Leven geven is tegelijk ook ter dood veroordelen.”

Erger volgens Platel is dat de vader uiteindelijk zijn kind in de steek laat. De scene waarin alle dansers en zangers om ‘papa’ roepen is één van de meest indrukwekkende van deze toch al keelsnoerend mooie voorstelling. Platel raakt er inderdaad de kern mee: ,,Een dirigent van de beroemde Opera de Bastille zei tegen mij: ‘Ik heb de Matthaeus passie al 140 keer gedirigeerd, maar ik heb ze nog nooit zo schoon gezien als nu.’ Wat de beelden laten zien lag heel dicht bij zijn gevoel over de muziek, maar hij had dat nooit zo treffend kunnen bereiken.”

En dan is daar natuurlijk het publiek. Zo’n stilte als in Dresden, dat zou het mooiste zijn, erkent Platel. Volgens de choreograaf is het een kwestie van tijd, voor een gewijde stilte zijn werk zal omgeven: “Ik zie het als een fase. Het is een gevolg van de keuze die ik gemaakt heb om bewust gebruik te gaan maken van virtuositeit. Als ik dat combineer met die spectaculaire, circusachtige vormen die ik ontwikkel, hoop ik op een dag zo’n perfecte vorm te hebben gevonden dat mensen alleen nog maar intens kijken naar het gebeuren, en zich niet meer door sociale conventies laten afleiden. Dat het niet meer gaat over kunst, maar om een nieuwe taal die we met elkaar ontdekken.”

Pitié! is van 11 t/m 13 juni te zien in Theater Carré in het kader van Holland Festival.

Vijf avonden durend concert. Van 1968-1970 traden alle groten van de pop en rockgeschiedenis op in The Fillmore in San Francisco. Die periode werd in de zomer van 1971 door de legendarische impresario Bill Graham afgesloten met een vijf avonden durend concert waar The Grateful Dead, Jefferson Airplane, Santana en vele andere bands op traden. 

‘Fillmore: The Last Days’ documentaire. Gelukkig werd er flink gefilmd en kwam er in 1972 een documentaire uit, die een goed beeld gaf van een bijzonder (lang) moment in de geschiedenis van rock muziek. Rhino Records heeft die docu nu opnieuw uitgebracht.

Austin Scaggs van Rolling Stone magazine noemt het een ‘bad ass concert film’. Ouwe Rockers en jongere fans kunnen hun hart ophalen. De DVD track list liegt er niet om met 160 minuten gouwe ouwe:

“Hello Friends” – Lamb
“You Got Me Hummin’” – Cold Blood
“I Wish I Knew How It Would Feel To Be Free” – Cold Blood
“Hollywood Blues” – Boz Scaggs
“I’ll Be Long Gone” – Boz Scaggs
“Candy Man” – Hot Tuna
“Uncle Sam Blues” – Hot Tuna
Rehearsal Jam – The Rowan Brothers    
“Isn’t It Just A Beautiful Day” – Lamb
“Fresh Air” – Quicksilver Messenger Service
“Mojo” – Quicksilver Messenger Service
“Volunteers”/ “We Can Be So Good Together” – Jefferson Airplane
“Noodle” – Jerry Garcia    
Rehearsal Jam – Jerry Garcia with The New Riders Of The Purple Sage
“Casey Jones” – Grateful Dead
“Johnny B. Goode” – Grateful Dead
“White Bird” – It’s A Beautiful Day
“The Sky Is Crying” – The Elvin Bishop Group
“Incident At Neshabur” – Santana
“In A Silent Way”/ “Jam” – Santana
“In A Silent Way” – Santana